A N N A L E S ACADEWAE RHENO-TRA1ECTJNAE, Ann. cioDCCCXBUh- CDiocccxsxm. A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRA1KCTINAE , Ann. cioiacccxxxucioiocccxxxin. ADAMO SIMONS, RECTORE ACADEMIAE MAGNIPICO, THEODORO GERARDO VAN LIDTHDEJEUDE, SEN AT US GRAPH IARIO. TRAIECTI J2> RHENUM, APUD IOANNEM ALTHEER, ACADEMfAE TYPOGRAPHUM, MDCCCXXXV. HOC ANNA LI UM CONTINJENTUR Nomina Professorum et Lectorum in A ca- de mia Rheno-Traiectina. $. ! Quaestiones ad certamen literarium A. CIOIOCCCXXXIT. propositae. . II. Series lectionum habendarum. , HI. Series disputationum publice et privatim defensarum. $. IV. Solennia. j. V. ADAMI SIMONS, Oratio. * 2 Re- IV Rcsponsioncs ad quacstioncs propositas: PETRI TRESI.ING, ad quaestio- nem Literariam. GEQRGI BROERS, ad quaestionem Bota- nicam. IANI MATTHIAE LEENDERTZ, ad quaestio* nem Botanicam. THEODORI ADRIANI VAN SCHERMBEEK, ad quaestionem Medicam. AN- A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAIECT1NAE. Ann. . Inde a die xxvi. m. Martii A. CIOIQCCCXXXII^ usque ad diem xxvi. ra. Martii A. cioiocccxxx in , in Academia Rheno-Traiectina docuerunt PHIL O SOP HI AM THE ORE TIC AM ET LITER AS HUMANIORES PHILIPPUS GUILIELMUS VAN HEUSDE, IOANNES HENRICUS PAREAU, propter aeta- tis infirmitatem honor ifice rude donatus, ANTONIUS VAN GOUDOEVER, ADAMUS SIMONS , h. t. A cad. Rector , IACOBUS CORNELIUS SVVYGHUISEN GROENE- WOUD, JJUDOVICUS GERARDUS VISSCHER, Prof. Extraordinarius. VI MATHES1N ET PHILOSOPHIAM NATURALEM NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY, GERARDUS MOLL, IOANNES FRIDERICUS LUDOVICUS SCHRODER, IANUS KOPS , THEODORUS GERARDUS VAN LIDTH DE JEUDE , h. t. Senatus Acad. Graphiarius. PETRUS IOANNES ISAACUS DE FREMERY, Prof. Extraord. RlCHARDUS VAN REES, CORNELIUS ADRIANUS BERGSMA , Prof. Ex- traord. THEOLOGIAM IODOCUS HERINGA, E. F. GABRIEL VAN OORDT, honorifice et ex v oto suo dimissus, HERMANNUS BOUMAN, HERMANNUS JOHANNES ROYAARDS. IURISPRUDENTIAM HERMANNUS ARNTZENIUS, IANUS RICHARDUS DE BHUEYS , COR- VII CORNELIUS ADRIANUS VAN* ENSCHUT, ADRIANUS CATHARINUS HOLTIUS , IANUS ACKERSDYCK, Prof. Extraord. MEDICINAM. IANUS BLEULAND, propter aetatem sep- tuagenariam honorifice rude donatus , NICOLAUS CORNELIUS DE .FREMERY, BERNARDUS FRANCISCUS SUERMAN, IANUS ISAACUS WOLTERBEEK, IACOBUS LUDOVICUS CONRADUS SCHROEDER VAN DER L EOT ORES. SAMUEL NYHOFP, Linguae Graecae , GERARDUS DORNSEIFFEN, LiteranutilJu- maniorum , CAROLUS THOMPSON, Literarum Anglica- rum , IUSTUS HENRICUS KOCH, Linguae Germa- nic ae. GEORGIUS CAROLUS VERENET, Literarum Gallicarum. . MAGISTER ACADEMICUS LAMBERTUS DE FRANCE , Artis GladiatorUw. VIII j. II. Ad certamen literarium, singularuin disci-* plinarum studiosis in Academiis et Athenaeis patriis, propositae sunt hae quaestiones: QUAESTIO LITERABIA. Disputatio de vita Ciceronis literatd, inprimis ex eius epistolis ductd. qUAESTIO PHYSICA. Exponantur observations Physicorum nostri lernporis de directione atque inpri- mis de inclinatione acus Magneticae in diver sis terrae regionibus ; atque , quid ex iis probabiliter colligi possit, ostendatur. QJJAESTIO BOTANICA. Quaeritur, quid Botanici de v ar iis plan- tarum gemmis atque de gemmatione uni- versa observarint , et quid complures eo- rum, rationibus teleologicis innixi, hac de re docuerint. QUAES*. IX QUAESTIO THEOLOGICA. Quae in S. Libris , de Deo hominum Pat re , inprimis de pits hominihus e Deo natis renatisque, uti et de Israelltarum etc Christ ianorum vioQecria, habentur, ita exponantur, ut et praecipuorum sententia dictorum definiatur , et doctrinae divini tus patejactae praestantia demonstretur. QUAJESTIO IURIDICA. Dilig enter colligantur et perspicue ex~ plicentur argumenta , quibus scriptores recentiores , Benthamus et post earn alii, mortis poenam impugnarunt. QUAESTIO MEDICA. Qucteritur, quomodo Jebris intermittens apoplectica ab aliis morbis , cum quibus facile confunderetur , et symptomatibus et decursu distinguatur? Quaenam sint cau- sae , inprimis patriae nostrae propriae , e quibus ortum ducit? Quaencnn sit jnorbi natura et ratio curandi ? . IIL J. III. Lectionum in Academia Rheno-Traiectina , hide a die v. Septembris A. CIOIOCCCXXXH, usque ad fcrias aestivas A. cioiocccxxxm, a Professoribus et Lectoribus habendarum, haec fuit formula: In FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITERA- RUM HUMANIORUM, docebunt Logicam , atque Anthropologiam I. F* L. SCHRODER , die lunae atque saturni , hora IX. Doctrinam Metaphysicam I.F.L. SCHRO- DER , die iovis, et veneris, hora II. Literas Latinas A. VAN GOUDOEVER, diebus martis, iovis, veneris et saturni, ho- ra XI. interpretando cum Ciceronis libros de fmibus , inde a libro III , turn Virgilii Aeneidos lib. XII. De optima cum puerorum instituendo- rum, turn Literarum Humaniorum docen- darum via disputdbit A. VAN GOUDOEVER, die saturni, hora XII. et I. Antiquitatem Romanatn A. VAN GOUD- OE- OEVER, diebus martis, mercurii, iovis ct vcneris, hora X. Literas Graecas tradet PH. G. VAN IIEUS- DE , inlcrprctaturus cum vitam Per id is Plu- larcheam dicbus lunae et vcncris, hora 1. turn Selecta Graecorum carmina, dicbus niartis ct iovis , hora II. Literas Ilebraicas I. C. SWYGIIUISEN GROENEWOUD, cum intcrprctancla Gram- matica, turn eius ut et Syntaxeos usu in Icgendis quibusdam V. F. capitibus historicis monstrando , dicbus lunac ct vcncris , hora II , martis ct iovis, hora I. Literas sir able as dicbus mercurii ct satur- ni, hora VIII. I.C. SWYGIIUISEN GROE- NEWOUD. Hermeneuticam feteris Foederis dicbus lunac, hora XI. et saturni hora X. Caeterum, si qui sint inter cornmilitoncs , qui in Antiquitale Hebraica, vel lectionc V.F. cursor ia, aut Literis Aramaeis sc excrccrc gestiant, corum pariter dcsideriis, quoad po- terit, satisfacictlibcntissirac, dicbus lunae, mar- tis, iovis ct vcneris, hora VIII. I.C. SWYG- IIUISEN GROENEWOUD. Historiam Gentium, praesertim Graeco- rum ct Romanorum , PH. G . VAN IIEUSDE , dicbus lunac , martis , iovis et veneris , hora XII. His- Historiam literariam, cum Historiaphi- losophiae conjunctam , PH. G. VAN HEUS- DE , diebus mercurii hora XI et XII. Futuris literarum doctoribus vacabit PH. G. VAN HEUSDE , diebus iovis hora I. Praecepta styli bene Holl., A.SIMONS, diebus martis, mercurii, iovis et veneris, hora V1IK Lit eras HolL et Eloquentiam , A. SIMONS , diebus martis, mercurii, iovis et veneris, hora X. Historiam eloquentiae FIoll. inprimissacr. A. SIMONS, diebus martis, mercurii et iovis , hora IV. Mythologiam Gentium Germanic. A. SI- MONS, diebus martis et veneris, hora IV. Disputandi exercitationibus sermone ver- naculo habendis , praeerit alternis , hebdoma- dibus, die iovis, hora IV. A. SIMONS. Historiam Patriae vernaculo sermone , L. G. VISSCHER, diebus martis, mercurii, iovis et veneris , horis cum auditoribus coosti- tuendis. Disputandi exercitationibus praeerunt, al-r terms hebdomadibus, diebus saturni hora I. alternatim PH. G. VAN HEUSDE et A. VAN GOUDOEVER. I. H. PAREAU, quamvis honoriiico, et propter senectutis infirmitatem , ac post diu-* tur- XIII turnos laborcs Academicos , gratissimo otio, per optimi Regis benevolentiam concesso , irui cupiat, lubenter tamen, quantum maxime, Deo favcnte , poterit , studiosae juventutis commodis servire perget. In FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS, docebunt Elementa Matheseos , I. F. L. SCHRO- DER , diebus martis, mcrcurii, iovis et veneris, hora IX. Stereometriam, Trigonometriam Sphae- ricam , adhibitarn ad Astronomiam Sphae- ricam et Geographiam Mathematicam I.F.L. SCHRODER, die veneris atque satur- ni, hora VIII. Elementa Matheseos mixtae, diebus et horis auditoribus commodis. Collocutionibus de ratione docendi dis- ciplinas Mathematicas vacabit I. F. L. SCHRODER, hora postea indicanda. Geometriam describentem R. VAN REES , diebus mercurii et saturni, hora IX. Calculum integralem R. VAN REES , die- bus lunac, martis, iovis et veneris, hora XL Thzo- XIV Theoriam motus corporum coelestium R. VAN R.EES , diebus lunae, martis , iovis et vcneris, hora IX. Physicam exper intent alern G. MOLL , diebus lunae, martis, iovis et veneris/horal. Astronomiae prinias notitias G. MOLL , diebus lunae, martis, iovis et veneris, ho- ra IX, vel alia, auditoribus magis commoda. Aslronomiam theoreticam et practicam G, MOLL , iisdem diebus hora III. Elementa Plyd rotechniae , ad praesentem conditionem Patriae adplicata, si sufficiens numerus auditorum adsit, belgico sermone, exponet G. MOLL , hora deinceps indicanda. Chemiam generalern et applicatam N. C. DE FREMERY, diebus lunae, martis, mer- curii, iovis et veneris, hora XII. Chemiam artibus adhibitam P. I. I. DE FREMERY, diebus martis hora pomeridia- na VI-VIII. lis, qui instituendis operationibus chemicis opcram dare cu'piunt, praeerit P. I. I. DE FREMERY, diebus saturni, hora IX ad XI. Botanicam et Physiologiam plantarum I. KOPS, diebus lunae, martis, iovis et ve- neris, hora X. Botanicam Historiam plantarum medi- ci- XV ci rial iu m et oeconominarum C. A. BERGS- MA , diebus lunac et veneris , hora IX. Anatojniam plantarum C. A. BERGSMA, diebus et horis Auditoribus commodis. Excursionibus botanicis singulis hebdo- madibus praeerit C. A. BERGSMA. Historian* naturalem Mammalium , ^/- vium, Rept ilium et Piscium exponet TH. G. VAN LIDTH DE JEUDE diebus lunae et mar- tis, hor^ XI. Caeterorum autem animalium , vertebris carentium , historiam , duce V. Cl I. van derHoeven, diebus mercurii , e^dem Anatomiam comparatam tradere perget TH.G.VAN LIDTH DE JEUDE, die saturni, hora I. Mineralogiam et Geologiam N. C. DE FREMERY, diebus iovis et veneris, hora XL Oeconomiam ruralem I. KOPS, diebus lunae, mercurii et iovis, hora I. saturni, hora XII, vel aliis diebus aut horis, auditori- bus commodis. Disputandi exercitationibus , die saturni , hora I, alternatim praeerunt Professores in Facultate Matheseos et Philosophiae Naturalis , singuli in parlibus sibi demandatis. In XVI In FACULTATE THEOLOGICA, Encyclopaedia, theologicam, eel. Cla- risse epitomen secutus, exponet H. BOU- MAN, diebus iovis et veneris, hora X. Theologiae Naturalis historiam tradere pergct H. BOUMAN, diebus lunae et martis, hora X. Patristicam , duce Chrestomathia sua Pa- tristica (Trai. ad Rh. 1831.) , exponet H.I. ROYAARDS, die mercurii, hora II. Historiam Ecclesiae Christianae , ad So- crorurn usque emendationem, tradet H. I. ROYAAPiDS , diebus lunae et martis , hora XL et diebus mercurii, hora XII. Historiam dogmatum Christianorum a schismate Ecclesiae Graecae et Latinae (seculo XL) ad nostra usque tempera, nar- rabit IL I. ROYAARDS, diebus lunae et martis, hora II. Colloculionibus cum provectioribus de lo- cis Historiae Ecclesiae et Dogmatum , et cum Theologiae Candidatis de Doctrina mo- rum Christiana , vacabit H. I. ROYAARDS , die iovis, hora XI et I. Disquisitionibus , probation! academicae praeviis, vacabit H. I. ROYAARDS, die io- vis, hora II. TV It Critices sacrae initia tradetH.BOUMAN, diebus mcrcurii , hora IX. lesaiae vaticinia explicabit II. BOUMAN , diebus iovis ct vencris, hora XI. Epistolara priorem ad Corinthios intcrpre- bitur H.BOUBIAN, diebus lunae et martis, hora IX. Theologiam dogmaticam docebit I. HE- RINGA, E.F. diebus lunae, martis, iovis et veneris, hora XII. Collocutionibus de Theologia populari vacabit I. IIERINGA , E. F. die iovis, horis vespertinis a VII. ad IX. Disquisitionibus , cum provectioribus Snsti- tuendis, probalioni, sive acadcmicae, sive ecclesiasticae , praeviis , singulares horas desti- nabit I. IIERINGA, E.F. Doctrinam morum Christianam, inprimis officia Christiana et Asceticam docebit H. I. ROYAAPiDS, diebus lunae, martis et mer- curii, hora I. Praecepta homiletica tradet I. HERIN- GA , E. F. diebus lunae et iovis , hora VIII. Exercitationes oratorias sacras modera- bitur I.HERINGA,E.F. die saturni, hora L Officia doctorum et antistititm in Eccle- XVIII sia Christiana exponet I. HERINGA, E. F. diebus martis et vcneris , hora VIII. Puerorum doctrinae-Christianae initiis eru- diendorum exercitationcm instituet I. HERIN- GA, E.F. die veneris, hora XL Commilitonibus , orationes habentibus $a- cras , praesides aderunt I. HEPiINGA , E. F. die martis, hora I. H. BOUMAN, die lunae, hora I. et H. I. ROYAARDS , die veneris, hor^ I. Publicis disputandi exercitationibus prae- erunt alternatim , die mercurii , hora I. I. HE- RINGA, E.F. H. BOUMAN et H.I. ROY- AARDS. G. VAN OORDT, etsi suo rogatu honori- fice a Rege dimissus est, libentissime tamen sua officia et consilia, quoad ems fieri possit, offert commilitonibus. Orationes sacras ha- bentibus praeses aderit, diebus et horis, et sibi et commilitonibus opportunis. In FACULTATE IURIDICA, docebunt Institutiones H. ARNTZENIUS, diebus martis, mercurii, iovis et veneris, hora IX. Pandectas , W estenbergio duce , H. ARNTZENIUS , diebus martis, mercurii, iovis et veneiis, hora X. lus XIX I us Belgicum , ad ductum linear um lur. Civ. Holland, descriptarum a Cl. N.Sm al- ien burg, I. R.DE BRUEYS, diebus lunae, martis, mercurii, iovis ct veneris, hora I. Encyclopaedia, iuris I. R. DE BRUEYS , diebus lunae, hora X, mercurii et veneris, ho- ra XL Elementa Oeconomiae politicae I. R. DE BRUEYS, diebus lunae, inartis et iovis, ho- ra XL lus Naturae C. A. VAN ENSCHUT , die- bus mercurii, iovis et vcneris, hora X, duce Ha us. lus publicum et gentium C.A. VAN EN- SCHUT, diebus mercurii et veneris, hora XI, et iovis, hora VIII. I lus Criminale universum et Belgicum C.A. VAN ENSCHUT, diebus mercurii, iovis et veneris , hora IX. Iuris Romani Historiam secundum sua Lineamata (Leodii apud Desoer 1830.) A. C. HOLTIUS, diebus mercurii, iovis et veneris , hora I. lura Mercaturae et Maritima secundum Franco-Gallum Codiccm A. C. HOLTIUS , diebus lunae, martis et saturni, hora IX. Historiam gentium recentiorum polili- ** 2 cam \ earn tradct I, ACKERSDYCK, diebus lunae, hora X. martis, iovis it saturni, hora XII. Rerumpublicarum , inprimis patriae , no~ titiam tradet I. ACKERSDYCK , diebus lu- nae, mcrcurii et veneris, hora XII. Disputandi exercitationibus , alternis heb- domadibus , praeerunt Professores in facultate iuridica. In FACULTATE MEDIC A, docebunt Anatomiam I. L. C, SCHROEDER VAN DER KOLK, quater per dierum hebdoma- dem, hora IV. Physiologiam I. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK , diebus lunae , martis , raercurii et iovis , hora VIII. matutina. Anatomiam Pathologicam , bis per die- rum hebdomadem , I. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK, hora Auditoribus commoda. Dissectionibus cadaverum Anatomicis , opportune anni tempore instituendis , praeerit quotidie I. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK. Patkologiam exponet B. F. SUERMAN, tcr per dierum hebdomadem, hora IX, DoGtri/iatn de cognoscendis et curandis ho- XII hominum morbis 1. 1. WOLTERBEEK, qua- tcr, hora XII. Therapiam genefalem.) et apparatum me- dicaminum, exponet 1. 1. WOLTERBEEK, quatcr, hora I. Pharmaciam , vernaculo sermone , N. C. DEFREMERY, dicbus lunae ct raartis, ho* ra II. I Examen cte grot ant ium et Seme lot icain , 1. 1. WOLTERBEEK, in Nosocomio Acade- mico , hora X. , Institutionwus cluucis morborum mter- TzorwmXacabit 1. 1. WOLTERBEEK, sin- gulis diebus , in Nosocomio Academico. Praxin chirurgicam tradet B. F, SUER- MAN, quatcr per dieruin hebdomadem , ho^ ra VIII. j Operationeschirurgicas demonstrabit B.F. SUERMAN , tempore hicmali, quater per die- ruin hebdomadem, hora V. Institutionibus clinicis in arte chirurgi- ca, quovisdie, vacabit B. F. SUERMAN. Theoriam art is obstetriciae I. I. WOL- TERBEEK, die martis, iovis et veneris , ho- ra IX. Institutionibus obstetriciis , inprimis prac- XXII practices, in Nosocomio habendls vacabit 1. 1. WOLTERBEEK. Medicinam Forensem tradet N. C. DE FRE- MERY, diebus mercurii et saturni , horaVIIL Disputandi exercitationibus , alternis heb- domadibus, Professores in Facilitate Medica pracerunt. I. BLEULAND, licet propter aetatem ho- norifice rude donatus, commilitionibus , qui explicationem accuratiorem speciminum Ana- tomicorum et Pathologicorum in "Museo prae- sentium desiderabunt , sua officia, quantum valetudo permittet, offert. G. DORN SEIFFEN, Lit. Human. Lec- tor j diebus lunae et iovis, hora V., Gram- maticam Graecam exponet; iisdem diebus, hora VI. , aut alia ? auditoribus magis commo- da, de Rhytlimica ratione , tarn inGraeco- rurriy quam Latinorum^ poetarum carmi- nibus aget. I. H. KOCH, Linguae Germanicae gram- maticam efc historiam literariam interpretabi- tur, hori auditoribus commoda. \\lll Literas francicas tradet G. C. YEUE- NET , diebus lunae et iovis , liora V. Literas Anglicas tradet C.THOMPSON, diebus lunae et iovis , hora IV. L. DE FRANCE, A cademicus gladiator iae artis Magister, quotidie aptum et elegantem gladii usum docebit. Bibliotheca Academica, diebus lunae , martiS) iovis et veneris , ab hora I. in //, Diebus mercurii et saturni ab hora I. in IJ^ , et feriarum tempore singulis diebus io- vis , ab hora / in II. unicuique patebit. Museum quoque zoo'logicum* tarn huius Academiae , quam privatum in aedibus Professoris Historiae Naturalis, cuique roganti pate bit. $. IV. Summos honores in singulis Facultalibus , hoc Anno Academico, inde a diexxvi Martii A. cioioccc xxxn , ad diem xxv Martii A. cioiocccxxxiii , hoc ordine consecuti suot: Anno XXIV Anno cioiocccxxxii. Die xxix m. Martii, IOANNES FREDE- HICUS DE MEYMECIMA, F~ianensu , priva- tim defensa dissertatione iuridica, de Trans-* dctionibus , ob doctrinae praestantiam , iuris Romani et Hodierni Doctor ereatus est. Die x m. Aprilis, IACOBUS BERNARDUS MAASSEN, Gihnekensis, privatim defensa dis- sertatione Medica, de Arthritide, ob doc- trinae praestantiam , Medicinae Doctor creatus est Die xin m. Aprilis , BARTHOLOMEUS IOSEPHUS WEYLL, Coloniensis^ civis Ba~ tavus , defenso privatim specimine iuridico, de va riis societatum mercatoriarum speeie- bus , ob magnam doctrinae praestantiam, iu- ris Romani et Hodierni Doctor est renuncia- tus. Eodem die, HENRICUS HEUSGES , Rote- rodamensis , privatim defensa dissertatione iuridica , de administratione et periculo Tutoris , ob magnam doctrinae praestantiam , iuris Romani et Hodierni Doctor creatus est. Eodem die , IACOBUS BERNARDUS MAAS- SEN, Ginnekensis y die huius merisis x* Me- di- xxr dicinae Doctor creatus, nunc legitimis dis- quisitionibus institutis , ob magnam doctrinae praestantiam , Chirurgiae Doctor rcnunciatus est. Die xxvni TO. Matt, FRANCISCUS KUY- PER, e pago Baarn , publicc defensa disserta- tionc medico-practica, de Hydrope pectoris, renunciatus est Mcdicinae Doctor , ob magnaro doctrinae pracstanliam. Die xxvi m. lunii , LATJRENTIUS JOAN- NES NEPVEU , Rheno- Traiectinus , iuris Roman! ct Hodicrni Doctor rcnunciatus est , ob summam doctrinae praestantiam , publice defensa dissertatione iuridica , de iustitia denegata eiusque vindicatiune in fora cl- vili. Die xxvin m. lunii , ADRIANUS GUI- IJIELMUS VAN VREDENBURCH , Amsteloda- mensis , publice defenso speciraine Historico- iuridico, de Sacrilegio, ob summam doctri- nae praestantiam renunciatus est iuris R.O- mani et Hodierni Doctor. Eodem die , PETRUS ADRIANUS IANUS BEETuAERTS VAN OosTER\VYK , Rheno~Tra- iectinus, privatiin defensa dissertatione iuri- dica , de revocandis donationibus inter vi- voj?, ob doctrinae pracstantiam creatus est iuris Romani et Hodicrni Doctor. Die XXVI Die xxix m. Iunii> PETRXJS ABRAHAMUS BROERS , Rheno-Traiectinus , defensa pu~ blice dissertatione , qua rerum civilium apud Romanes mutatio , sub Augusto eoque Principe facia adumbratur , oh summam doctrinae praestantiam renunciatus est iuris Roman! et Hodierni Doctor* Die xxx 4 77z. lunii, CHRISTIANTJS GUI- ILIEI^MUS loANNES VAN BoETZET^AER , Ha- ganus , publice defenso specimine iuridico, animadversionum , quae spectant interpre- tationem ambiguae orationis , in conven- tione aut testamento oibviae , ob magnam doctrinae praestantiam iuris Romani et Ho- dierni Doctor creatus est. Eoderndie, LuDOVicus KEYZER, Zwolla- Transisalanus , creatus est iuris Romani et Hodierni Doctor, ob doctrinae praestantiam, defenso privatim specimine iuridico, de com- pensationibus. Die iv m. Septembris, HENRICUS SCHOU- TEN , e pago Druten , privatim defenso spe- cimine Anatomico-pathologico , de inflamma- tione j speciatim membranarum^ creatus est Medicinae Doctor , ob doctrinae praestantiam. Die xir in. Septe/nb. , GYSBERTUS IOAN- JJE3 LUCHTMANS, Vadensis , privatim de- fensa XXVII fensa dissertationc Physiologica , de mutatione axis oculi tecundum diversam distantiam object i , ej usque causa, ob magnam doctrinac pracstantiam , creatus est Mcdicinac Doctor. Die xvii m. Septemb. , IACOBUS GERAR- DUS ROOSEBOOM , Arnstelodamensis , pri- vatim defcnso spccimine Anatomico-patholo- gico , de Pseudomemb ranis , ob magnam doc- trinac pracstantiam renunciatus est Medicinac Doctor. Die xx m. Septemb. , JOANNES CORNE- LIUS MULDER , Ravesteniensis , privatim dcfensa dissertatione Medico-chirurgica , sis- tcnte observationem fracturae vertebrarujn colli, cum adnexa epicresi , ob doctrinae pracstantiam, Medicinae Doctor renunciatus est. Die xvn m. Octob., LEONARDUS MET- MAN, e pago Waalwyk, publicc defense speciminc iuridico, de delictis agrariis , ob summam doctrinac praestantiam , renunciatus est iuris Piomani et Hodierni Doctor. Die xxn m. Octob., IANUS IACOBUS HINLOPEN , Rheno - Traiectinus , publicc propugnata dissertatione iuridica, sistente ob- servationes ad locum Codicis civilis , de his, quibus ob ingenii imbecillitatem , de- mentiam et fur or em bonis interdictum est, ob ob summam doctrinae praestantiam creatus est iuris Piomani et Hodierni Doctor. Die ix 77i. Novemb., GERARDUS GUII.I- ELMUS VAN ZUYLEN VAN NlEVELT, Am- hemiensis, privatim dcfenso speciiiiinc iuri- dico , de Executoribus testament arils , ob doctrinae praestantiam renunciatus est iuris Roman! et Hodierni Doctor. Die xxvm 771. Novemb. , MATTHEUS IA- quae hodie fere pul- chrarum artium nomine insigniri solent, scilk cet de poesi , eloquentia , musica , pictura , statuaria , architectura , mimica. Omnes illae artes, sive fmgunt, sive lo- quuntur , eo magis attentionem occupant , ocu- los juvant , aures delectant , corda movent , quo magis Naturam , optimum exemplum, se- dulo imitantur. Qui vero imitentur Naturam poeta et ora- tor, musicus et pictor, statuarius et archi- tectus alii , quibusvis artibus addicti ? Quaenam hie est intelligenda imitatio? Haec R A T I O. 9 Haec ccrte intelligenda , quae , reddit , quod Natura dedit , uti Echo vcrba rcpetit ; quac illud agit , ut exhibeat , proponat , vcr- bo, rcpracscntct homirium mores, sensus, rcrumquc colores ita , ut rcvera exislunt , et a nobis , in rerum Natura , observantur. Nura vero putemus, hanc imitationem non decere adultos ct uriicc pucris convcnirc ? Scd in hoc mundo dcgentibus , puerile quod- dam hominibus proprium manet, et hoc imi- tandi studium cum ipso genere humano na- tum est. Ininfanlia, illud in primis cernitur studi- um , in quovis verbo, quod balbutiendo edit, mox in omni gcstu et motu , simulac ratio paulisper dominatur. Crescit hoc studium in adolescente et homine adulto , donee vires corporis decrescunt fractique scnsus torpore afficiuntur ita, ut taedium vitae cupidinem excipiat. Deme hoc imitandi studium, quo ccteris animantibus tantopcre praestant homines , genus humanum, vcluti pecora, vitam tran- segisset, nulla scientia gavisum fuisset, doc- trina vim insitam non promovisset, nee recti cultus pectora roborasset. 10 O R A T I 0. Infans, in gremio matris, jam, ducitur, imitandi studio , et ab ilia sonos edere discit vocemque modulari ; mox vero , quae pa- trem agentem adspicit , ilia identidem agere conatur, sibi et parcntibus oblectamentma creaturus. Hand aliter, in generis human! infantia, illo imitandi studio ducti, a Natura, homines, ludendo , sponte didicerunt. Sic, dum vel lucidus sol animaliura arborumque umbras in solo describeret , vel ubi suam in aqua imaginem repercussam videret, pingendi artem homo edoctus est. Idem hoc imitandi studiurn tot peperit, in omni lingua , ovofictTOTreTroiyfAevu ; audien- tibus quippe hinnire equos , mugire boves , balare oves, latrare canes, ultro obvene- re verba, sonum, ab animalibus prolatum, imitantia. Hinc explicare licet, qui fiat, ut> in quo- vis fere sermone , iliac inter se conveniant dictiones , sibique cognatae esse videantur. Cygnum natantem et ab altera in alter am ripam progredientem , dum homines viderent, idem agere cupientes, ad Cygni formam, na~ viculam sibi fecerunt ; Sic ab aranea texe- r e- sic ab apibus construere; sic a O R A T I O. 11 sylvis aediiicare didicere ; ct verissimc ait Poeta : , Zephyri cava per caZamorum sibila primum dgrestes dncuire cavaa inflare cicutas ; Indc minutatim dulcet didicSre queralas Tibia quas fundit digit is pulsata canentum* Sic fere quodcutnquc pcragimus , id omne , ab optimd generis humani matre , Natur , didicimus , nobis quasi viara monstrante , ad bcne et lautc vitam transigendam. Non unice vero necessitas homines coe'git, ut imitarentur et addiscerent ilia , quae sen- sibus percipiebant et animali vitae conservan- dae inservicbant. Impulit major indoles ad grandia quaequc , probavitque cultus invales- cens , nos non temere ac fortuito satos esse , atque creates. Hoc enim , nisi ita foret , homines , ceteris animantibus , animo et indole praestantes , minore , quam pecora , felicitate gauderent. Quid ? dum cetera animalia , absque cu- r^ , vitam transigant , unus homo , perpetuo labore , yitam sustentare cogeretur ? Dam- natus csset , in sudore vultus sui, fodire et pane vesci, dum aves laete canerent? Vide- ret odorifera lilia et rosas , tarn splendide or- na- 12 R A T I O. natas , quasi festum celebrarent , ad quod non esset invitatus? Anne homo ideo, prae ceteris animantibus, patiens esset caloris et frigoris, laboris et fatigationis , inediae et sitis? Ideo sine periculo vitae, coelum mutare posset , totumque terrarum orbem circumnavigare ? ut longa ista itinera labori multum, fclicitati parum, majorique indoli nihil prodessent? Satius profecto ei fuisset, cum Trogloditis habitare et, veluti pecora, arborum foliis se se tegere ! Baud ita, ut dira noverca, Natura trao tavit hominem , animalium praestantissimum. Arbores serebat homo , non solum , ut fruc- tibus vesceretur, verum etiam, ut, sub ejus tegmine, tutus recumbcret, utinde, provec- tiore aetate , fustim sibi compararet , ut lig- num inserviret construendae doraui, in qua, cum farnilia, suaviter degeret. Deme hoc imitandi studium , homini inna- tum, atque explices, quaeso, mirabile illud phaenomenon , quod omnibus est commune , placidum cum carpunt fessi soporem , anirnique vis a sensibus corporeis plane est sejuncta; tune enim rebus externis non avo- catus , neque distractus , liberius sibi indul- get R A T I O. 13 get animus et assequitur ea, in somniis, quae domestica sunt et ipsi propria. Dicatis quaeso , Psychologi ! qui perpetuo studetis, illud pvwpiov, animi scilicet humani indolem, explorare ejusque cogitandi agendi- que rationem perscrutari, quod tamen nun- qnain invcnietis ! dicatis , qui fiat , ut nos , licet illas artes non edocti, tamen pictores, poetae et histriones simus, cum conquievimus et somnia laeta atque tristia animum nostrum occupant et perturbant? Veluti evocatos et suscitatos pingimus, in somnio, amicos, familiares nostros, intimos aliosquc, vividissimis coloribus. Carissi- morum parentum , conjugum et liberorum manes nobis apparent, eadem forma eodem- que vestitu , quibus olim distinguerentur ; agentes et loquentes (sed nostra verba) eos inducimus, uti inter vivos loqui et agere so- lerent; voce, gestibus, gressu, in omni de- nique vivendi ratione, eos omnes nobis re- presentamus. Mox vero, cum, in somniorum ludibriis, immoderatius jactat superbia nostra, princi- pum, heroumque sustinemus personas; im- peramus, gerimus bellum; mox sumus ora- to- 14 R A T I 0. tares , sed vox faucibus haeret ct verba ca- dunt ! Quae omnia expergiscentibus risum movent. Dices forsitan , illud phaenomenon a phan- thasia revocante esse derivandum. Sunt nempe visis ac simulacris iis , quibus maxime impletur atque delectatur cuj usque animus , cum a phantasia fuerint objecta , adjunctae imagines aliae, quae illorum vim augent et corroborant. Sit phantasia aut Morpheus ! Nemo sane hanc sibi artem comparave- rit, sed manet semperque manebit gratis- simum Naturae donum et procul dubio de- monstrat, imitandi studium, generi humano insitum. Cum homine ideo natum, hoc studium in homine promovit Natura , quasi in quocum- que ejus opere et negotio, quod ipsa fecerat ante, lubenter agnoscens. Hinc subinde originem dux ere artes; et carum inventio majorem generis humani pro- bavit praestantiam. Quod vel sponte , vel duce Natura , inventum est , serior aetas per- fccit. Sed, initio, inter se similes erant ar- tes, ut altera ab altera vix posset dignosci, cultusque invalescens demum doceret, quo- mo- O R A T I O. 15 laodo inter sc distinguerentur. Major cnim culturae gradus, cuivis arti proprium qiioddam , quo ab aliis diflerret, attulit; sed , dum omnes fere , imitando constarent , mansit semper et apparuit, quod Cicero verc dixit : commune vinculum et cognatio quaedam, qua , inter se, continerentur. Visa et audita homines memoriae manda- verc, ut deinceps, ope phantasiae revocan- lis, eadein haec conficerent Hinc ama- bills illc Musarum chorus , quae sororcs inter se , libcro pede saltant , et a Mnemosyne du- cuntun Hanc forte doctrinam , A. A. H. H. ! nonnulli parvi pretii esse > judcaburit ; et , si non ar- tcm, artificem certe, per illam abjici puta- bunt Non magna enim laus est, imitari ilia , quae vidiuiis ante. Qui ita putant, Plutarch urn mirabun- tur, qui, in vitcL Pencils, de artificibus, contumeliose haec fere dicere, non dubita- vcrit : <( Neque sane quispiam ingenuus juve- cc nis , qui , Pisae , spectavit lovern , Phi- a diets esse cupivit ; neque qui luno- a nem , Argis , Polycletus / neque Ana- is, ere- 16 O R A T I O. c( creon aut Archilochus , qui horum due- tt tits est poematibus." (*) In acerbo hoc judicio, secutus videtur Chae- ronensis divinum Platonem, qui non dubita- vit statuariam, poesin, picturara aliasque, non rsxystg 5 sed , in contumeliara , reyj/vipia nominare ! Transeant 7 qui sic judicent ! Ars vera , eoque nomine digna, non eget laude; sibi sufficit, pmnique vituperatione major erit! Artes semper placebunt, animum et sensus mulcentes. Artium monumenta , antiqui- tus licet nata, juvenili ornatu gaudent, et, viridi flore , manent insignia , siquidem exhi- beant fidelem expressionem Naturae, quae senescit nunquam ! Hinc idem Plutarchus, miranda Peri' clis opera laudans , cc elegantid (inquit) sin- . guld , jam turn erant antiqua , flore , cc in hunc usque dlern^ recentia sunt et <( novitia , ita quolidle quaedam novitas cc elucet in iis , quae adspectum ipsum (C intactum vetustate atque inviolatwn (( conservet , non aliter , ac si ope- Mf. XLL O R A T I 0. 19 Hoc forsitan jactantiae tribuetur, quam cgrcgie callcbant Veteres. Sed , quae nobis rcstant antiqua af tium monumenta , abun- dc probant, quid, hac in re, valuerint An- tiqui! Haud aliter in operibus artificum recentio- rum , Hulstii , Kcizeri , Quellini, Xavcrii, in quibus cgrcgie Naturara expres- sam videmus, illud omnium artiurn praecep- tum ccrnitur : Vcritas. Miramur, sepulcrale monumcntum Engel- bcrti Duds Nassavici adspicientes , Veri-r tatem, qua Michael Angclo, uti ierunt, e marmorc coipus confecit femineum, phtisi quassatum et cxtinctum ! Nonne, si Guilielmi I. Arausioncnsium Principis , Mausoleum -visitare licet , ipsum Patriae Patrem , violenta morte raptum , vi- dere putemus , in lecto repositum , dum fide- lis canis , dominum lugcns , tristitia corre- ptus, moeste ante pcdes jaceat? Nonne inanus porrigimus, plumam , aquae innatantem , ablaturi , quam egregio artifi- cio pinxit Hondecoeterus? Nonne avi- um instar ad Z c u x i d i s tabulam , cupide adspicimus et fructus et (lores, quos pinxit B 2 Huy- 20 O R A T I 0. II n y s e m i u s , felicissimus ille Naturae imi- tator? Sed majorem perfectionis gradum ars at- tingit, cum non tantum formae exhibentur corporeae , sed ubi etiam animi motiis artifi- ciose exprimuntur. - Nemo pictorum hac in re, magis excelluit, quam ingeniosissimus Janus Steen, qui mo- res hominurn animorumque sensus adeo per- spexerat bene, ut ab eo pictas imagines, congrua verba dicentes, audire nobis videa- mur! Semper cum eodem gaudio et admiratione contemplamur illius Pictoris tabulam, prae ceteris memorabilem, Medicum nobis exhi- bentem , indutum pallio, quod more antiquo, et instrumentis tegendis inservit. Videtur Me- dicus, a matre arcessitus, ut de filiae con- sul erctur salute. Filia , metuens , ne vulgo innotescat, quod sileri ipsa cupit, terrain intuetur modeste. Medicus, vas luci admo- vens , risu satis indicat, quinam corporis affectus sit intelligendus , mox fmiturus ! - Ira- ta mater Medicum reprehendere videtur , qui quid minus honestura de honesta \irgine suspicari audeat 1 Nee R A T I 0. *i Nee minus admiramur ejusdem artificis cele~ bratissimurn Sancti Nicolai festurn. Haec tabula cxhibet familiam , hunc juvcntuti ca- rura diem fcstum celebrantem. In illo artis pictoriae monuniento , omnia cum adniira- bili vcritate, sunt expressa! Pater, cum duobus libcris , ad focum se- det, cantilena Sanctum invocat, qui, per ca* minum , muncra mitlat. Mater interdum aliis varia distribuit munuscula. Laeti saltant pue- ri. Major filius lacrimatur, qui, pro mu- nere, testimonium petulantiae accepit. Hunc ululatum subridet avus ; dum avia , puerum miserata, solatium afferre conatur. Haec omnia cum tanta varietate atque veritate sunt expressa, ut, pro suo quisque loco, loqui, agere , vivere , videatur ! Variam , de artibus apud Antiquos , do- ctrinam protulerurit Winkelmannus et Lessingius. Alter elegantem simplicitatem nobilemque magnificentiam , apud Antiques , artium fundamentum constituisse , contendif. Alter vero studium pulcri illis unice proposi- turn fuisse perhibet. Hanc ob causam , L e s- singiu s Laocoontem non ululantem exhibituw fuisse, ait. Iste scilicet clamor, quippe 22 R A T 1 O. formis , contra legem pulcri fuisset et per- petuo clamare repugnasset, dura unum tan*- tummodo actum , unumque teraporis spati- nm artifex posset exprimere et vellet signi- ficare. (*) Verum A. A. H, H. ! ab his dunmviris magnopere dissentio et illara doctrinam iis lubenter relinquo. Existimo et ita semper existimavi , artifici praecipuam legem esse scriptaiD veritatera , quae in Naturae imitatio- ne potissime cernitur. Exprimatur Laocoontis vel tacentis dolor et angor animi ; nobis non displicent lacrimae pueri, in Steenii tabula. Hoc enim puerili convenit aetati ; et lacrimae , cum ipso huma- no genere natae, cum genere humano demum extinguentur ! Ubi vero A. A. II. H. ! omncs animi inotus , quos Naturae apta irnitatio producere solet , probaturus , oninia artis exempla afler- re vellem, dies vix ad dicenduiu sufficeret. Nulla foret requics , si omnia monumenta artis pictoriae , statuariae , architecturae per- lus- (*) In Laokoon , oder Liber die Grenzen der Mahlerejr i>nd Paez. j>. 17. et aiy. sqq. dtt A T i o. ft iustrare veil em, quae nobis reliqucre Vcteres, dedcruntque Piecentiores , pari imitandi stu- dio ducti. Vos, 6 felices! tcstcs invoco, quibus, Romae, contigit , Sancti Petri tcmplum , vel, Londini, Sancti Pauli aedem visitare ! Quinam vobis obortus cst sensus animo ? quum tardo pedc, ad altum altare progre- dientes, vcnerabundi, in medio Divi Pctri templo , aedificii vidcrctis immensitatcm atque altitudinem ! Hanc admirationcm certc non tantum ge- nuere architectura ct proportionis elegantia, qualem ct Collisei possunt gignere reliquiae , Gothorum , Vandalorumque manibus ereptae ! - Anirai metum , quern fuistis experti , noa effecerant ornamciUorurn splendor , neque imagines , neque statuae , quas poliverat Michael Angelo, neque porphyrum vel cbur ; sed sacro horrore , in hoc religiosis- simo templo , affectis , divinus vobis spiritus aftlavit: F'ere ! Dominus est in loco isto ; non est hie aliud , nisi domus Dei et porta toeli f Dicite felicissimi spectatores ! non aliter vo- bis visum , ac si ipsae columnae vos , in coe- : lum 24 R A T I 0. him transveherent , salutaturos Majestatem di- vinam ! Neque inviscntes Sancti Pauli aedem, la- queata licet tecta admirantes, hunc mundum cogitastis , nee vitam , aerumnis plenam , nee Wreni sepulcrale monumentum, quamvis indicet : circumspice ! Sed saxa immota vos movebant et muti lapides vos monebant: Deum esse spiritum: et qui adorent eum, oportet , ut Spiritu ac veritate adorent , quasi in circuitu susurrabant : Ego sum , qui tecum loquor ! Si ita, A. A. H. H. ! moveamur artibus, quae silent; quid jam de loquentibus erit dicendura? Hae enim et vel maxime in Na-* turam sequendo constant. Homines , pro indolis varietate , variam ha* Lent propensionem ; ille, ad videndum, hie, ad sentiendum; alius, ad cogitandurn ma- gis est comparatus, Hinc Recentiores, qui de artibus philoso- phari coeperunt , artium rempublicam , sic enim loquuntur, in varias diviserunt regio- nes. Sic artes fingentes ad contemplationem; Musicen vero ad sensum; Poesin atque Elo- quentiam in idearum regionem retulerunt. Sed R A T 1 0. 25 Sed nulla ars inter tarn arctos circumscrip- ta est fines, ut nullo modo transgredi pos- set. Homerum saltern Icgentes , dubium sane est , an contemplemur magis , an sentiamus , ac cogitemus ! Nee mirum ! Artes cnim om- ncs sunt sorores ; habent commune vinculum ; alteram altera sequitur ct juvat. Conveniunt inter se, uti in floribus conjunguntur sua- vis odor , amoenus color et elegantissima forma. Pcrperam igitur judicant , qui Musicam , tantam vim, in animos nostros exerccre, opi- nentur, ut vis ilia magica earn supra cete- ras extollerct artes; quasi Musicae lex non scripta fuisset, imitandi Naturam, omnibus artibus communis. Quid alii scntiant, judicare non oportet; sed si de me dicere liceat, lubenter affir- mem , me semper animo fuisse commotum , ubi etiam in arte musica, artifex sequeretur Naturam; nunquam vero, ubi se a Natura scjungeret. Memini et semper meminisse juvabit, me audire V ogle rum , Abba tern venerabilem et organistam celeberrimum , quum, superiore seculo, Amstelaedami , in urbc mea natali, 26 11 A T I 0. degeret, ct inirabili artc, aurcs nmlceret, quin et saxca corda moveret ! In imaginum luxuric , phantasiam vulgo vocant Musici , magnoque sonorum vigore ad- juvante , dominabatur mira varielas, quae licet magna celeritate conspicua, harmoniae tamcn nequaquarn nocebat. Omnia perage- bat , cum summa sirnplicitate atque facilitate , quae, in orani arte , principibus viris, pro- pria esse solet. Cum in omnibus > quae ab illo , audire mihi contigit , mirabili sensu affi- s cerer , turn vel maxirne in duobus , ut vulgo dicuntur oratoriis; altero Creationem, altero supremum exhibente Judiclum. Hie , non audiebam sonorurn lusum , vanos et sine mente sonos; sed aderat fidelis Natu- rae imitatio ; veluti quotidie , discedenf e no- cte et veniente die, quasi repetitam videmus mundi creationem; sic ut illam dcscripsit Historicorum Antiquissimus. Terram vastam et desertam videre nobis videbaniur ; turn /#-. cem oriri ; omnia sensim sensimque clara jQ- eri \ et nunquam ejus obliviscar soni : Qiiurn cant I Liar ent sirnul stellae Aurorae Et clangerent omnes filii Dei f Sed et nunquam oLliviscar ? qu^ rationed R A T 1 0. 27 judiciurn cxliibcrct supremitni, atquc intcri- tu in immdi ! Obstupui / steteruntque comae ! Sic illud non pictura cxprimcrc valebat Van Dijk; nunquam ita de co locutus est Massillonus!- Tubarum clangorem, quum supremuin nunciaretur judicium , audicntcs , omncs surgcbant, stupcfacti ct tcrrorc per- cussi, quasi Rei, a justissiino Judice, scntcn- tiam audituri! Soni, ululatum miserorum refercnles, au- dientium auimos , horresco refercns ! niagno timore implcbant ; quo turn demum libcraba- mur, quum laetiore sono cantuqnc solenni, bcatorum in coelum celcbrarctur aditus ! In toto hoc artificis actu, cernebatur Vc- ritas , Naturae fidelis imitatio ; atque ideo motus animi prcducebantur , quoniam natu- rales expericbamur affcctus, spem, timorem, gaudium , dolorem ! Recordemini , quaeso A. A. H. H. ! S p o h r i i 3 egregii citharoedi , quera , ali- quot ante annos, hac in urbe, audivimus. Etiam nunc ilium videre mihi videor Her- culera Musagetem , chorum ^uccntem omnes- quc supcreminentem , statura , vultu et arte ! Stria 28 R A T I O. Suis se accomodabat sodalibus, nam cetc- roquin illorum nullus eum sequi potuisset Citharam vita videbatur donare ! Non conabatur, admirationem audientium movere, ilia dexteritate, quae, luce velocior, varies sonos profert, qui artera utique pro- bent , sed auribus fere parum grati accidere solent. Summa vero simplicitate , cum sua- vitate conjuncta , circum praecordia lusit. Plectrum videbatur quasi virga magica, so- nos adeo movens , ut ipsi artis sodales artifi- cem intuerentur, suarumque partium obliti, in dulci versarentur delirio , ac si solam et unicam Catalanae vocem audire sibi vide- rentur ! Sed , quid de peregrinis loquor , cum Patria nostra gloriari possit cive suo Daniele Brachthuixer , organista artifi- ciocissimo! Hie enim vir, ingenio, doctrina, pulchri venustique sensu eximie valebat , et cum intim artis peritia, conjungebat miram sagacitatem , in detegendis emendandisque or- gani partibus corruptis, ita, ut mirabili su^ arte , instrument! etiam non laudabilis vitia non apparerent, Atidivimus ilium, laetissimo illo die, quern un- O R A T I 0. 29 unquara, in hac urbe, videre mihi contigit , quum, ex honorifico Senatus decreto, die 12 mensis Octobris, anni hujus seculi trige- *imi primi , instaurandis scholis , ornatissimis adolcsccntibus , Acadcraiac nostrae civibus , e bcllo rcditura, carmine heroico, gratularer, praesente Senatu amplissimo et coram splen- didissiiiKi auditorum coronal Carmen, an- teriore die , audiverat, ab ineunte quippe pucritia , lumine orbatus, legere non valebat! Felici qua gaudebat memoria adjutus, arte sua , festo die , repetiit , suo modo , quae audiverat ante, imaginibus, quasi in tabul pictis. Soni laeli excipiebant moestos, ita ut audientes , artis majestatem mirantes , gau- dio et dolore afficerentur. Videbamus Choleram, spectri instar, He- mum montem transgrcssam , appropinquan- tern ! Religiosissimus erat et magnificus , quem adhibuit , hymnus , Dei optimi Maximi beneficia celebrans. In illo solemni choro, summus artifex vo- cem humanam , tarn fclici cum successu , imi- tabatur , ut aliquis , inter amicos , alium ro- garet , num etiam cantatores adessent ? DC Brachthuizero loquenti, ipsa viri ima- 30' II A T I O. imago , dum organo luderet , mihi ob oculos versa tur! Etiam tu, ejus memineris, amicis- sime Schrodere ! Nos cum vidimus , mani- bus , pcdibus , quin toto corpore insultantcm , quasi insani raptimi, ridentern, plorantem, ITIOX, cum vehementissinici animi perturbatio- ne, furibunde chorda moventem summoque gaudio defessum , caput in pectus projicien- tern j quasi moribundus de vita migraret ! Haud ita multo post , die 10 Mensis Junii , anni proxime elapsi , obiit ! morbo pectoral! correptus, multos jam abhinc annos, mortem iriinitante! Magis, quam Swetingius, a Vondelio laudatus , celebrari meruerat ftovcriMTUTOs il- Ic , sinceram , cum doctrin& , pietatem con- jungens! Cantum, in officio religioso, ar- te sua , mirifice erexit , et in Patriae discri- mine, aerarium publicum, septem mille flo- renis, ditavit; nee tamen unquam ipse quid retulit emolument! vel honoris documentum, suis meritis dignum ! Uti sapientem decet, sensit : Inveni portum , spes et fortuna f valete , Nil mihi vobiscum! ludlte nunc alias f Jam iis non indiget! In beatas beatorum se- R A T I 0. Si scdcs translates , sanctissimo Choro adest , coram ipso Dei tabernaculo ; auribusque hau- rit cantum , morlalibus non auditum ! Ignoscite A. A. H. H. ! si amicus araicum , minus , qtiara par est , laudaverit ! Quis ve- ro, pro mentis talis ac tanti viri, celebrave- rit laudcs? Possit hoc forte Poesis, ars ilia, qu pau- cissimos donat Natura , olim , arcto vinculo , aim musical conjuncta > et quam Bracht- hoizcrus idcirco magni faciebat, quoniam , aeque ac Musica, vim omnem , suavitatein, elcgantiam, atque sublimitatem expectat, ab imitatione Naturae. Hinc Poesis lubenter cum NaturA degit, de ilia agit et imagines ab ilia sumit. Hinc factuin est, ut omnes poetae, apud omnes fere populos , Naturae admiratione ducti , stupenda ejus phaenomena celebraverint. A Caucaso inde monte ad Heclam usque; inde , ab iis locis , ubi sol solum torrct , ad ilia, ubi, in coelo, aurora borealis lucet, ubique audimus poe'tas , ab ipsa Natura, afflatos, Naturae celebrantes miracula ! Quin et veneranda Antiquitas , ubique fere fabulis , r6tulit miranda multa , poetica ilia et unice Nto. 32 R A T I 0. Nattiram refcrentia , ac si Ganges , san- ctissimum illud Orientis f lumen , istas ve- tustissimas narrationes secum iu Oceanum traxisset , ut in omnes orbis appulerent oras! Non miramur igitur , A. A. H. H. ! Poesin semper conatam fuisse , Naturam imitari ; et illam Naturae imitationem eo magis appa- rere, quo antiquiora sint poemata. Nonne enim antiquissimi Poetae, quorum quidem opera ad nos pervenerunt, adhibue- runt imagines, quas ipsis Naturae suppedi- tavit consideratio ? Apud Jo bum, in David is psalmis, apud Jesaiam, apud Homerum et alios, bene multa occurrunt loca , quae nobis egregio do- cumento sunt , Poetas illos Naturae phaeno- mena accurate observasse, et recte ea, ia carminibus suis adhibuisse. Quod, seriore aetate, ars Musica conata fuit , aptis sonis , exprimere ventorum susur- rum, vel aquarum fluctum , vel arborum strepitum; id Poesis, jam antiquitus mul- ^oque perfectius egit , verbx adhibens , eos- dem sonos referenda : fergente tuba hinnit equus, apud Jobum. Non-* O R A T I O. 33 Nonne apud Maroncm: Quadrupedante putrem aonitu quatit ungula campum? Nonnc Ovidius cancm, Icporcm insc- quentcm ct, ore, ilium attingcrc conantem, elcgantcr cxpressit? Jam jamque tenere putat I et cgregia sane est , apud eundem venustis- simura Poetam, rusticorum in ranas cum : Quamvis sint sub aqua, sub aqud, ledicere tentant ! Sed hacc Naturae imitalio , magnam licet vim poesi concilians , longe cedit illi subli- mitati , quam attingunt Poetae , ubi Naturae contemplatione ct phacnomenorum observati^ one , ad altiora evehuntur ! Cogitatione Dei scilicet, erecta Poesis, il- ium celebrare conatur, qul omnia Implet in omnibus I et licet optimum Creatorem nequa- quam cxtollere valcat , Poesis tamen , ubi de Deo agit ejusque virtutibus et attributis, quam- vis diflicillimum , illud plenius ac melius pera- git , quam hoc possit Pliilosophia aut Theo- logia ! C 34 R A T I 0. Poesis nunciat Creatorera : Qui extendit coeluni Et fundat terram. "Nunciat ejus araorcm: Qui y in pascuis herbosis , nos recubare facit, Ad aquas , leniter fluentes , nos ducit. et: Si quoque , in valle tenebrosa nobis in cedendum est , Non timebimus , qui nobiscum est , Cujus baculus nos consolatur. Sed et horrescimus , ubi, instante vehe- mente ternpestate: Ponto nox incubat atra! Poesis Naturam imitatur , quum animi cora- motiones, paucis verbis, exprimit. Quinam magis dolet, quam Chryses^ moestissimus Pater? tacite per littora maris progrediens! Horret parvulus Astyanax , galeam patris crispalam adspiciens ! Et Naturae conve- nienter Tarpejae Tatium prospicienti : Interque oblitas excidit urna manus f Et vos , streaui Juvenes ! qui , prope Lo- va~ R A T I O. 35 vanium urbem , et ad Montem fcrrcum , in castris vcrsati fuistis, forte idem egistis, quod, apud Ovidium, scnex, qui Pingeret exiguo Pergama tola merol In pocsi dramatica, in Tragoedia et Co- moedia , inpiimis spectator Naturae imitatio. Ibi enim loquentes et agentes inducuntur ho- mines , uti se sc offerunt , in rerum Natural Ilinc Tragicus , uti narratur , Graecarum aniraos adeo vehementer commovit , ut , ante diem, liberos parerent matres! Aristophanes, jocandi genus usurpans facetum et ingeniosum , in scenam produxit Socratem, cum tanta veritate, ut non solum apparcrent Philosophi gestus , motus , sed et usitatus docendi et loquendi modus ita , ut vel ipse Socrates, a ridendo ab- slinerc non posset ! Celebratur Terentius, ob summam ser- monis puritatem ; ct ab uno illo discere pos- sumus , qua ratione , Romani , in vita com- muni,pro suft quisque loquercntur person^. Sed hoc nomine non tantum nobis est com- mendabilis, sed magis etiam , ob interiorem, quae in hoc Comico apparet, humani pecto- C 2 ria 36 R A T I O. ris cognitionem. In Terentii fabulis f ubi loquentes inducit Davum , Pamphilum , Gnathonem , Chremetem , agnoscimos ho- minum mores, uti et mine sunt. Non aliter hodie loquerentur : Fallax servus , durus pater , improba Una. Quo ad formam, sccutus cst Graecos; sed hi personis eligendis, in hominum moribus depingendis, in congruo sermone, cuique tribuendo , unam imitatus cst Naturam ! Terentii fabulae magis nos delectarent, si videre nobis liceret, quod nunc legimus tantura ! Histriones enim induebant perso-* nam , pro indole et moribus eorurn , quos in scenam dcberent producere. Quam Histriones , in scena , agerent per- sonam , imitabantur eloquio , gestu , motu. Ita quoque Mimi , fuligine faciem obducti, et illorum imitatio adeo placebat, ut ipse Cicero dixerit : Quid potest esse tarn ri- diculum , quam Sannio est? Sed ore , vw/ tu 7 imitandis moribus , voce , denique ipso corpore ridetur. (*) Neque ars ilia Mimica cum Veteribus plane in- (*) D* Orafote , L. II. e, $1. R A T I 0. 37 interiitf Est enim exprcssio Naturae, atquc adeo , dum vivant homines , non peritura. Nunc etiam, eo magis Histrio celehratur, quo magis Naturae imitatioae , artem iilam difficillimara perfecte exerccat. Nonne eti- am Orator eo praestantior cvadit, quo magis sermonem vultu et gestibus ornare et subic- vare valeat ? Roscium etBathyllum attigisse per- fectionis gradum, quern, seriore aetate, ne- mo attingere potuit , nemo facile credide- rit , quicunque quondam , in Patria nostra , vel in aliis regionibus, principes in sul arte Histriones vidit et audivit. Mira multa narrantur de Garrickio, qui in Anglia , superiore seculo , artis Mimicao laude floruit. Is imaginatione , qua vale- bat, adjutus, celebrem Fieldingium velut e morte resuscitavit ejusque personam induit, ita, ut mortuura amicum prorsus re ferret. Sic oculosy sic ille manus, sic or a ferebat ! Celeb en iraus Anglorum pictor Hogarth us, ad Garrickium, Fieldingii depinxit imaginem , tanto cum successu , ut omnes Fieldingii amici similitudinem mirarentur et defuncti viri vultum facile agnoscercnt ! Schul- 38 O R A T I O. Schultensius, Alberti nepos, prae- ceptor meus narrare solebat , se Garrickium audivisse, dum in Anglia degebat, ut Codices inanu scriptos ditissimae Bibliothecae Bodle- janae, cum aliis conferret et describeret. Tune temporis, Garrickius, qui jam raro prodibat, ultimum nunciabatur in scena spe- ctandus, in celcbratissima fabula Hamlet, partes acturus. Schultensius ideo, Oxonia , profectus est Londinum j et saepe ilium audivi dicentem , se se turn demum omnem Schakespearii intellexisse prae- stantiam ! Garrickius enim verbis Poetae tantam vim conciliare valebat, ut om- nes spectatores interdum palescerent ! De Schultensio, viro sumrno , agens , perfectum cogito Oratorem! Vere monuit Plutarch us: eloquentiam , art em dicendi flexanimam esse ej usque praecipuum munus , ralionem tractandi motiis et perturbationes , quasi tenorec et sonos quosdam animi , qui scite tangendi et pulsandi sint. (*) Si quis unquam, Schultensius illud callcbat> qui in elo- quen- (*) 11. P . 355. R A T I O. 19 quentia semper imitabatur Naturaru , alque bane cogitandi , pronuntiandique rationcm vimque dicendi cum simplicitate et gravitate conjunxit. Proceritas structurae , vocis suavitas , ocu- lorum ardor , vultus manuumque mobilitas , haec omnia in Schulteiisio mirifice appa- rebant , illumque principem constituebant oratorera, non arte ilium, sed Natura for- matum ; in omnibus , quidquid dicebat et ab illo peragebatur, agnovimus incompa- rabilis viri praestantiam atque stupendara majestatem ; talem ac tantum videns , pe- ne dixeris : Credo equidem , nee vana fides , genus esse Deorurn ! Cum in tractandis Scriptoribus sacris , pe- netrabat in intimos linguae recessus, primara ct derivatam verborum significationem , atque adeo regiam Hebraizandi viam, ab Avo suo illustri monstratam , cum auditoribus seque- batur; conabatur simul pulcri venustiqus sensu juvenum animos imbuere et, ubi dece- bat, ore, vultu, quin iiuo manibus, res et jyerba illustrare. vu 40 R A T I O. Videbamus pios filios , summa cum ve- neratione, retrogredientes , ut pallio patrera tegerent ! Videbamus nubes , per coelum divagantes , obi poetam interpretabatur , loquentem da Jehov&, qui Nubibus utltur pro curru , Incedit ventorum alls. Audiebamus Jobum , in summo animi da- lore , exclamantem : Per eat dies ! quo natus sum ! Testes invoco, quotquot superstites , il- ium yidcrint et audiverint, pulcro illo die, quo Acaderaiae Lugduno-Batavae Natalis a Schultensio celebraretur , oratione : de Ingenio Arabum. Coram splendidissima auditorum corona verba faciebat , Conticuere omnes , intentique or a te- nebant. Pcrspicuitatem in dicendo adhibens, gra- vitatem in comrnovendo, apte, ornate et co- piose loquens, excitabat gaudium, dolorem, terrorem , ita , ut omnes auditores ejus extol- lerent laudes! Hanc O R A T I O. 41 Hanc virn dicendi consecutus est summus ille Orator, ab iinitatione Naturae, quae, uti in ccteris artibus , in Eloquentia prac- sertim est adhibcnda. 6 Infelicem oratorera , qui alium sequitur magistrum ! Is enim statira ostendit , flcctione vocis praeternaturali, gestibusque , minium ad artera redactis, corporis dcinum habitu in- eleganti , se ad iraitatorum scrvum pccus pertinere. Sic notum est, familiares Platonis imi- tatos esse ejus curvitatcm ; discipulos Aristotelis, pracceptoris balbutiem ; et amicos Alexandri, inflcxionem colli et asperitatem vocis, in dicendo. Baud raro accidit, ut qui sic alium sequan- tnr, ejus vitia adnumerare solcant virtuti- bus , sibique ornamento fore credant ! Absit igitur hoc imitandi praeternaturale et ridiculura genus a vobis , ornatissimi juve- nes! sive futuri oratores sacri, sive in foro versaturi, vel ubicumque tandem verba fac- turi ! Oronem adhibete diligentiam , ut uti- le dulci , verum pulcro , simplex sublimi mis- ceatis. Mementote semper Horatiani prae- cepti : O R A T I O. _ Si vis me flere, dolendum est Primwn ipse tibi. Cogitetis, quidquid agatis vel fingatis, Na- turam in omni arte sedulo esse imitandam ! . ACA- ACADEMIAE FATA. Quae Academiae , hoc anno , prospera evenere et adversa, expositurus, multis non utar verbis, majorcm enim partem plerisque nostrum nota sunt et aperta. Patria nostra , licet in eodera versetur dis- crimine , Academia taracn , Regis Optimi cu- ra atque providentia, nil inde detrimenti ce- pit. Discipulorum numerus crevit. Bibliothecae catalogus eo perductus est, ut pars prior typis expressa sit; tandem spes nobis facta est, fore ut altera pars bre- yiore tempore absolvatur. Laboratorium , in usum scholarum et Che- raicarum et Pharmaceuticarum , cum fructu adhiberi pergit. Museum Mineralogicum speciininibus Oryctognosticis ct Geognosticis , quad-. 44 R A T I O. quantum propter aeris impendendi penuriam licuit, fuit auctum. Hortus Academicus floret, eodem statu, quo fuit, anno superiore. Aedificium in Horto refectum est , ad no- Yum usum ; Museum nempe ad conser- vationem plantarum arefactarum est constru- ctum. Jam plura specimina plantarum in- digenarum et exoticarum , inprimis ex Ger- xnania et Helvetia, ibi deposita sunt et or- dinata. Qui Observatoiis titulo Astronomiae Pro- fessori adjutor datus erat , Filius mihi caris- simus G e r a r d u s , commendatione vii i Cla- rissimi De Fremery, Collegae mei aman- tissimi, ab optimo Rege, ad ampliora stadia vocatus est , ubi ilium , et Patriac et scientiis prodesse posse, faxit Deus Optimus Maxi- mus! Nil detriment! ceperunt objecta , quae Ana- tomae comparatae docendae inserviunt et in theca servanlur. Illorum catalogus scribi coe- pit et fere ad iinem perductus est. Exemplaria avium Europaearum , quibus Academiam donavit Kraepelinus , honc$tissi- mus pharmaceuticus , in pago Zeist, in or- O R A T I 0, 45 dinem digcsta, jam in lliecfi, suo loco, sunt disposita. In ilia urbis partc, ubi quondam arx ha- bebatur, quae a civibus Trajectinis, Duce Catharind van Leemput destructa fuit , die 22 mensis Junii , superioris anni , Aca- deniiac nostrac Gives , honorifico insigni , ex acre captivo , decorari videre nobis licuit , dura et primarius militum , in hac Provinci^ , Tribunus , graviter Diurnura praelegeret , la- dem continens , quam ob bonos mores et disciplinam, Augustissimus Piex adolescenti- bus armatis tribuere voluit. ^ Sequente die, grati Academiae Gives hujus urbis incolas festo excipiere pyrotechnico. Goclum erat subobscurum , sed eo felicius et pulchrius cnituit ignis, noctcm lumine illus- trans. Festum in noctem porrigebatur , urbani- tate conspicuum , neque in Bacchanale abiens , quod etiam minime expectabatur a juvcnibus, qui militiae , morum honestate , se se ita com- mendaverant, ut toti exercitui , disciplinae exstiterint exemplo. Ut urbanitatem , non minus humanitatem probaverunt Academiae nostrae Gves, datis sci- 46 R A T I 0. scilicet mille quingentis florenis , societati , quae militibus vulneratis et honorifice dimis- sis inservit. Hanc certe pecuniara , hilaritati destinatam , egregie collocarunt. Qua milites excelluerant assiduitate, illam, e castris reversi, bonarnm literarum et artium adhibuere studio; et licet non omnes eodem ardore exemplaria Graeca, nocturna versa- rent manu , versarentque diurna , se se taraen commendant, studii ardore morumque inte- gritate , atque luculentissiraa progressuum de- dere specimina. Ludovicus Houel , Groningae , in certa- mine Mathematico , victor 5 suo ipse exemplo probavit, obeundae Militiae necessitatem stu- diis non obfuisse. In memoriain quaeso revocetis humanitatem et peritiam, quam adhibuere illi in Acadc- mia nostra Mediciriae Studiosi, Candidati et Doctorandi, qui, dirissimo morbo epidemico, hie grassante , ope sua non dcfuere ; quam- obrem a viro amplissimo, huic Provinciae Regis Praefecto, et ab Academiae Rectore honorifica accepere testimonia ; eorum no- niina hie pronunciare juvat: JA- O R A T I 0. 47 JANUS PETRUS BAXKER. GEORGIUS BROERS. GISBERTUS JOHANNES LUCHTMANS. ALEXANDER CAROLUS GUILIELMUS SUERMAK. JANUS BARTHOLOMAEUS SNELLEN. THEODORUS ADRIANUS VAN SCHERMBEEK. CAROLUS ANTONIUS PIOMBACH. IsAACUS FLORUS MUYSKEN. PAULUS HENRICUS HOLLEMAN. FRANCISCUS GUILIELMUS PIIVE. CAROLUS JOSEPHUS VAN COOTH. JACOBUS GERARDUS ROSEBOOM , nunc Med. Doct. HENRICUS IGNATIUS WOLFF. HERMANNUS HEYMANS. GERARDUS VAN DEN STEEN. JANUS PEELEN. ADRIANUS HENRICUS VADERS. HENRICUS BERNARDUS VALKENHOFF. JANUS WITTOP KONING. et FEHDINANDUS EYCK. PCS- 48 OR ATI O. Pestem illam ab Academiae Civibus benigire* avertit D. 0. M. ! - Curatores , Professo- res, Doctores et Discipuli ab iM immunes manserunt ! Unice ab iM afflictus cst Paulas Guiliel- vius van Doom , egregius juvenis , in prim! classe cxcellcntissimorum adolescentium, quod uno ore profitentur omnes , collocandus. Salvus evasit , gratumque animura erga Me- dicura praestantissiraum , Collegam nobis ami- cissimum Nicolaum Cornelium de Fremery, carmin6 lyrico testificatus est, pariter Medi- co , digno et poet& ! Q*) Morbo laborftrunt Viri Clarissimi B 1 e u 1 a n- dus, Heringa, Oordtius et Brueysius. Horum restituta sanitate impense gaudemus, speramusque fore, ut illorum aetas ad Nes- toreos porrigatur annos, in salutem Fami- liae , Hurnanitatis , Academiae , Ecclesiae , Patriae ! Sed lugernus eheu! Collegam conjunctis- simum Jphannem Henricum Paravium, qui, die 1 mensis Februarii, hujus anni, vi- tarn cum morte conimutavit. Am- (*) In Calend. Acad. A. i833. p. O R A T I O. 49 Amstelacdami natus, ibi, in illustri Atha- naco, primum praeceptorem habuit Dideri* cum Adrianum Walravenum, Literas Oricntalcs magna cum laude profitentem ; deinde Leidam progressus , in Academia Lug- duno-Batava , doctorem habuit Henri cum Albertum Schultensium. Ab illo viro incomparabili didicerat Codi- ccm Sacrum recte interpretari ; non suam , sed scriptoris mcntem. explicare ; non ubi- vis cmendare , scd semper textus Hebraici vcram lectionem constituerc, atque sic medi- um tenere inter criticorum audaciam et an- ticriticoruro religiosum timorem. In ecclesia Wallonica, apud Daventrien* ses , Medioburgenses , Harderovicenos et Tra- jectinos pastor fuit fidelissimus, et in Alhe- naeo Daventriensi et Academia olim Gelric^ Literarum Orientaliura Professor ordinarius- In hanc almam Musarum sedem transla- tus , celeberrimi Sebaldi Ravii dig- nissimus fuit successor P a r a v i u s , qui docendo , dicendo , scribendo cathedram ornavit. Ex ejus schola , inter alios doctissimos interpretes , prodierunt ejus Fi- lius Ludovicus Gerlachus, in Aca- D dc- 50 O R A T I 0. dcraia Groningana, Tlicologiae Professor or- dinarius et Collegae nostri Boumannus et Royaardsius, Viri Clarissimi. Vir erat antiqua virtu te et moribus anti- quis, accurata doctrina, studii ardore et la- bore indefesso conspicuus , Orator sacer di- sertissimus. Vix rude donato , viribus paulatim defici- entibus , sensim senshnque raors obrepsit. Venerandi Viri memoriara grata servabit Academia , Scriptis suis sibi ipse monumen- tuni exstruxit , quod nee ignis , nee poierit jerrum , nee edax abolere vetustas. Lugent lectissimas Conjuges Collegae ami- cissimi , Royaardsius Henricam Jo- hannam Both Hendriksen et Schroede- rus van der Kolk Corneliam Temple- man van der Hoeven , quae florente actate triste sui reliquere desiderinm ! Gaudebat uterque conjuge, quae et ingeriii dotibus et cultu valeret ; pulchri venustique sensu , mo- destia denique et pictate conspicuis. A Studio titerarum , ubi se in vitam re- .- nil amphus c R A T I O. 51 cipcrcnt domesticam , cum conjuge hujus vitae aerumnas facile oblivisccbantur. Uter- que illud Horatii potuissct repetere : . oro. Sed brcvis fuit hacc felicitas ! Verissima Sacrac Scripturae scntentia consoletur nostros amicos : Beatae sunt mortuae , quae in Domino moriuntur y ut requiescant a Idbo- ribus suisy illarumque opera eas se- quantur! Funcra eheu! funeribus cumulantur! Parcntibus, huic Acadcmiae ct Commilitoni-" bus morte abrepti sunt ornatissimi Juvcnes : Cornelius Post. Antonius van Brummelen. Theodorus Schaap. Joannes Ernestus Hermsen. Joannes Kersten, quorum quidem mores et ingenii dotes , in Calendario Acadeiuico mento celcbrantur. Obiit et Hcrmannus Gunst, homo Ju- dacus, cujus egregiam Matheseos scientiam omnes magni faciebant. D 2 Ab 52 R A T I 0. Ab amicis magno pretio habebantur ejus animi nobilitas, spectata fides et gratissima consuetude. Quotidie fere in mea domo versabatur et honestissimum virum valde existimabara. Per- tinebat ad paucissimos illos, de quibus illud affirmare licet : Plus esse , quam videri. Mortem praematuram nobiscum moestissi- ma vidua luget. Obiit et ante paucos dies , Joannes Walter , egregius juvenis , Literis Humanioribus sedu- lo operam navans. Ju- O R A T I O. 53 Jucundior pars officii superest, quod mihi injungit hujus diei solennitas. Praemia et honoris documenta distribute- rus, praelegam diversorum Academiae Or- dinum judicia de acceptis ad propositas Quae- stiones responsis. ORDO PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITT. HUMANIORUM ad propositam quaestionem: Disputatio de vita Ciceronis literatd , imprimis ex ejus epistolis duct a. binas accepit Commentationes , suis sane lau- dibus insignes , neque indignas , quae prae- iiiiuin reportarent; quamquara neutra sic no- bis Ciceronis in literarum studiis imaginera conspiciendam dedit, ut exprimi ex ejus scrip- tis , maximeque epistolis potuisset. Auctor commentationis his verbis distinc- tac : Quicquid praeter spem eveniat , omne id deputabo esse in lucro, cum diligentiam nobis, turn doctrinac copiam , cximium in mo- 54 O R A T I O. modum probavit; sed inseruit scriptioni multa, quae magis ad historiarn scriptorum Ciceronis , quam ad literatam Ciccronis vitam pertineant. Accuratius alterius scriptor disputationis , cui verba : Omnes trahimur laudis studio , ipsum argumentum tractavit, idernque ut ma- teria, ita forma etiam scriptionem nobis suam commendavit, quamobrem nos huic praemi- um, ill! secundos honores tribuimus. Caete- rum victorem in hoc certamine esse cogno- vim us Tjallingum Petrum Tresling, Litt. et Jur. Cand., in Acad. Groningana, Qui vero accessisset ad hujus praestantiam , Joannem CorneliumGerardumBoot, in Acad. Lugd. Bat. Litt. Cand. Acccdas igitur praestantissime Tresling! qui, duabus vicibus, in hac Acadcmia, fe- lici cum successu in arenam dcscendisti. Ecce palmam tibi tjibutam , atque auge fa- main , laudesquc bonorum ! O R A T I 0. 55 Tibi ctiam praestantissime Boot I qni dili- gentiam et doctrinae copiam nobis probasti , cst omnino , de quo gaudcas. Accipe racriti honoris documentum. Perge codcm , quo coepisti modo ct memento illud Quincti- Hani dictum: ille se profecisst: sciat , cui Cicero valde placebit. MATHESEOS ET PIJILOSOPHIAE NATURALIS ad quaestionem propositam: Quid Botanici de variis plantarum gemmis et de gemmatione universd observdrunt , et quid complures ear urn , rationibus teleologicis innixi , hac de re docuerunt ? trps accepit commentaliones. Prima , cui B a c o n i s vcrba : Qui par- tes scribendi Historian Naturalern, sqq. quamquam auctoris iudustriam et diligcn- tiam indicct, non satis est absoluta et tan- ta iestinationis vestigia in ea apparent, ut Facultas judicavcrit, ei praemium non posse tribui. MuU 56 O R A T I O. Multo magis se se commendarimt auctores setundae et tertiae responsionis ; illius G 6 thii verbis insignitae : warum ich zuletzt am liebstem mit der Natur verkehre et quae sequuntur; hujus vero Bonneti verbis: le me suis livre avec un extreme plaisir et suiv. quippe non tantum insignes , dis- serendi ratione, sed etiam magna eruditione, ita ut diu haesitaverit Ordo , utri harum commentationum concedendum esset praemi- tun ; tandem judicavit Ordo , ambas pari ho- nore dignas esse. Cum vero per legem uni tantum prae- mium addici possit, sorte institula, fortuna Georgio Broers, Math. Phil. Nat. et Medic. , in hac Academia , Candidato favit ; Jano autem Matthiae Leendertsz, in Academia Lugd. Batava Medicinae Studioso, honorificum testimonium exhibendum censuit Ordo. Accipite ergo , praestantissimi Juvenes ! prae- mia, pari honore vobis tribuenda. Broer- s i u s tibi praeriripuit , ne esses prior ; tu ilii , ne esset solus. Aurum quidem tibi denega- vit fortuna , sed quod aeque honorilicum est tibi dcneg'ire non potuit. Trac- O R A T I 0. 57 Tractlstis, in quaestione botanica, argu- mentum difficillimum , nempe quod telcologiam spcctat, quae omnium scicntiarum est incer- tissima. Quis audct, sacra Dei penetralia perlustrare, deque profundissimis consilii Di- vini arcanis judicium lerre ? Si in rerum crcatarum scrie, nihil quio quam consilii sui nobis innotescere voluisset Deus , prorsus siluisset ; si totum , dilucidius ac plenius rationem illius omnem explicuis- seL Jam scire nos ista voluit , scd parcius ; quantum scilicet nostrae tenuitatis modulo suaeque gloriae expedire judicavit. Hu cus- que sapere , et sanum et lutum est. JURECONSULTORUM ad Quaestionem: Diligenter colligantur et perspicue ex- plicentur argumenta , quibus scrip- tores recentiores, Eenthamus et post eum , alii , mortis poenam impugnd- runt , imam acccpit commentationem , cum indi- cio: in magnis voluisse , eaque rerum copia ek 58 O R A T I O. et probabili partium dispositione , plurimi qui- dem commendata , argumcntorum vero ex- plicatione , quae rcquirebatur , non aeque praestabilis. Nam tametsi judicandae non erant scriptorum in loco difficillimo opinio- nes, tamen explanare magis sententias, quara vcrba referrc oportuit. Quod cum in ilia commentatione desideraretur , ea re considera- ta, auctori praemium abjudicavit Ordo, Enim vero propter colligendi confeiendique diligen- tiam , quam praestitit singularem , laudatioae publica , voce Piectoris , si eo honore uti vellet, eum dignum censuit Ordo. Ceterum indicto citatus non apparuit : atque sic talem honorem recusasse videtur auctor. ORDO MEDICORUM ad propositam quaestionem : Quomodo Febris intennittens apoplectica ab aliis inorbis , cum quibus facile confunditur , et symptomatibus et de- cursu distinguatur ? Quaenam sirit causae , imprimis Patriae nostrae propriae , e quibus ortum ducit y quqenam sit natures, morbi et curandi ratio ? du- O R A T I O 59 duas acccpit comracntationcs , altcram , cui symbolum : Nisi paret , imperat / hanc J rents , hanc tu compesce catena. altcram, insignitam: Quodcunque e pec tore rivi fluxerit , et sqq. Utriusque commentationis auctores satis laudabilem , in argumento tractando , operam atque diligentiam exposuerunt, Prioris vcro commcntationis aucior scriptores , seculi XVII. et sec. XVIII. praecipuos , de febrium lar- vatarum apoplecticarum causis generalibus atque miasmatum aflectu, qiridem diligentcr consuluit , at vero Recentiores , imprimis in Patria nostra, observatores , de morbis ende- micis nimis ncglexit et ad causas harum febri- um , in Patria nostril , spccialcs , minus at- tendit. Altera commentatio egregiam doctrinam atque diligentiam monstravit, non tantuni in iis colligendis , quae causas hamm febrium , Patriae imprimis proprias, spectant; sed etiam illustrando morbi naturam, cadavcrura sec. 60 O R A T I sectionibus , sedulo comparatis , quae tan- dem, observatione morbi proprie confirmare et illustrare studuit. Hisce igitur commentationibus inter se comparatis, judicavit Ordo, hanc ultimam praemio esse condecorandam. Auctoris nomen patuit: Theodorus Adrianus van Scherm- b e e k , in hac Academia , Medic. Cand. Alterius commentationis auctorem honori- fico testimonio dignum esse censuit Ordo, sed hue usque nomen la let. Accedas igitur , ornatissime Schermbeek! qui cum Commilitone Georgio Broers eodem dignus es honore , cum , spreto omni viiae periculo, in castris et, in dirissimo mor- bo , ad aegrotantium lectum versati f uistis , nunc quoque , in certamine literario , victores laudatissimi. Periculosae plenum opus aleae Tractas , et incedis per igneis 9 Suppositos cineri doloso. Scripsisti enim de febre larvat , quae , ut Hypocrita, nos maxime fallit. Uti prudentis est O R A T I O 61 est hominis, sic ct Medici, verum a falso distingucrc, ne dccipiatur. Non est in Medico , semper relevetur ut aeger, Interdum doctd plus valet arte , malum. At Tu , sequcre Naturam , non ejus imi- tator, scd fidelis minister. 62 O R A T I O. Quaestiones , inAcademid Rheno-Tra- jectind , propositae , singularum, disciplinarum studiosis , in Acade mils et Athenaeis Hollandicis, pro praemils reportandis^ e decreto Re~ gis augustissimi , sunt sequentes : QUAESTIO ZOOLOGICO-GEOLOGICA. Quaeritur, quales reliquiae fossiles anima- lium vertebratorum hactenus sint inventae, in septentrionalibus Belgii Provinciis, prae- termissis illis , quae multae prope Trajectum ad Mosarn , in hujus loci formatione , adsunt. Indicetur porro ? quales sequelae ex illis , quo ad constitutionem geologicam harum Provinciarum , tuto derivari possint ? QUAESTIO MATHEMATICA. Exponatur theoria generalis curvarum du- plicis curvaturae, eaque adhibeatur ad inve- niendas proprietates curvae , quae omnes rec- O R A T I O. 63 rectas in superficie cylindri aut coni rccti eodem angulo secat. QUAESTIO TIIEOLOGICA. Disquiratur, utrum e doctrinil Ethiccs Christianac, honiini ct Principi Christiano li- ccat, bcllum gercre, ncc nc? Quodsi lici- tum existimetur , inquiratur , quatenus de bcllo gerundo hominum scnlcntias cmenda- \crit doctrina Religionis Christianae ? QUAESTIO JUUIDICA. Ad cxamcn rcvocentur argumenta , quac ad leges commendandas afferuntur, quibus sivc officinae et agriculturae tuendae caussa, sive ne ccrtarum rerum copia desit , mercium cum importatio turn exportatio gravatur vel prohibetur. QUAESTIO MEDICA. Quaenam mutationes pathologicae inducun- tur Arteriis per Ligataram? Hinc, expo- sitis vaiiis earn instituendi modis, quid sin- guli valeant, concludatur? QUAE- 64 R A 'T.I O. QUAESTIO UTERARIA. Vita Periclis, ex ipsis fontibus, maxime Plutarcho, petita. Viri characterismus. Quid proluerunt ejus politica consilia civitati et imperio Atheniensium ? Quid nocuerunt? En vobis , ingenui Juvenes ! novas quae- stiones propositas. Alacri animo hoc agite, experturi, quid valeant humeri, quid ferre recusent. Haec pugna certe vobis convcnit magis, quam bellum, quod etiamnunc contra Bel- gas istos geritur. Faxit Deus, ne in posterum eo res redeat, Patriaeque discriinen , ut denuo ad arma vo- cemini ! Musarum enim chorus cum Marte et Bef- lona nil quidquam habet commune et ab ar- morum strepitu abhorret! Quod si ita nobis e voto succedat, proxi- mo , in hujus Academiae regimine Successor! , nori minor, quam mea fuit, continget feli- citas ! II- O R A T I 0. 65 Illi prospcra omnia adprecamur ; post annum , munus deponat cum majori discipu- lorum numero, Acadcmiac commoda cele- brans , nulliusque mortem dcplorans ! Imprimis vero optamus , ut Successor dig- nissimus, sequent! Acadcmiac natali, laeto animo, annunciare possit, omnia, quac in studiorum detrimentum , sed in Delgarum fa- vorem, mutata essent , in pristinum statum, more Majorum, esse restituta! Hunc autem Academiae Rectorem,in proxi- mum annum, ex Regis Angustissimi decreto, renuncio et proclamo , virum clarissimum THEODORUM GERARDUM VAN LIDTH DE JKUDE ! Accedas igitur, Collega conjunctissime ! et sedem hanc, quam libi relinquo, jure tuo, occupcs ! Salve, Rector Magnifice ! cui fasces, sigil- lum et quidquid est, in Magistratu Acade- miae, honoris et oneris, omnia trado! Largiatur tibi prosperam valetudinem Deus optimus Maximus, sitque tibi hie annus, unus e felicissimis vitae tuae et perpetuo Acade- . miae nostrae honori! Tibi vero , summc Deus ! pro magnis bene- E ficU 66 O IV A T I 0. ficiis , in me collatis , gratias , quas possum , ago maximas ! Supplices te et pia raente prc- camur, ut Patriam nostram, procellis eheu! labefactatam , stantem tamen adhuc sustineas ac tuearis! Pacem nobis largiare , ut, ilia no- bis reddM, .artes et disciplinae mveniant, unde alantur, magisque perficiantur ! Sal- turn fac Regem ! Serva hanc Academiam , ejusque Curatores , Doctores , Alumnos , ut , in hoc anno, profUeamur, Tibi omnia pros- pcra deberi unique Tibi esse laudem, hono- fem et gloriarn in aeternum ! AMEN. JOHANNES HENRICUS PAREAU, in Ac A. KifENo-TiuiF.r.TirvA PROFESSOR, RICH BELGICI Amstclodami natus est die 13 Mali A. 1761. Die 1 Sept. A. 1785 Sancti Minist. Cand. inter Wallonicos Reformatos est renunciatus. Tlieologiam et literas Orientales docuit in Athenaeo Daventriensi ab anno 1789 ad A. 1795 , , idemque Eiiang. Interpres in Wal- lonico coetu Reformatorum ; quo posteriori nmnere in coetu Medioburgeiisi functus est ad A. 1799. Da- ventriam rediit iterum Professoris et S. C. interprets Wallon. muneribus ornatus f ad A. 1804; quo anno Literarum Orientalium et Antiquitatis Hebraicae pro- fessionem adiit in Acad. Harderovicena. Earundem maxime disciplinarum docendarum causa anno 1810 vocatus in Academiam Rheno-Traiectinam , obiit die IFebr. 1833, aetatis anno72(). Scripta quae reliquit haec sunt : 1. Oratio de conalibus incredulorum rei Chris- tianae plus emolumenti, quam detrimenti ajfe- rentibus ; dicta publice , cum in Athenaeo Da- ventriensi primum Thcologiae ct Litt. Orient, pro- iessionem adii-et, d. 19 Nov. 1789. 2. Thre- (i) Vitatn viri et merita accurate exposuit Cl. I. H c- ringa , Levensberigt en Karakterschets van wijlcn den ffoogl. / H. PAHKAV , in het Archief van Kerk GescA. inzond. van Nederland , D. IV. hi. 2. Threni leremiae 9 philologice et orifice illus- trati. Lugd.Bat. 1790. 3. Oratio de iitei^is Orientalibus, minime in- iucundis ; habita , cum iterum in Athenaeo Da- ventriensi professionem Liter. Orient, adiret* 1799. 4. Oratio de ingenuo Poeseos Hebraicae studio y. nostris temporibus mugnopere commendando ; dic- ta publice, cum in Academia Hai'derovicena Litt. Orient, et Ant.Hebr. professionem adi-ret. 1805. 5. Commentaiio de immortalitate et vitae futu- rae notitiis ab antiquissimo lobi scriptore in suos usus adhibitis. Daveritr. 1806. 6. Oratio de amico atque utili Graecurum La- tinarumque literarum cum Orientalibus consor- tio ; dicta publice, cum magistratu Academico abi- ret. Hard. 1808. 7. Oratio de constanti ao non mutabili Orien- talium ingeniOy Saorarum Literarum cultoribus^ suos in usus diligenter observando ; dicta publi- ce, cum Professionem Theologiae typicae et exege- ticae et maxime Literarurn Orient, in Acad. Rheno- TraL adiret. Trai.adRh. 1810. Belgice versa a Vn-o Doct. A. I. W. van Dielen* 8. Disputatio deMythica librorum Sacrorum in- terpretatione. Quae praemium aureum tulit iudicio Societatis Teylerianae Theologicae ; obvia in de Ver- hand. van Teylers Godg genootschap^ D. XXV.. Harl. 1814. una cum versione Belgica. Repetita fuit haec.Disp. ediiione alt era , additamento et indioi bus. auv/a. Trai. adRh. 1824. 9. Sermons sur quelques textes de rEoriture S. Utr. 1814. 10. Sermon, prononce pour Pouverture de la reunion des deputes des Eglises Wallonnes a Zut- phen. 1819. 11. Antiquitas Hebraica, breviter descripta. Trai.adRh. 1817. - Ed. 2". 1823. - Ed. 3*. 1832. 12. Institutio Interprets Vet. Testam. Trai.ad Rh. 1822. 13. Oratio de honoris studio Oricntalium ; dicta publice, cum magistratu Academico aLiret. Trai. adRh. 1823. 1 4. Comment, de indole nobilissim ipo&matis Ara- biciy Kasida-al-Maksoura, quod IBN DOREIDUM Label auctorem. In Comm. Instituti regit. 1818. 15. Comment, de AMRALKEISI Moallakah , et de huius ca?*minis indole ac praestantia. Trai.adRh. 1828. 16. Exposition abregee desDogmes, ef de$ Pre- copies de la Religion , en forme de Catecfiiume* Middelk 1797. TJALLING PETRI TRESLING, PHILOS* THEOR. LIT* HUM ET JVR. UTR. CAND. RESPONSIO A n QUAESTIONEM, A NOB1LISSIMO ORDINE , PHILOSOPH1AE, THEORE1ICAE ET LITERARUM HU- MAN1ORUM, QUI TRAJECTI AD RHENUM EST f IN CERTAMINE LITERARIO, ANNO MDCCCXXXII PROPOSITAM. Disputatio dt vitd Ciceronis liter at d ^ in pri* mis ex tjus cpistolls ductd. QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT, DIE XXVI M. MARTJI, ANNI MDCCCXXXIII. Trahimur omnes laudis studio ; ct optimus quisque maxi- me gloria dncitnr. CICERO, AUCTOR ANONYMUS NOBILISSIMO ORDINI S. P. D. Vitam Ciceronis literatam fcripturus , ut quaestioni propofitae , quoad posfim , fatisface* rem, T ullium Tirone m ad Phaniara (i) amicum fcribentem induxi. Opus, fateor , multi laboris et exercitationis juvenique Latine fcriben- di facultatis experti impar. Quo pacto in tantum errorem dicam , an tcmeritatem , fim delapfus , niliil attinet dicere. Vestro autem judicio Viri Clar. opusculum commendo , quod baud diffitior pingue quoddam fonare , a T i r o n i s aetate et doctrina plane alienum ; attainen , ut spero , aucto- rem profitetur in Ciceronis operibus non omni- no hospitem. Quum optimum mihi vitae fcribendae genus vi- deatur , quo omnia ex ipfius , de quo quis fcri- be- (0 De Phania vidcantur Efi.-i. ad Div. Ill r, 5. 6. A 2 bere velit , fcriptis petuntur , vitam C i c er o ni $ literatam ex ejus operibus et in primis ex episto lis ducere ftudui. Reliquis autem veterum fcriptorum rarisfime uftis fum. Recentiorum denique , quamvis bene multos potuisfem , neminem adhibui , ut opus- culum , cum plurimis naevis fordeat , aliquam ta- men novitatis fpeciem haberet. Ceterum , cum Ciceronis vitam literatam, non vero disquifi- tionem de ejus operibus, fcriberem , quae his continentur copiofe enumerare et exponere, cum ab argumento , turn ab infaiitia mea alienum duxi. Valete* TUL- TULLIUS TIRO PHANIAE SUO s. lligo vero Phania, facile tibi asfentior, me immortalis amici Ciceronis fingularia in rempu- blicam merita copiofms tibi narrasfe, (India ejus et doctrinam fere intacta reliquisfe. Nimirum , ab illo inde tempore , quo, te in primis confolante et prope aeque dolente, cafum ineum aliquantum moderatius ferre coepi , nihil antiquius habui , quam faepe et multum de Cicerone meo dice- re , quod unum acerbi doloris medelam repe- d. Quum vero eximii viri merita tarn late pro- fecto pateant , quantum nullius , ego , cum aliis amicis rogantibus , turn tibi flagitanti , primum quae in republica magna et praeclara gesferit , dein de qualis in literis exftiterit , narrare conftitui. Verum, te non fugit, mi Phania, quam (itdifii- cile, virum plane divinum, in omni artium et doctrinarum gcnere facile principem, fuo pretio aestimare. Tamils enim ab omnibus , et habetur , e: et est, quantum nemo unus fatis digno laudis praeconio ornare posfit, nifi omni doctrinae co- pia et elegantia cumulatus orator. Quare, quum recondita doctrina atque ornate dicendi facultate haudquaquam valeam 9 Cicero- nis mei, vel potius nostri , elogium conscribere a me alienum duco. Neqne hoc etiam mihi opus esfe videtur, cum tantam famam sit confecutus, ut illius nomen cum Romanorum gloria arctisfime fit conjunction. Quum vero tanta in te sit cupi- ditas , plura de illo audiendi , equidem tibi mo- rem geram ; praefertim cum nihil jucundius , ni- hil , quod magis in moerentem carisfimoque ami- co orbatum hominem cadere videtur, inveniam. At vero baud scio , an meliorem de Cicerone dicendi locum fumere posflm, quam fi de vita ejus literata dico, quam nemo me meliusnovit, ut qui fmgulari quadam et ftudiorum et omnino animorum necesfitudine atque quotidiano ufu cum eo fuerim devinctus. Igitur , quid in hac materia valeam, experiar, contendamque, fi modo id con- iequi potero , ut nihil , quod ad rationem ftudio- rum fpectat, praetermisfum videatur* C A P U T 1, JUVEN1LJS AETAS. AD ANNUM AE TATIS XXVII. Inter omnes , qui et nostra ct patrum memo- ria exftiterunt 9 iummi oratores variaque doctrina muniti viri , Cicerone m principem locum tene- re , nemo est , qui dubitet. Quern tantum ac ta- lem virum, in quo Roma Temper gloriabitur, Ar- pinates fuum vindicare jure fuo posfimt. Nam in villa Arpinati , quum pater ibi cum avo aeta- tern gereret in literis , Quinto Servilio Caepione etCajo Atilio Serrano Cofs III. Non. Januarias ("i) natus est Marcus Tul- lius (0 Epist. VII. 5. XIII. ,2. l-rutut \. 43. G e 1 1 i u $ , ad Att. Noct Att. XV. :;{. 8 C M M E N T A T I lius Cicero (i). Hoc loco Temper magnopere delectabatur , eumque germanam fuam patriam dicere folebat, duasque fe adeo habere patrias : unam natu- rae , alteram civitatis , five alteram loci , alteram juris (a). Parente natus est Marco Tullio Cice- rone, ex antiquisfima ftirpe, equestri loco, matre vero H e 1 v i a , ex nobilisfima gente (3) Puerulus, quum eas artes ac disciplinas , qui- bus juventus ad humanitatem informari folet, edo- ceretur , tanta in eo jam aderat industria , fagacitas et ingenii vis , ut muki parentes , quibus famae celeb ritate notus erat , fcholas adirent , quo ipfi quantum in eo esfet ingenii , audire posfent. Alii vero moleste ferebant , liberos fuos, quos omnes longe antecellebat , Ciceronem ^fVoy irefi tiyfiq inter fe deducere , ut qui commilitonem propter ingenii praeflantiam fummo honore dignum judica- rent (4). Non te praeterit, mi Phania, quantum, ut hodie , ita illo in primis tempore Graecorum ar- tes ac disciplinae Romae florerent. Omnis doctri- na (0 D S nomine Ciceronis, quod venlt a voce ticer vicleatur, Plutarchus in vita Cf. Plinius, Hist. Nat. XVIII. 3. (2) Z>* Legs .II* i. (3) Plut. 1.1. Cf. JBrutttt, i. (4) Plut, a Inter Ciceronis commilitones erat T. Pom- ponius Atticus, quern per totam vitam confuetudine fibi devinxit, Nepos in vita Attici i. L I 7 E R A R I A. 9 na liberalis a Graecis videbatur repetenda atque doctis- fimi homines juvenilia ingenia a Graecis praeceptori- bus erudienda et conformanda putabant. Quorum auctoritate 1 Cicero quoquc impediebatur , quo- minus L. Plautium quondam, qui primus Lath ne docere coeperat , inultosque eruditione lua alli- ciebat , audiret (i). Itaque Graecis praeceptoribus ufus cst , inter quos A r c h i a s poeta fuit , quern quanti faceret , praeclare ostendit , ca , quam pro illo dixit , oratione , qua nihil ornatius , nihiljucun- dius excogitari porest (2). Omnes , quas natura hominibus largiri potest , in- genii dotes , Ciceroni adolescentulo inerant ; quibus , cum accesferit fingulare quoddam laudis fludium atque indefesfus labor , quid minim , eum fextum decimum annum agentem in vario litera- rum generc jam adeo fuisle verfatum , ut quisque facile augurari posfet magnum quid et fingulare in co aliquando exftiturum. Hac igitur aetate , fumta virili toga, in forum ve n i c (3) IHo tempore L. Crasfus , lummus vir et vehemens orator , postquam magna contentione ani- mi CO Fragm. Epist. ad Titininm. (a) Videaiur praefertim exordium Orat. pro dreltia, Ci- ceronis res in confulatu gestas verflbus celebrare coepit, ne- que tamen, edam hortante Cicerone, perfecisfe videtur. Epist. ad Att. I. i(5. (3) Brutus, 88. io COMMENTATIO mi viriumque in P h i 1 i p p u m invectus erat , pan- cis post diebus gravi morbo confumtus est (i). Q. H o r t e n fi u s , qui turn in foro regnabat , erat in bello , primo anno miles, altcro tribunus mili- turn ; C o tt a piilfiis ; S u 1 p i c i u s legatus abe* rat; etiam M. An t on i us. Ceterum oratores Romae aderant , non illi quidem dicendi facultate excellentes L. M e m m i u s et Q. P o m p ej u s , fed faepius tamen non inepte dicentes. Reliquos , qui turn in magistratibus crant Q. Metellum C el e rein , oratorem non admodum difertum , Q. Varium,C. Carbon em, Cn. Pomponium, denique Cajum Julium, Cicero, audiendi cupidisrimus , quotidie audiebat. Quoad longisfime potest mens mea respicere fpa- tium praeteriti temporis, inde usque repetens , elo- quentia Romae Temper in fummo honore fuit , adeo ut , cum aliae artes ac literae fere neglectae jacerent , baec ars divina incredibili quodam fludio a no- ftratibus excoleretur. Hanc igitur fibi viam ad no- minis immortalitatem munire fluduit. Varios quo- tidie oratores fummo ardore audivit, multa et le- gens et fcribens et commentans ; quo (tudio per biennium unice fuit contentus. Illo tempore Romae florebat uterque Q. Mucius Scaevola, in quorum familia juris- prudenuae laus erat hereditaria (2) Alter, Q uin- (1) Brutus , 89. De Of at. III. 2, (2) De Orat. I. io. L I T R A R 1 A. u QUinti (ilius, natu major , augur, tribunus ple- bis , aedilis , praetor , conful ,, denique , fuit , juris- qae eivilis cognitionc praeclare excelluit (i). Alter Vero fummos quoque in republica honores est con- fecutus, homo omnium et disciplina juris eivilis eruditisfimns , et ingenio prudcntiaqueaciuisfimus , et oratione maxime limatus et fubtilis , atque , ut C r a s- f u s diccre folcbat , juris pcritorum eloquentisfimus , eloquentium juris pcritisfimus (2). Ad ilium Cice- r o, Tumta virili toga a patredeductus est , ut juris ei- vilis cognitione imbueretur , cui rei tantam industriam rfdhrbuit, r.t quoad ejus fieri posfet, a fenis latere nunquam discedcret. Multa quotidie ab illo ct ac- curate et concinr.e disputata memoriae mandabat, ejusque prudentia doctior fieri et melior (luduit (3). Hunc C ic e r o , quum esfet fummafenectute et perdi- ta valitudine , bello Marfico vidit , quotidie fimul at- que luceret, facere omnibus fui conveniendi pote- llatem (4). Doctisfimo illo in diflicili juris civi- U.c lis doctrina duce orbatus , ad alterum fe S c a e- v o 1 a m , pontificem , contulit (5) , qui nifi juris- prudentia, ornate copiofeque dicendi facilitate fal- (1) Dt Orat. I. 45. Brutut , 26 et 38. (2) Hanc Mucii laudationera Tiro f inn fit ex lib o De Orat. I. 39. Cf. Brutus , 39 6140. (3) DC Amicitia I. tie Legg. I. 4. ubi Atticus fe etiam ad Sctevolam ventitasfe dicit. (4) Phil. VIII. 10. (5) De Amicit. 1. 1. tnttus , 1 1. it COMMENT ATIQ faltem auguri praeftabat. Hie igitur vir fummus, non docendi quidem munere fungebatur, fed ta- meniis,qui eum confulebant, jurisve cognoscendi ftudio flagrabant, nunquam dee'rat. Quo praece- ptore mirum est, .quantum cum in juris doctrina percipienda , turn in germanae eloquentiae via in- vestiganda profecerit. Ne putes vero , eum o- mnem juris fcientiam a praeceptoribus tantum peti- visfe. Ipfe enim praeclare intellexit, totam hanc disciplinam aeterna fapientia hominum mentibus quafi esfe involutam(i), eamque igitur prius puta- bat esfe enucleandam et excolendam. Deinde ea, quae ex ufu quotidiano , ex congresfione homi- num , ex antiquitatis denique monumentis colligi posfunt , juris ftudiofo liberali cognoscenda du- cebat. Neque eum deterrebat, quod jus civile nonnullis per varia fcripta disperium et disfipatum videretur. Acerrimo enim, quo valebat ingenio, acute perfpexit eadem faepius a pluribus fcripta esfe, at paucis tantum modo verbis immutatis (a). Ac- cedebat vero , quo facilius in hoc fludium incumbe- ret , mira quaedam , quam ex eo percipi posfe pu- tabat, in cognoscendo fuavitas et delectatio. Sic enim existimabat, quocumque quis animum verte- ret, juris civilis ftudium uberrimum fontem esfe, ex quo variae amoenitates profluerent. Duodecim ta- (i) De Lcgg. I. 5. II. 4. > 4* fqq- I, I T E R A R 1 A. 13 tabularum libcllum , quern , ut mos crat , illius aeta- tis pueri, tanquam carmen neccsfariumdiscebant(i), tanti profecto fecit, ut non dubitaverit ftatuere, eum bibliothecas omnium philofophorum et au- ctoritatis ponderc et utilitatis ubertate fuperare(a). Scd undc narratio mea digresfa est, eodem redeat. Sulla confule et Pompejo, P. Sulpicium " c - difertum oratorem frequenter in tribunatu dicen- tem , tarn diligenter audivit , ut omnem ejus di- cendi genus penitus perciperet (3). lisdem fere temporibus , qui unus omnium Aca- demicorum princeps turn erat,Philo (4) cum Athe- nienfium optimatibus , Mitrhidatico bello flagrante , Athenis, optimarum artium et literarum fedibus, Ro- mam fugit (5). Cujus adventus , cum aliis , qui Grae- carum literarum et Academiae amore ardebant , turn in primis Ciceroni magnae et jucunditatis fuit et utilitatis. Etenim , cum doctrina valeret liberali at- que dicendi facultate egregia , omnes , qui aliquid atidire vel discere cupiebant, magna comitate exci- piebat, atque alio tempore rhetorum , alio vero phi* lofophorum praecepta tradere folebat (6). Tul- (1) De Legg. II. 23. (2) De Orat. I. 44. (3) JSrutas, 1. 1 Dt Orat III. 3. C4) Philo,CIicomachi discipulus, faepiusn Cicerone laudibus cifcrtur. dead. I. 4. IV. 6. D* Orat. III. 28. Tosc. II. 10. (5) Brutus^ 1. |. (6) Ttc . II. 3 i 4 C O M M N T A T I O T u 1 1 i u s noster jam a primo illo aetatis actu , quo pulcri decorique fenfus animum primum affi- cere folet , incredibili quodam ad philolophiam flu- dio erat incenfus (i) , qua nee fibi cariorem ul- lam unquam rem in vita fuisfe, nee hominum ge- neri majus a Diis munus ullum esse datum, fae- pius dicere folebat (a). Invaluerat illo tempore opinio , ab iis profecta, qui Graecorum laudem Romano nomini infestam putabant , omnem prudentiam , dicendique artem a nostratibus esfe repetendas , quippe qui Graecis Ipnge esfent anteponendi. Itaque fuerunt, qui, quamquam non ita fefe rem habere arbitrabantur , tamen , quo facilius M a r c u m nostrum , Q u i n- t u m fratrem , aliosque a Graecis literis deterre- rent, baud dubitaverint affirmare , L. Crasfum ct M. Antonium fummos oratores, vel oninis doctrinae fuisfe expertes , vel faltem non plus at- tigisfe eruditionis , quam priina ilia ac puerili in* ftitutione fibi comparaverant. At vero Cice rones, geperofi juvenes,cum patris, optimi ac prudentisfi- rai viri , tuip C. Aculeonis et L. Ciceronis patrui auctoritate freti , in tantum errorem non po- vuerunt induci. Nam illud et ratio eos et quoti- dianus ufus docebat, eloquentiam non arctis di- fci- (1) fist. ad Diy. IV. S. De natura Dco r . I. 4. Tusc. V. 2. De Rep. I. 4. (2) Efist. ad Div. XV. S- L. I T E R A R 1 A. 15 fciplinae vcluti cancellis esfe circumfcriptam , fed variam ac copiofam doctrinam et omnem fapientiam fibi deposcere (i). Atque hac fententia adeo fempcr fuit convictus, ut per totum vitae fpa- tium eundem curfum tenuerit , dixeritque aliquando , cum de Academia et Peripateticis fermo esfet. Ad eos igitur convene te , quaefo. Ex eorum fcriptis et inilitutis cum omnis doctrina libera- lis, omnis historia, omnis fermo elegans fumi potest, turn varietas est tanta artium , ut nemo fine eo inftrumento ad ullam rem illustriorem fatis ornatus posfit accedere. Ab his oratores , ab his imperatores ac rerum publicarum principes exftiterunt (2)." Itaque , quum tantum in Cicerone nostro a prima aetate esfet fapientiae ftudium , jam mature fe ad illam applicavit et primum quidem , Phae- dro Epicureo duce (3), qui ei , antequam Phi- Ion em, in cujus disciplinam deinde transiit, audi- verat, magnus philofophus ; postea vero vir bonus et fuavis et offidofus probabatur. Philoni autem, admirabili quodam ad philofo- u c. phiam ftudio concitatus 9 totum fe tradidit (4) at- que (j) De Orat. II. i et a. Ca) De Finibtit. V, 3. (3 1 ) Epist. ad Div. XIII. i. Cf. De natura Detr. I. 33. Epitt. ad An XIII. 39. .(4) Brutas t Ll. Epitt. ad Diy. XIII. De natura Deof I, 3. Mad. IV 4. 16 COMMENT -A TIO que ab eo primum divini illius PI at on is amore imbutus est. Quern postea vehementer auctorem fecutus est , et fummis iaepius laudibus extulit (i). Illo tempore Romae morabatur Apollonius 665.' M o 1 o , Rhodius , qui cum fummus esfet rhetor et non contemnendus actor caufarum , multos di- scipulos dicendi ftudiofos nactus est. Verum , etfi mercede doceret rhetoricam , neminem tamen in disciplinam excipere voluit , nifi qui natura ad elo- quentiam aptus et veluti conformatus videretur. Nam , ad quam artem vel disciplinam cuj usque in- doles maxime idonea videretur, ad illam exercen- dam , quemque hortari folebat (2). Huic doctori Cicero magnam operam , dedit ar- temque dicendi , illo duce et magistro , penitus perspU cere cuepit (3). M o 1 o enim philofophiam quidem irrifit atque contemfit, attameh inter dicendi ma- gi stros , qui turn Romae erant , facile principa- tum tenebat (4). Habes igitur , quod primum a me exfpectare po- tuisti, rationem, qua Cicero in varia artium ac do- (i) Plato n em pasfim nostrum aliquando Deum dicit C i- cero.Epist. ad Div. I. 9. IX. aa. ad Att. IV. 16. ad Q. Frat. I, i. JSrutiis 9 si. Or a t. 3. de Legg. I. 5. et alibi. Sum- me tamen Platonem laudat in Bruto: Jovem ajunt philo- fophi , fi Graece loquatur, fie loqui." Ca) De Orat. I. 28. r" (3) Srutus, si. (4; De Orat, I. 17. LITER ARIA. 17 doctrinarum genere procesferit, quemve curfiim tenuerit , ut in H o r t e n f i i , cujns vestigia vche- mcnter cst perfccutus (i), gloriae focietatem veni- ret. Jam tanta in juvene annos XXI nato aderat u. c. ingcnii vis, doctrinac copia et diccndi facultas ut , quacumquc de re vcllct, limatum quid et. re* conditum , aut dicere , aut fcribere posfet. Verum ad diccndi munus , quum vocis et laierum vires re- quirantur , propter aetatem minus provectam caufas agcre nondum potuit. Quapropter animum ad fcri- bendum maxime appulit , quo facilius ad germanam illam abfolutamque eloquentiam aditum (ibi compa* raret. Ntilla enim res, ut ipfe profited folebat (a), tantum ad dicendum proficit , quam Icriptio. Scri- pfit igitur quatuor libros de arte rhetorica (3) ; quos postea quidem, puero aut adolescentuio fibi ex commentariolis inchoates ac rudes cxcidisfe fcri- pfit (4), in quibus tamen egregiam disferendi facul. tatem et reconditam doctrinam baud facile defide- res , adeo , ut viri potius in literis diu multum- que verfati , quam juvenis opus esfe vLleatur. Praeterea eodem fere tempore Xenophontis li- (j) Brutus , 90. (a) Brutus , 04. Cs) Ex hisce quatuor libris duo tantum di inventiont rica fuperfunt. U) U c Orat. I. 2. i8 COMMENTAT1O librum, qui oeconomicus infcribitur e Graeco in Latinum convertit (i). u. c. p er triennium Sulla abfens bellum contra Mi- 667 tf<>9- thridatem gesfit; Mar in set Cinna factioni- bus rempublicam conturbarunt. AberantM. Cras- fuset Lentuli duo, oratores non infantes. Regnabat potisfimum in foro Hortenfius; ma- gno omnium confenfu faepius dicebat Antistius atque P i f o 9 minus faepe Pomponius, raro C a r b o , femel aut iterum Philippus. Cice- ro vero hoc tempore omni a republica fe abflU unit atque incredibili quodam gloriae et cognitio- nis ftudio incenfus , noctes et dies in omnium do- ctrinarum meditatione verfabatur (2). Ab illo inde tempore Stoicus D i o d o t u s apud C i c e r o n e m commorabatur , qui cum per multos annos apud eum habitavisfet , et quotidiano ufu cum eo divinctus vixisfet , ab ejus latere non an- te discesfit , quam morte fit ereptus (3), Erat vir cum in aliis disciplines (4) , turn in philofophia adeo ver- (1) De Officiify II. 24. (2) Brutus , 1. 1. (3) Brutus , 1. 1. Eplst* ad Fam. XIII. 16. IX. 4. Epist. dd Att. II. 20. ex qua patet Diodotum, C.J. Caefare et M. Calpurnio Bibulo Cosf. U. C. 694 diem obiisfe fupre- mum , adeoque per 4 28 annos Cicero nis amicitia et confortio ufum fuisfe. Eadem Epist. ad Attlcnm fcribit Diodotum ei II S. fortasfe centies reliquisfe. (4) Epist. ad Fam. XIII. 16. L'l T E R A Pv I A. 19 vcrfatus , ut postqnam caecus esfet factus , a vcte- rum lectione tamcn non destiterit , qua in re ocu- lis non egebat. Praeterea , quod vix credibile vi- clctur , geomctriae munus caecus tuebatur , verbis praecipicns discentibus , undc , quo , quamque li- neam duccrent (i). Iluic Cicero doctor!, quo- cam variarum artitim et multarum amore egregie confpirabat , ita crat deditus , ut nullo plane die ab exercitationibus oratoriis vacaret (2). Ita quo- tidie in dialectica exercebatur, modo meditans , mo- dove clamitans cum M. Pifone, Q. Pompejo aliisque et eo limatior in dies atque doctior eva- fit. Aliquando dicebat Latine , faepius vero Grae- ce, cum quia Graece loquens a praeceptoribus fa- cilius corrigi poterat , turn quia Graecorum uberta- tem et elegantiam fibi comparare et in Latinum fermonem transferrc ftudebat (3)* Generofi juvenes , fiquidem ingcnii celeritate et vi mature elucent, quum laudis ftudio trahantur, campumque appetant, in quern libere exfpatiari posfint , vehcmcnter ad poefm propendere folent. Sic P 1 a t o n e m juvenem , in quo , quidquid praecla- rum felix natura efTicere potest, eminuit 3 novimus, poeTm, antequam philofophiam tractare aggresfus est 5 fummo ftudio excoluisi'e. Eadem ratione C i- cc- (O Tuse. Qttaest. V. 39. (i) Brutus, 1. 1. cf. de n a tura Dear. 1. 3. (3) Brutus , 1. 1. B 2 20 C O M M E N T A T I cero in prima juventute poesin amavit, plurcsque verfus compofuit , qui fatis ostenderent , earn , fi animum eo vertere voluisfet , magnam ex hac arte glo- riam fibi pottiisfe comparare.. Exftant ejus carmen Pontius Glaucus (O , quod admodum puero et Arati Phaenomena , quae adolescent! exciderunt (2) : quorum haec , et ab aliis , et ab ipfo C i c e r o -n e ma- gni Temper flint habita. Ceterum adolescens Ma- rium fcripfit, quo carmine C. Marii res praecla- re gestas eleganter celebravit (3). Postea poeticam minus quidem ftudiofe coluit, quam ut principibus poe'tis fit annumerandiis , neque tamen earn plane neglexit. Sic enim fen- tiebat , neminem esfe perfectum oratorem , nifi es- fet omnibus artibus liberalibus perpolitus et veluti nutritus (4). (0 Plutarch us, in vita; cu>us temporibus hoc carmen etiam fupererat. (a) De nat. Deor. II. 41, ubi multi verfus a Balbo lau- dantur cf. Tusc. Quaest. IV. 20. (3) De Divinat. I. 47. de Legg. I. i. Att. XII. 49. (4) De Or at. 1. 16, Cicero postea carmina compofuic in laudem Caefaris, Att. IV. 5. Fam. III. i, 8, 9. dein- de prognostic**, Alcyones , Limonem , de fito confulata 9 ds fuis temporibus, eJegiam Temelastetn ei Jocularem Hbelltim : quorum fragmenta fuperfunt. CA C A P U T II. VlRlLIS AETAS A. AETATIS XXVII -LX, Postquam Cicero omnem , qua late patet, do- ctrinarum artiumqae carapum peragraverat et in pri- mis cum legendis (i), turn audiendis optimis ora- toribus , ab omni parte esfet conformatus et muni- tus , caufas agere aggresfus est. Itaque , non ut in u c. foro discerct , quemadmodum plerique hodie face- re folent , fed ita profecto doctus in forum venit , ut in omnibus negotiis , sive quae ad rempublicam Ipectarent, five quae dicendivim fibi deposcerent, facile fe tueri posfet (2). Inter primas, quas dixit caufas, fuit difficilis ilia, quam Q. Hortenfio adverfario , pro P. Q u i n- tio egit. Magnam in ilia oratione ostendit diccn- di copiam cum fumma fuavitate et ingenuo lepore con- (1) Brutus , 34 > 35 > 43 > 44> ? (2) Brutus , 90. 22 COMMENTATIO conjunctam, Praeterea tantam juris civilis cogni- tionem , quantam in hominibus, hand longe aetate provectis raro ofFendimus (i). Interea a rhetoricis exercitationibus non destitit, iterumque Moloni, qui Sulla dictatore legatus ad Senatum venerat, principi illi dicendi magistro , operam dedit (2). Illo tempore S ti 1 1 a e libertus C h r y f o g o n u s, patroni auctoritate adductus 9 Sextum Roscium A m e r i n u m parricidii accufavit. Quum maxima turn in Sulla esfet vis ac potestas , nemo repertus est tarn audax, qui Roscii caufam defendere au fus fit. Ittir ad Ciceronem. Hie etfi Sullae odium magnopere vereretur, amicorum auctoritate et infignis laudis ftimulo impulfus, Roscii cau- u.c. fam lubens in fe fuscepit. Haec itaque prima cau- 6781 fa publica a Cicerone dicta adeo omnibus viris , cum magistratibus , turn oratoribus et probata et laudata est, u.t nulla esfet caufa tarn gravis, tarn implicata ,"quae non illius patrocinio dignisfima vide- retur (3). Deinceps igitur faepe et multum dixit; 67^ in quas orationes , cum omnem fuum laborem et eloquentiam contulerit, hand mirum , Cicero- nem brevi tempore principibus oratoribus fuisfe annumeratum (4). Ve- (i) Orat.pro Quintio, quae M. TullioDeculaetCn. Cornelio Dolabclla Cosf. a Cicerone habita esr. (O Brutus 9 I. 1. (3) Brutus , 1. 1. De Ofic. II. 14, et Plut.. 1. 1.3. ($) Sratus, I, 1. Inter orationes de quibus Tiro hie loqui- tur L I T E R A R 1 A. 23 Verum tamcn paullo post , nescio , utrum S u 1- lae timore, an vero corporis infirmitate , a caufis agendis aliquantum est abfterritus (i). Nimirum per totam vitam infirma utebatur valetudine, adco ut ftomachus cibum , quantumvis tenuem ac pa* rum vix concoquerc potucrit (2). Saepius quo- quc lippitudinem fibi molcstara csfe conquereba- tur (3). Pmcfertim co tempore , quo R o s c i i caufain egit , erat in eo fumma gracilitas corpo- ris, procerum et tcnue collum. Hujusmodi habi- tus et figura magnum vitae periculum adducere pu- tatur , praecipue fi labor asfiduus et nimia vocis et laterum contentio accesferint. Quoniam fingula- ris quidam in Cicerone aderat animi ardor et impetus, amici ejus et medici vehementer vere- bantur , ne dicendi muniis C i c e r o n i s naturam infirmam frangeret. Nihil facile illo tempore Ci- ceroni molestius accidere potuisfet , quam ab ea , quam laudis (ludio conflagrans , vix ingresfus erat , via defistere. Etenim , quodvis potius peri culum adirc, quam a fperata dicendi gloria disce- dere multo malebat. Attamen, cum hujusmodi esfet valetudinis , metuens , ne ante in ipfo curiu mor- tur referenda est ea , qua Arretinae mulieris libenatcm con- tra Cottam dcfcndit pro Caec. 33. CO Brutus^ !. 1. Plut. 1.1. (2) Plut. 1. 1. Cf. Epist. ad Fam. VII 16. (3) fyist. a* Att. VIII. 12 ct 13. Xl 17. 24 C M M E N T A T I O morte obrueretur, quam ipfum portum confpicere posfet , genus dicendi aliquantum moderare atque remisfius paullo et temperatius dicere conftituit. Haec potisfimum , ut ipfe testatur (i), caufa ei in Afiam proficiscendi fuit. Accedebat, opinor , quod Graeciam et vel maxime Athenas , veras illas humanitatis et doctrinae fedes videre cupiebat. Flue igitur primum profectus est , ibique plures , cum philofophos , turn rhetores audivit. Erat illo ternpore Athenis Antiochus, Phi- Ion i s auditor (2) , veteris Academiae nobilisfimus et prudentisfimus pHilofophus. Hujus audiendi ftudiofus , Cicero Philofophiae ftudium a prima juventute inchoatum , nunquam plane intermisfum, magno ardore inflauravit 9 atque per fex menfes , fummum ilium doctorem comitem habuit. Simul vero apud Deraetrium Syrum, veterem et non contemnendum dicendi magistrum , rhetoricae operam dedit. Deinde, Athenis relictis, Afiam fere totam peragravit , variisque locis cum furn- mis oratoribus exercitationes inftituit, a quibus lu benter et comiter est exceptus. Horum princeps erat Me nip pus, Stratonicenfis , tota Afia , illis temppribus , omnes oratores longe antecellens ; qui tarn purum et elegans dicendi genus complecte- ba* CO Hrettts, 1. 1. (2) Aead. IV. 2 614, Cf. Fragm. Epht. ad C. Pinfam ex edit. Ernes tina t VII. pag. 1064. P lu r ! l > 4 L I T E R A R I A. 25 batur , ut dignus esfet, qui in Atticorum nu- nicriim reciperetur. Practcrea asfiduc Cicero- nem comitabantur Dionyfius Magnes, Ae- fchylus Cnidius, Adramyteiius Xenocles, qui turn in Afia rlietornm principes numera- bantur. Neque tamcn in hisce rhetoribus audien- dis fubftitit ; vcrum eundem ,' quern Romae tanto ftudio et amore audiverat , omnium hujus tempo- ris dicendi magistrorum , longe principeni , M o 1 o- nem tertium audire cupiebat. Una cum Cicero- n e Rhodum profectus est S e r v i u s S u 1 p i c i u s , qui ab ineunte aerate Ciceronis, et amicus fuit, et (ludiorum focius. Hie, cum non ineptus esfet crator , eloquentiam tamen propterea potisli- mum asfumfit, quum ad jus civile tuendum opus esfet. Etenim ,quamvis ad fummam dicendi gloriam facile pervenire posfe videretur , tamen id maluit , quod etiam est confecutus 9 omnium nimirum , non modo ejusdem aetatis , fed eorum quoque , qui antea fuerunt , in juris civilis cognitione esfe prin- ceps (i). Itaque Cicero Rhodum venit , ut a Mo- lone, egrcgio doctore , tertium disceret , quae- nam optima ad eloquentiae fastigium esfst via et ut hie vitia, quibus Ciceronis oratio etiam laborabat, animadverteret , et annotaret C0 Q ua in (i) Brutus, 41. (c) Brutus , I. 1, Elegantcr dc hac re Q u i n ct. Lib. XII. 6. fcri- 26 COMMENTATIO in re M o 1 o fingulari quadam et admirabili fa- cilitate gaudebat. Hie igitur cum Ciceronem juvenili qtiodam ardore nimium redundare et qua- fi fuperfluere videret 5 eum aliquantum reprimere , et quali extra ripam diffluentem , coercere ftuduit. Ne vero quis putet, M clone m multa in Cicerone reprehendenda habuisfe , ejusque elo- quentiam , qualis turn erat , parvi duxisfe , hoc addam. Dicitur M o 1 o Ciceronem rogas- fe, ut aliquando Graece orationem haberet, quo melius eum intelligere et vitia corrigere posfet. Cui rogationi cum Cicero facile obtempera- ret , tanta dicendi vi et fuavitate dixit , ut omnes , qui aderant ,in fummam admirationem raperet. Post- quam igitur dicendi finem fecerat , omnes eum eximia laude extulerunt , A p o 1 1 o n i u s vero , qui, dum dicebat Cicero, nullum voluptatis fignum ediderata folus taciturnus remanfit. Tan- dem vero , quum Ciceronem aliquatenus con- turbatum videret: te , inquit , mi Cicero, mi- rabiliter laudo , atque admiror. At vero miferet me Graeciae, 'quoniam unum id, quod nobis reliquum erat , fcripfit: ,, Ufus est hac ratione M. Tullius etcum jam clarum meruisfet inier patronos, qui turn erant, nomen , in Afiam na- vigavit, feque et aliis fine dubio eloquentiae et fapientiae ma- gistris , fed praecipue tamen Apollonio Moloni, quem Romae quoque audierat, Rhodi rurfus formandum ac veluc re- coquendum dediu" Cf.gPlut. i. 5. L I T E R A R I A. 27 crat , doctrinam niminim ct eloqucntiam , a te ad Romanes collatum, video (i)." Eodcm fere tcmporc Pofidonio, pliilofopho , P a n a e t i i discipulo , familiariter (2) usus cst , mul- tumquc eo magistro (3) in philoibphia pro fecit. Postea quoque eundem Temper magni fecit et, quae fcribebat , cum fummo illo viro communicare fole- bat (4). Ita Cicero, posrquam per biennium in Graecia et Ada erat pcrcgrinatns , multosque phi- 6 ' ?6t lofophos et rhetores fit in mo ftudio coluerat , Ro- mam rediit, non modo exercitatior , fed prope mu- tatus. Etenim , doctrina variis exercitationibus multum erat adaucta ; oratio minus grandis et incitata evaterat , nimiaque vocis contentio recide- rat. Praeterca lateribus vires et corpori firmior habitus accesferant (5). Inter plurimos , qui turn Romae florebant , orato- res , duo potisfimum erant fummi dicendi artifices , qui Cicerone m imitandi cupiditate incenderent , CottaetHortenfius. Quorum alter remis- fus et lenis aptisque verbis fententiam comprehen- dens , alter vero perelegans , gravis , vehemens , ma- gnificentius dicendi genus habebat, Itaque cum Hortenfio in primis eloquemiae laude certarc ei- (0 Piut. 1. 1. (a) D* fln. ban. ct wal. I. 2. (3) De nat. Dear. I. 3. De Fato , 3. Plut. 1. 1. (4) Epist. ad Att. II. j. (5) Srutut, 1. I. aS COMMENT ATIO eique , nifi palmain praeripere posfet, aequalis cer- te fieri vebementer ftuduit. Etenim videbat , va- riis in caufis, ut pro M. Canulejo et Cn. Dolabella , cum C o 1 1 a princeps adhibitus esfet, majorem tamen locum obdnere Ho r ten* fium (i). Turn Cicero, qui jam antea ma- gnam fui fpem et exfpectationem commoverat, va- riis eloquentiae dotibus praeditus , limatus , abfolu- tus et, quatenus hoc hominibus contingere posfit, perfecttis orator prodiit , multasque nobiles caufas egit tanta, et eruditorem, et populi approbatione , ut dubiuin non amplius esfet, eum omnium Ro- manorum , qui fuerunt eorumque, utauguror, qui erunt , longe maximum existere. Inter alias multas, quas hoc anno egit, caufas exftat ilia , quam pro Q. R o s c i o comoedo dixit. Cujus familiaritate Cicero per multos an- nos fruebatur , et a quo , uti etiam ab A e f o p o , tragoediarum actore (i) , omnia, quae ad actionem omnemque corporis figuram et habitum pertinent, didicit Cs) Etenim 3 cum uterque in fua arte excelleret , R o s c i u s tamen ita ab omnibus aefli- ina- casque confulares vocat. C 34 COMMENT ATI O duitatem in caufis et industriam , turn propter ex- cellens et inusitatum dicendi genus omnium ocu- los in fe iiiium converterat, ceterosque oratores (Hortenfii oratio turn jam canescebat) longo post fe intervallo reliquerat. Nihil amplius de Cicerone oratore dicam. Dicam de reliquis, quorum nemo erat, qui videretur exquHitius, quam vulgus hominum ftuduisfe literis, quibus fons perfectae eloquentiae continetur: nemo , qui philofophiam complexus esfet , matrem omnium be-, nefactorum , beneque dictorum : nemo, qui jus civile didicisfet, rem ad privatas caufas et oratoris prudentiam maxime necesfariam : nemo , qui memo- riam rerum Romanarum teneret: ex qua, li quan- do opus esset , ab inferis locupletisfimos testes excitaret: nemo, qui breviter arguteque inclufo adverfario laxaret judicum animos atque a feveritate paulisper ad hilaritatem rifumque traduceret : ne- mo , qui dilata re posfet atque a propria ac definita disputatione hominis et temporis ad communem quaestionem univerfi generis orationem traducere : nemo , qui dilectandi gratia , digredi parumper a caufa , nemo qui ad fletum posfet adducere : nemo , qui animum ejus, quod unum est oratoris maxime proprium , quocumqueres postularet, impellere. (i) Quandoquidem mihi fatis copiose expofuisfe vi-. deor, quinam fuerint gradus Ciceronis et qua- : ft (i) Tiro hoc loco verbis wfus est ipfius Ciceronis in Uruto 93. L I T E R A R I A, 35 fi procesfus dicendi , venio jam ad cetera il- lius fludia , quae ei postquam a republica et ho- noribus aliquatenus dcstiterat , perfugium quod- dam ac folatium praebuerunt. Nam iis tempori- bus cum in muneribus ct caufis agendis quotidie fere verfaretur, Temper quidem ftudiis magnopcre deditus erat et quantum aliis ad res fuas obeun- das, quantum ad festos dies ludorum celebnmdos , quantum ad alias voluptates et ad ipfam requiem animi et corporis conceditur temporum : quantum alii tribuunt tempestivis conviviis (i) , quantum denique aleae, quantum pilae, tantum sibimet ad humaniora ftudia excolenda sumebat. (2) Verum , ea , quae confulatum ejus fecura sunt, tempera, quando respublica magis magisque conturbari , principumque ambitione et factionibus lacerari coe- pta est , Ciceronem paulatim a rebus gerendis avocarunt (3) , et ad manfuetiores literas tractan- das adduxerunt. Magnopere Tusculano fuo delectabatur , fibi- que turn demum , cum eo veniret , placere pote- rat (4). Est praedium pulcrum et amoenum in quo (i) Ciceronem a lautis conviviis et luxuriofa vivendi ratione abhorruisfe testatur Plut, io CO Ip fa fere verba funt Ciceronis pro Arclila^ 6 (3) Epistm ad Att. I. 16. fcribit. Vidcsne consulatum il- ium nostrum , quern C u ri o ante UTroteuvtv vocab.t, fihic factus erat,fabam mimum futurum? Quare,ut ooinor, (pthocotpqrGdv, id quod tu facis, et istos confulatus non flocci ezrtov (3) Epist.addtt. I. 4. 5, et 6. Praetcr Tusculanum habe- C 2 bat 36 C O M M E N T A T I O quo ornando multos fumtus fecit et quo var& figna,ftatuas deportavit. Conftituebat ibi quafi Aca- demiam quandam fibi exftruere , in qua , liber a fo- renfi quotidiano ftrepitu inanibusque contentions bus , cum amicis five eruditis five doctrinae cupi- dis aetatem agere literasque excolere posfet. Id- circo cum aliis , tuin in primis A 1 1 i c o omnia mittere jusfit, quae Academia digna viderentur. Quae vero yvftvaffifait maxime erant, ea potisfi- mum quaerebat (i). Praeterea bibliothecam , quamvis fatis magnam jam haberet (2), ornare magis et amplificare semper fluduit , ut , postquam in otium venisfet , haberet , quo , et ad delectandum , et ad cognoscendum per- frui posfet. Quare undique libros colligere , prae- fertim Attici ope conatus est, a quo aliquando magnam librorum copiam nactus est (3). Igitur , cum in Tusculano esfet , femper do- ctisfimos amicos secum habebat, five Graecos, P 1 a t o n e m , Demosthenem, aliosque , quos ex bat Formianum, Att. I. 4. II. 4. n 13. Ar'plnas, ubi gymnafium cxftruxerat , quod Amaltkcum vocabat. Att. 1. 1<5. H. ii. 15. Pompejanum, Att. II. i. 4. Cum an um Att. V. ii. ad Quint. Fratrem , II. 7. 14.. (1) Ibid, et 8. 9. 10. ii. Fam. VII. 23. (2) De Fin. If on. at mal. III. 3. (3) Att. I. 7, 10 et ii. Ad libros comparandos et dispo- nendos Cicero faepitis ufus est Tyrannione de quo Att. II. 6. IV 4. 8. Q. Fr. Ill, 4. et$. L I T E R A R I A. 37 ex bibliotheca expromere poterat , five Romanes , Sulpitium, Varronem, C atone m, qui primus fortasfe nominandus erat, Atticum alios- que , qui faepius cum eo Roma fe in praedium amoenisfimum recipere folebant , ut ex reipublicae turbis et contentionibus animos literis excolendis relaxarent. Hie enim cum de tcmporibus illis, turn maxime de variis artibus ac disciplinis fua- visfime colloquebantur. Hie porro, postquam fa- tis laute , non vero fplendide accubuerant , in amoenisfimis opacisque fpatiis inambulare , fimul autem de variis doctrinae locis disputare fele- bant. Verum enim, cum Cicero amicis fuis et rei publicae deesfe nollet , quamvis unice literis fe dedere et in philoibphia vitam agere cuperet, nul- lum fine dignitate otium amabat. Praeterea pri-ma post confulatum tempora ei admodum funesta fue- runt,quum maximum reipublicae discrimen ac pae- ne naufragium , quae prudemia fua averterat , in euro ipfum redundarent. Intelligis , opinor , mi Phania, me dicere de infelici illius exilio, cu- jus caufas nuper tibi copiofe expofui. Transeo has omnes calamitates , quae eum adeo afflixerunt , ut eas non femper aequo animo , utl philofophum decebat , ferre posfet (i) atque etiam praetermit- to felicisfimum , qui brevi infecutus est, ipfius re- fi 4tt. Lib. 111. 38 COMMENTATIO reditum. Quum incredibile quoddam in eo esfet gloriae (Indium , confulatum fuum , et ab aliis literis illustrari mirabiliter cupiebat , et ipfe fcriptis expla c nare cogitabat. Commentarium igitur rerum fuaruni 693. in confulatu gestarum Graece compofuit et deiride Latinum reddidit (i). Hunc cum A 1 1 i c o aliis* que, turn Pofidonio Rhodum misit, ut or- natius de iisdem rebus fcriberet, qui tamen, post- quam legerat , C i c e r o n i s elegantia et fuavitate non modo non ad fcribendum excitatus ; verum etiam ab hoc opere abflerritus fuit (2). Eodem , quo C i- cero, tempore Attic us quoque commentarium ejusdem consulatus fcripfit , quo accepto Cicero tarn multa fibi cum A 1 1 i c o fimilia esfe vidit , ut ab Attico furatus esfe videri posfet , nifi librum fuum jam antea perfecisfet. Attamen quamvis Attici ilia in multis Ciceroni placerent, honidula ei tamen et incomta vifa funt. C i c e r o n i s vero liber Ifocratis ftvpofyxiov atque omnes ejus di- fcipulorum arculas redolebat. Multa praeterea A ri- ft oteli fe debere ipfe profesfus est (3). Quum ita multorum exemplo et clarorum viro- rum , ipfe de fe fcriberet, eum- tamen non latebat, quanta in hujusmodi fcribendi genere fint vitia. Nam (O -*" H 19* et so. Latini de confulatu poematis fragmen- ta etiam exftant. (2) Alt. II. i. (3) Ibid. L I T E R A R 1 A. 39 Nam verecundius dc fc fcribat quis, neccsfe est, fi quid laudandum, et praetereat , fi quid reprehendendum. Porro multi hoc iraprobant ; minor est fides , mi- nor vis et auctoritas. Quapropter Cicero Luc- cejum historiarum fcriptorem , qui Italici belli ct civilis quoque historiam fcribebat, rogavit, ut confulatum ejus icriptis iuis celebraret ct monu- mentis commendaret. Neque enim nomen fuum a posteritate tantum laudari fperabat ; fed clarorum icriptorura testimonio vivus delectari cupiebat (i). Verum 9 ne quod genus a se ipfo hudis fuae praetermitteretur , verfus compofuit de temporibus fuis, quibus omnia, quae contul magna ac prac- elara gesferat, celebravit (a). Eodem fere tempore L. Papirins Paetus Ciceroni eos , quos Servius Claudius re- liquerat, libros Latinos et Graecos,donavit, Quos Cicero lubenter accepit, quoniam multi inter eos reperiebantur libri, quibus vehementer indi- gebat (3). Nam quotidie magis , omne quod a fo- CO Fam. V. 18. Qua Epistoh Lucccjo non tnnttim fcribit , qua ratione res fuas celebratas videre cnpiat; ac ve- ro petit ab eo, ut eas vchementer adornet. Quid? liaee ctiam addidit, quae baud fcio , an qnis Ciceronis gloriae condonare posfit : itaque te plane etiara atque etiam rogo , ut ornes ea vehementius, quam fortasfe fentis , et in eo leges hi- ftoriae negligas, ccr. Cf. Att. IV. 6. (O FaM * L 9- Att - l - J 9 Iv - 8 - C3) An. I. to, II. 2. 40 COMMENTATIO forenfi labore fupererat tenipus, in veteruin lectio* ne confumebat , et illo tempore cum primis Di- caearcho delectabatur , quern magni faciebat et T T r* 1 6 'p 4> ' amicis commendare folebat (i). Quum antea expertus esfet, quantum utilitatis et jucunditatis ex peregrinationibus percipi posfet , incredibili quodam peregrinandi fludio ardebat , et prae* fertim Alexandrian! reliquumque Aegyptum co- gitabat (2), Verum tempera, in quae incidit, im- pediebant , quominus longa itinera fusciperet. Ita- que in fludiis voluptatem fuam ponere , et cum omnibus Mufis rationem habere, praecipueautem phi- lofophiae operam navare, con.ftituit (3). Aliquan* do geographica fcribere in mente habuit , ad quod opus fuscipiendum A 1 1 i c u s eura valde est adhor- tatus ; fed quum nimis magnum esfet atque a C i ceronis ingenio plane alien u m , hoc confilium rejecit (4). In Formiano vicinum ac paene contubernalem habuit C. A r r i u m , quocum totos faepius dies philofophari foiebat (5). Etenim animus propter reipublicae ftatum magno dolore affectus , nulla ratione requiescere poterat , nifi 4 ad philofophiam con* (i) Att. II. 2 et 12. Cf. XIII. 31 et 32. Ca) Att. II. s (3) An. II. 4 et 5. (4) Att. II. 4, 6, r. (5) Att. II. 14 et 15. L I T E R A R I A. 41 confugeret, quae in fecunclis delectationem , in ad- verfis folatium praebcre folet. (i) Quum igitur tantopere ftudiis obfequeretur et in varium doctrinae genus incredibili quadam in- dustria incumberct, eo tandem pervenit cognitio- nis , ut de quacunqtie re vellet , ita reconditum quid et limatum fcribere posfet, ut nemo ante eum Romanus. Atque fcribendi munus, cum mul- turn habcat et utilitatis et jucunditatis , lubenter fuscepit, quo, postquam rebus gestis et eloquen- tia fua jam magnam gloriam esfet confecutus , fcriptis quoque nomen fuum immortalitati commen- darc posfct. Itaque, ubi ab orationibus fere fe dejungeret , arque ad manfuetiores Mufas retulisfet , fcribendi initium fecit , atque, praeter dvexdoT* (2) commentarium dc confulatu , de quo jam dixi , alia- que historica (3) , majora opera aggresfus est. Scripfit eniin primum tres libroe de oratore, u. c, M /I ' quibus omnia, quae vel a vetenbus , An s to te- le cum primis et I foe rate accepisfet, vel flu- dio fuo et quotidiano ufu ad oratoriam fpectare (1) Ait. 11. 16. ubi de fcriptoribus , quos illo terapore tra- ctabat Dicaearcho etTheophrasto. (2) Att. II. 6. Cicero enim per raultos annos libro de tcmporibus fuis fcribendo , quern a verflbus de temporibus di- (Unguenvlum puto, occupatus fuit. Hunc librum uvsxSorov \ liquando perpolivit, fed filius demum , Cicerone mortuo, cdidit, Att. XIV. 17. ibique Erne stiu s, vir clar. 1 (3) Att. II- i. et 8. 4* C O M M E N T A T I O ipfe vidisfet, complexus est et ante omnium ocu- Jos pofuit (i). Nihil de illius operis praeftantia dicam, in quo Cicero , et fibimet, et amicis mi- rifice placuit (2) , quodque cum nemini plane igno- tumfit, ab omnibus eloquentiae ftudiofis , quotquot Romae sunt, tractari quotidie et laudari folet. Ma- gnopere delectabatur dialogis et vel maxime illo ge- nere, quod cum eo in divini nostri Plat on is fcriptis admirari folemus; in quo mirum quanta est voluptas facilitasque. In hunc autem de ora- tore dialogum Lucium Crasfum et M. Anto- n i u m praecipue disputantes induxit; quibus Sul- pitiumCottam, Q. Catulum et C. Julium addidit. In primo libro Quintum Mucium au- gurem quoque ingesfit , quern , etsi in reliquis defi- deretur, tamen non temere dimovit. Sed fecit idem , quod in Kohtrsioe, Deus ille noster Plato. Cum in Piraeum Socrates venisfet ad C e p h a- 1 u m 5 locupletem et festivum fenem ; quoad pri- mus ille fermo haberetur , adest in disputando fenex : deinde, cum ipfe quoque commodisfime locutus esfet , ad rem divinam dicit fe velle discedere ; ne- que postea revertitur. Credo , Platonem vix putasfe fads confonum fore, (i hominem id aeta tis CO fam. i. 9. cf. vir. 33. (2) dtt. IV. 13. 14. ubi eum de hoc opere agere corijicio ct 1 6. L I T E R A R I A. 43 tis in tarn longo fcrmone diutius retinuisfet" (i). Eadem enim ratione Cicero Scaevolam diu- tius non retinendum cenfuit, qui et aetate erat provectus et valitudinc infirmus et honoribus tan- dem iis, ut decorum non videretur, eum plures dies Roma abesfe. Praeterca liber primus .a Scae- volae indole non erat alienus , reliqui vero , cum T%v0Aoy/i/ habeant , quam S c a e v o 1 a irridere fo- lebat, minus ci convenire videbantur. (2) Interea , ab eo inde tempore , quo confulatuin ges- fit, aliquid praeclarum de optimo reipublicae ftatu confcribere facpe et multum cogitabat. Quare, postquam egregios illos de oratore dialogos ab- folverat , disputationem de republica fcribere infti- tuit: opus fane magnum et difficile plurimaeque doctrinae et otii (3), verum tamen Cicerone di- (0 Haec verba Tiro, nt faepe alias, a Cicerone furatus est An. IV. 16. (2) Ibid. (3) Non conftare mihi videtur, quanda Cicero libros de republica fcripferit. Ipfc quideip de D/v. II. c. dicic : quos turn fcripfimus , cum gubcrnacula r eipublicae tenebamus. " Ve- rum repugnat Epist. ad Att. IV. 16. referenda ad annum U.C. 699. itaquc novcm post confulatum annis fcripta ; qua epistola fcribit fe de republica disputationera inftituisfe. Quae pugna facile mihi tolli posfe videtuf, fi ftatuamus, Ciceronem in- ds a confulatu multa de hoc opere cogitasfe et normulla jam fcripflsfe , quae postea in disputatione ipfa confcriberida adhi- buit. Nam Cicero, ut jam jam explicabimus , opus fuum va- riis temporibus fcripfit et pasfira mutavit. 44 C O M M E N T A T I O dignum, Quemadraodum enim apud Graecos Pla- to, Ar is to teles , Theophrast us (i) ,Xeno- crates, Chryfippus aliique de rebus politi- cis multa fcripferunt praeclara , ira Cicero quo- que de eodem argumento fcribendum ftatuit, ne quis locus esfet a Graecis tractatus , quern La- tinis literis non illustrasfet. Quos omnes fcri- ptores 5 nisi doctrina potuerit , in eo certe longe praestat, quod ipfe rempublicam gesferit. (2) In hoc quoque opere dialogorum forinam fusee- pit 5 omnemque disputationem in A f r i c an i perfo- nam et Phili et Laelii et Manilii contulit. Quibus adjunxit adolefcentes Q. Tuberonem,P. Until i urn, duo Laelii generos , Sc aevolam et Fannium (3). Postquam opus aggresfus erat, faepius confilium fcribendi rationemque mutavit. Nam primum omnem disputationem , in duos libros contulerat. Postea fermo in novem dies et li- bros (4) , tandem vero in fex libros est distri- butus. (5) Hacc autem disputatio cum a Cicerone in Tusculano legeretur , audiente S a 1 1 u s t i o , hie eum adhortatus est , ut non aliis perfonis ? qui jam diu (0 De Div. II. a. (2) De Rep. I. 7. sqq. (3) Att. II. 16. Q. Fr. III. 5. (4) ^. Fr. III. 5. (5) De Div* II. 2. Ilodie quoque fex Hbn fragmentorum exftant. L I T E R A R I A. 45 din vita excesfisfent , dicendi partes tribueret ; fed ipfe loqueretur. Nam , cum perfonis tarn antiquis ea attribueret , facile ficta esfe vidcrcntur ; fin ve- ro ipfe locutus esfet, non philofophus de fchola, fed confularis , qui in fummo reipublicae discrimi- ne multa magna et praeclara gesfisfet , multo ma- jorem ad movendum vim haberet. Cicero val- de quidem Sallustii fententiam comprobavit : praefertim , quum vehementiores illos , quos ipfe vi- derat, reipublicae motus attingere non potuisfet. Attamen hanc rationem fecutus erat , ne de tempori- bus fuis agens offenderet aliquem. (i) Ita Cicero, omne ,, quod vel dicendi munus vel respublica tribueret , otium ad fcribendum pods- fimum contulit. Quum vero nullum praetermitte* ret amicorum juvandornm locum, neque patriae deesfe vellet, non multuin temporis ad fcriben- dum dabatur. Nam post confulatum, euro pro fe ipfo , turn pro amicis faepius dixit. Quarum ora- tionum quum multae (2) exftant etiam posted- tati (0 C- Fr. III. 5. (2) Cicero praeter eas, quac aetatem non tulerunt orationes in CI odium, Att. I. 16. pro A. Flacco, At*. II. 25. pro Bestia, Q. Fr. II. 3. pro Gabinio, Q. Fr. III. 5. pro Gal- lio Caninio, Fam VII. i. aliasque pose confulatum ec an- te proconfulatum dixie pro L. Flacco , pro P. Sulla, pro Cn. Plancio, pro P. Sextio, in Vatinium, pro M. C o e 1 i o , de prov. confularibus , pro L. Corn. Balbo, in L. Pi son em et pro C. Rabirio Postumo. 46 COMMENT AT I O tati admirandae , principem locum tenere videntur , orationes , in quibus summus conspiciebatur orator, pro A r c h i a et pro M i 1 o n e. Neque a republica plane destitit; fed, postquam, Crasfo in bello u. c. Parthico mortuo , uno omnium collegarum confenfu u. c. augur esfet factus (O , deinde proconful cum im- perio Ciliciam provin.ciam, tres Afiae dioecefes et infulam Cyprum nactus est (2). Haec ei in Graeciam Afiamque proficiscendi caufa fuit , ex quo itinere multum jucunditatis et utilitatis per- cept. Nam, cum varias Graeciae urbes peteret et in primis Athenas , quibus valde delectaba- tur , plures philofophos audivit , atque cum iis totos dies philofophatus est (3). Verum, quum munus fuum , fumma diligentia obiret , ftudiis va- care rarius potuit. Idcirco eum brevi tempore magna provinciae fatietas et urbis defiderkim te- nebat (4) , atque magnopere verebatur , ne provin- cia fibi prorogaretur (5). Rebus fuis feliciter gestis, fupplicationis vel triumphi fpe imbu- u. c. tus (6) , Romam rediit. In quo itinere me aegro- 703. turn (i) Plutarchus 33. Fam. XV. 4. O) Fam. III. 2. S- XIII. 67. (3) Att* V. 10. ubi de A r is tone et X en one, VI. 2. Fan. XIII. i. de fin. Ion. et mal. V. i, (4) Fam. II. u. et 12. (5) Att+ V. 2. n. I7 Fam, II. 10. XV. 12. 14. (6) Fam. II. 15. VIII. i. XV. 4. 10. 13. Alt. V. 9. VII. i. 4. et 8. L I T E R A R I A. 47 turn Patris reliquit (i); quac valitudo haud fa- cile dixcrim, quantum eum follicitaverit (i). E provincia decedens , post trlumphi honorem , ad literas fe posfe reverti fpcrabat; quae tamen fpes vehementer cum fefellit. Nimirum , bellum Civile Caefarem inter et Pompejum exarfit, cui cum mederi magna virium contentione ftuderet , refi- stere non potuit, atque etiam propter Pompeji amicitiam, quamvis diu haefitaret (3), interfuit. Tranfeo haec tcmpora cum reipublicae, turn Ci- cero n i s ftudiis miferrima. Nam aliquando qui- dem ad philofophiam ccnfugit, ut ex ea folatium fibi quaereret (4), vel thefes politicas fibi fumfit pertractandas (5); faepius vero profesfus est, nihil fibi libros , nihil literas , nihil doctrinam prodesfe. ((5) (i) At*. VI. 7. VII. 2. (a) Fam. XVI. I 15. (3) Att. VII. 13. so. 21. et 22. VIII. ct IX. Fam. Vi. 6. (4) An. VIII. n. (5) Hae Gracce fcriptae inveniuntur, Att. IX. 4. cf* 9. (6) An. IX. 10. CA C A P U T III. SENILIS A ETAS. AETATIS LX LXIV. Postquam Pompejus a Caefare victus et profligatus erat , Cicero fe a bello plane abfti* u. c. nuit , atque Brundufmm profectus cum Caefa- re in gratiam redire conatus est (i), tandemque 707. 'in Tusculanum venit , ut , amisfa republica, in literis viveret. Nimirum, quemadmodum an- tea fuum esfe judicabat pro illis rebus dimicare, quae fibi optimae viderentur , ita , P o m p e j o vi cto, fapientis esfe putabat, nihil fluke, nihil teme- re dicere aut facere contra potentes. (2) UHgitur fe ad ilia, quae turn erant tempora, tnuniret, totum fe ftudiis fuis , aliquandiu inter- misfis , reddidit , atque , ut D i o n y f i u s tyrannus , cum Syracufis pulfus Corinthi ludum dicitur CO Fam. 6 Vlll. 16. IX. 9. 16. PI u t archus, 46. (:) Fam. TX. 16. L I T E R A R I A. 49 aperuisfe , ita Cicero, fublatis judiciis, amisfo regno forenfi, ludum quafi dicendi habuit , multos- quejuvencs eloquentiae laude concitatos, inter qtios li i r t i u m , C a s f i u m et D o 1 a b e 1 1 a m dicendi discipulos nactus cst (i). Ita habuit, in quo ac- quiescere paiillulum et animum afflictum erigerc pos- fet, fimulque juventuti magnificentius quoddam et ornatius dicendi genus impertiit. (2) Neque tantum , ut fe ipfe confolaretur atque juvenibus dicendi ftudiofis prodesfet, Cicero di- ce*ndi ludum aperuit; verum etiam, ut valettidi- ne, quam intermisfis exercitationibus amiferat, inelior fieret , et ne facultas oratiohis , quanta antea pollebat, defervesceret (3). Itaque , cum quotidie fere in eloquentia verfa- retur, et optimos quosque atque nobiles juvenes difficilem illam dicendi artem doceret, eandem ma- teriara (O Fam. VII. 33. IX. 16 et 18. Cf. Plu t arch us, 47. Qa) Brutus 32. (3) Ibid. Cicero, in Epist. IX. 18. atldit etiam, quod Ti- ro fortasfe a fumrai viri clignitate alienum putavit. Extre- mum illud est, quod tu nescio, an primum putes, plures' jam pavones confeci, quam tu pullos columbines. Tu isu'c te Athcriano jure delectato, ego me hie Ilirtiano." Quae ver- ba illustrantur iis, quae leguntur Epist. 16. Hirtium ego et D o 1 abel lam dicendi discipulos habco , coenandi ma- glstros. Puto enim te audisfe (fi forte ad vos omnia perferun- tur) illos apud me declamitare, me apud illos coenitare. " la sacpc jocatur et yzjTfotpihov ludit. Cf. Epist. 20 et 26. D 50 COMMENTATIO teriam uberius fcriptis fuis illustrare coepit. Tri- bus igitur de oratore libris quartum addidit Bru- tum , quintum Oratorem (i). Quorum ille pere- legans est et Romanis hominibus gloriofus , hie vero tarn doctus , ut quidquid habuerit judicii in dicendo in ilium librum contulisfe videatur (2). Idcirco hunc librum omnibus amicis , dicendi laude praeclaris , vel mifit , vel mittendum curavit , eum- que magnopere commendavit (3). Licet Cicero post cladem Pharfalicam impe- rium recufaverit, eorumque confilium improbaverit , qui bellum formidolofum diutius urgerent (4), Cat one m tatnen, quern antea valde amabat (5), admiratus est , ejusque exitum laudavit , et fimul de- ploravit (6). Hanc ob caufam Caefaris vis et auctoritas impedire non potuerunt, quominus tarn alii CO ^* -D'V. IIi. Cicero post bellum civile priraura Bru turn fcripfit, ut patet ex initio libri, praefenim ex Cap. 5. ubi Atticus dicit. Nam, ut illos de republica libros edi- disti, nihil a te fane postea accepimus. " Ad haec tempora quoqus referenda Partitionet oratoriae , et de optima genere oratorum five praefatio orationum Demosthenis et Aefcbinis de Corona a Cic. in Latinum fermonem converfarum. (2) Fam. VI. 19. (3) Fam. XII. 17. XV. 21. An. XII. 6. (4) Fam. VII. 3. (5) Att* II. 5. . fratr. 11.9. Fam. XV. 3. et 4. Cf. tamen 4 it. VII. a. X. 16. (6) Fam. IX. 18. L I T E R A R I A. 51 alii (i), quam Cicero libros in laudcm Cato- nis confcriberent (i). Huic Ciceronis Cato- ni , qui omnibus perornatus et copiofus vifus fuit atque etiam a Caefare laudatus est, Caefar oppofuit fuum Anticatonem 9 quern Cicero quo- que admiratus est (3). Difficile erat, praefer- tim illis temporibus , C a t o n i s laudationem fcri* bere. Quidquid enim de illius fcnteniiis , volun- tate confiliisque de republica diceret , C a e f a r e m offendebat, fin vero tp/As gravitatem ejus et con- ftantiam laudaret , hoc ipfum tamen non minus Cae- fari odiofum axowpa erat. Idcirco Cicero ab amicis ad fcribendum invitatus Catonis lauda- tionein npophwoc, 'Apwftfieiov habebat. Ceterum, virum ilium fatis digne laudari non posfe ducebat, nifi haec ornata esfent : quod ille ea , quae fecuta funt, et futura viderit, et ne fierent contenderit, et facta, ne videret, vitam reliquerit (4). Quamquam C a ef a r e m mirabiliter fibi conciliave- rat C i c e r o (5) , tamen longe aberat , ut pristi- nam dignitatem obtineret. Etenim fi dignitas est , bene de republica fentire et bonis viris probari, quod (i) Praeter Ciccronem Cato nis nomen celebrarunt Fa- bius Callus, Fan. VII. 24. Brutus, Jtt. X11I. 46. (a) Cicero post JBrutum ei ante Oratorem Catonem fcri- pOsfe patet ex Or at. 10. (3) Att. XII. 40. et 41. XIII. 46. et 50. de Div. II. I, (4) An. XII. 4. et 5. (5) Fam. IV. 13. VI. 10. IX. 16. D 2 5 COM M E N T A T I O quod fentlas , obtinebat dignitatem fuarn ; fin autetrs dignitas est , fi quod fentias libere dicere et re efficere posfis , nihil fere dignitatis Ciceroni fupererat. Sustentabatur unice gloriae confcientia et literarum ftudio (i). Quapropter , fi modo Caefar id pasfus fuisfet, perfonam illam , quam antea fustinuerat , deponere cupiebat , fe totum in literas abdere , atque honestisfimo otio perfrui (2}. Verum , Caefar is benivolentia et clientium pericula cum e republica decedentem faepe retraxe- runt. Ita Q. Ligarium, cujus caufa omnibus et vel maxime C a e f a r i desperata videbatur 9 tanta eloquentiae ubertate defendit , ut ipfe Caefar mente esfet perculfus reumque abfolveret (3). Eodem fere tempore pro M. M a r c e 1 1 o dixit et anno post pro rege D ej o taro (4). Ceterum illis temporibus doctorum amicorum confuetudine et ftudiis diem terebat. Mane ad eum inulti veniebant falutandi caufa amici, dignitate orbati , tristes, retnpublicam prolapfam cum illo deplorantes. Porro, quoqueii, qui laetitia exful tabant , victores , qui tamen .C i c e r on e m per- ofliciofe et peramanter obfervabant. Ubi falutatio de. (I) Fam. IV. 14. V- 2. VI. 3. 02) Fam. VII. 33. (3) 1tt. XII. 12. 19. 20. Plutarch us 46. (4) Fam. IX. 12. ex qua patet Ciceronem haac oratio- ncm non multi aestimare. L I T E R A R 1 A. $S defltixerat , literis fe involvebat atque aut fcribebat aliquid, aut legebat. Reliquum tempus rebus do- mesticis dabatur. Veniebant autem , non tantum falutandi caufa , muhi amici ftudiofi , et nonnulli eruditi , ut C i c e r o n e m doccntem vel disputan- tern audirent, vel devariis disciplinis cum illocollo- querentur (i). Quorum principes erant Attic us, quern fie amabat, ut alterum fratrem(2), M. Bru- tus (3). Q u i n t u s frater , S. S u 1 p i c i u s (4) , M e f c i n i u s R u f it & (5) , P a p i r i u s P a e- t u s (6) aliique. Magnopere illo tempore expe- tebat Varronis confuetudinem , quam fibi et ju- cundam fore et in ftudiis perutilem ducebat (^7). Itaque Varroni icripfit fe cum veteribus ami- cis , id est libris in gratiam rediisfe. Quorum ufum non propterea dimiferat , quod iis fuccenfe- bat, fed quod eorum eum fuppudebat. Nam vi- debatur fibi cum fc in magnas turbas conjecisfet , praeceptis illorum parum paruisfe. Quum vero ci ignovissent eumque in priscam confuetudinem revocassent , Varronem, qui meliore confilio in lite- (0 Fam. IX. 2 (. Ca) Testcs funt Ciceronis cpist. ad AH. Cf. XIII. i. (3) Att. XIII. 4- 4- =3- (4) Fam. IV. 3. t 4. Cs) Fam. V. 31. W Fam. IX. 22-34, (7) Fam. XIII. 10. 54 COMMENTATIO literis permanferat, vehementer rogavit, ut five in Tusculanum , five in Cumanum veniret , quo literas quotidlana confuetudine ufi renovare pos- fent (i). Conftituit autem, cum Varrone in variis ftudiis vivere, a quibus antea delectationem niodo petebant , nunc vero etiam falutem. Prae- fertim KO^ITSIXS et legere et fcribere cogitabat: fi minus in curia atque in foro , at in literis et libris , quemadmodum doctisfimi veteres fecerunt , navare rempublicam et de legibus et moribus quae- rere (2). Hac ratione Cicero temporum calamitatem mo- deratius ferre coepit, atque otium fibi in literis paravit. At vero tristem hominem novus quidam acerbus percusfit dolor, filia lectisfima, Tullia, deliciis fuis, praematura morte carisfimo patri u. c. erepta. Incredibilem dolorem amici , literis confo- 7 " latoriis fcriptis (3) et ipfe (4) confolatione fua aliquatenus minuere ftuduerunt. Sed omnem con- folationem vincebat dolor atque fimul , quae con- fanuisfe videbantur, vulnera recrudescebant. Nihil ei folitudine illo tempore amicius , utiliusve. Ita mane (i) Fam. IX. i. Ca) Fan. IX. 27. C3) Pulcherrima Sulpicii Efist. Fam. IV. 5. Cf. 6. IX. u. Att. XII. 14. (4) Att. XII, 14. 20. 28. de Div. II. i. Tust. Quaest. I. 30, Haec confolatio periit et quae Ciccrpnis operibus addi folet incertuffl auctorera habec. . L I T E R A R I A. 5$ mane faepe fe in filvam abftrufit, nequc exivit ante vesperum ; neminem nifi litcras in luctu comitcm habens (i). Nonnullis qucs lectitabac auctoribus et fuo vel raaxime defiderio adductus , fanum aliquod in filiae memoriam condere conftU tuit. Porro illam omni genere monimencorum ab omnium ingeniis fcriptorum et Graecorum et La- tinorura confecrare molitus est (2)* Saepe et multum cogitabat illo tempore de cry/fc- PouteuTixy ad Caefarem Icribendo , excitatus le- ctione Aristotelis et Theopompi ad Alex- andrum; fed obftabat , quod non, ut illi fcri- ptores , ea fcribere poterat , quae fibi honesta et Caefari grata esfent (3). Interim philofophiae ftudium , quod cum reipu- blicae cura multorumqne officiorum procuratione esfet districtus , nunquam plane praetermiferat , reno- vare , caque , quae diu in mente reclufa habuerat (4) , expromere omnium que ante oculos ponere et vel maxime philofophiam , veterem illam a Socrate ortam , Latinis literis illustrare contlituit. Erant illo tempore, quod te, mi Phania, non latere arbitror, Romae multi viri non qui- dem illi indocti, qui Graeca Latino fermone tractari nollent, vel quia Graecis doctrinis erudi- ti O) Quum in hoc opere castigando etiam esfet oc* cupatus , quinque libros de finibus honor urn et makrum^ ad Brut urn confecit. In quibus Epi- curea L. T orquato ,StoicaM. Catoni,peri- patetica M. P i f o n i dedit. Hoc igitur opusculo perfonas tantum inclufit, qui jam e vita decesfe- rant , ut nihil haberet invidiae (7). Egregia haec disputatio tarn curiofe et avide a nonnullis expete- batur , ut earn , antequam a Cicerone esfet perpo- lita , a librariis , invito Cicerone, defcribi ju- berent (8). Ita C i c e r o eloquentiae laudi, philofophiae gloriam ad- (i) An. XIII. 16. (a) Att. XIII. 12. 14. 16. 19. 21. 22. 23. 24. 25. (3) Fam. IX. 8. (4) An. XIII. 14. (5) An. XIII. 32. (6) An. XIII. 13. (7) An. X II. 12. 19. 21. 32. (8) Att. XIII. 21. as. L I T E R A R I A. 59 adjunxit atque divinae illius duels ac magistrae fontes Romanis aperuit. Seel , cum hanc demum perfectam philofophiam judicaret,quae de maximis quaestioni- bus copiofe posfet ornateque dicerc, in Tusculano , Graecorum more fcholas habere coepit, cumque plures adesfent familiares , ponere jusfit 9 de quo quis audire vellet , ad quod vel fedens , vel inam- bulans disputabat (i). Harum disputationum quinque libros perfcripfit , iron illos quidem ut habiti erant fermones , fed per- politos et limatos , ex variis fcriptoribus , quorum A trie us nonnullos ei suppeditabat (2), colle- ctos. In quo opere tanta industria atque ardore verfatus est, ut faepius ante luccm eo fcriben- do esfet occupatus (3) eoque et amicos et fe ipfe multum confirmavit et ad calamitates munivit ("4). Deinde de natura Deorum tres libros confecit, u - a 709. quibus duos de Divinatione atque de fato addi- dit (5). Ita totam hanc quaestionem copiofe, eleganter acuteque pertractavit. In- CO r^ # i. 4- (a) Att. XIII. 32. 33. 39. (3) Att. Xlli. 38. C4) Att. XV. 2. 4. Fam. XI. 27. (5) Ex inido opcris da JDfv. fttis patere videtnr, hos omnes libros brevi tcmpore esfe abfolutos. Quamquam ex episcolis non patet quonam tempore fint confcripti , fuspicor taracn , cos ad initium anni U. C. 709. esfe referendos et quidem ante pro- fectioncm in Gracciam , de qua mox crit dicendum. 60 COMMENTATIO Interea C a t o n e m majorem fcripfit , quo , et fe ipfum , et A 1 1 i c u m urgentis fenectutis onere le- va re conatus est (i). Puto , te mirari , mi P h a n i a , Ciceronem brevi tempore , tam multa fcripfisfe. Sed nimirum , cum uniiis nutu omnia regerentur, atque Cicero rempublicam , quemadmodnm antea , tueri non pos* fet , mira quandam fcribendi alacritate incenfus , inde- fesfo labore id efficere nitebatur, ut nullus philo* fophiae locus esfet , qui non Latinis Hteris illu- ftratus pateret. Nullum enim munus reipublicae afferre majus meliusve fe posfe arbitrabatur , quam fi juventutem optimarum rerum fcientia im- buisfet. Hujus autem industriae fructus uberrimos est confecutus , cum non juvenes tantum docue- rit; fed aetate jam provectos in libris fuis con- quiescere viderit. Quorum ftudio legendi , mirabi- liter ad fcribendum est impulfus (2). U. c. Postquam C a e f a r , Idibus Martiis erat oc- 7 9 ' cifus, Cicero, quum animos placare baud posfet, priinnm in villas fe recepit , deinde legatus in Graeciam proficisci moliebatur (3); tam, quia rempublicam vitare cupiebat , quam filii Cicero- nis defiderio , cujus ftudia et conformationem mul turn curabat ("4), quemque Athenis degentem, in- vi (i) De Sen. i. Att. XVI. 3 et n* Ca) De Div. 1. 1. (3) Att. XIV. 7- 12. 16. Fam XI. 2 p. (4) C i c e r o de filio ad literas conformando faepius fuit folli- ci- L I T E R A R I A. 61 vifere cogitabat. Vcrum , quum iter nondum fus- cipere posfet , in philofophiae portum confugit , atque TZ Trsp] rou xxQjxovTOs magnifice tribus li- bris expofita, ad fill urn fcribere inftituit (i). Hoc tamen opusculum, cujus duo priores libri maxima parte ex Panaetio petivit , non ftatim abfolve- re potuit, quia libri nonnulli, (}uibus indigebat, in primis P o fi d o n i u s non ad manum erant (2). Eodem tempore librum de gloria fcripfit , in quo fibi valde placebat, quamquam turn majus quoddam opus, nimirum de legibus , fuscipere cogitabat (3). Quum jam in Graeciam esfet profectus (4) in itinereei edictumallatum est Bruti etCasfii: et audivisfet, fore frequentem Senatum Kalendis; a Bruto et Casfio literas misfas ad confulares et praetorios, ut adesfent, rogare; fummam fpem nuntiabant fore , ut Antonius cederet , res conveniret. Q nib us auditis , fine ulla dubitatione pro citus dtt II. 9. IV. 7. 15. 17. 1 8. V. 3. 9. 1 8. 20. VIIL 4. 10* X. 10. II. XII. 24- 27- x * v - ". 13. l<5. !? 18. co. XV. 13. JS. 17- 20. XVI. 3. n. Q. Vr. I. 3. II- 12. 13. 14- m - 8. et alibi cf. Fam. XVI. ai. 23. (i) 4". XV. 13. (a) Att. XVI. ii. u. uhi de voce tcaffixov et disputationis argumento disquirit. Cf. XV. 13. (3) Att. XV. 27. XVI. 2. 6. Ex verbis : excudam aliquid *HpxA<^ov , quod lateat in thcfauris tuis " suspicor, Cice- ronem loqui de opere. Dt Legg. in quibus de libris induxit^ C4) Att. XVI. 6. Fam. VII. 17. 62 COMMENTATI(y profectionis confiliiim abjecit (i). In hoc itinere, cum libros secum non haberet (2) , Topica Ari jloteha , memoria repetita , in ipfa navigatione confecit et ad Trebatium mifit, Etfl librum, quam plenisfime ilia res perfcribi potest, fcripfe- rat, verebatur tamen, ne fine ufu, vel interprete obfcurior videretur (3). Venio tandem , mi Phania, ad ultima carisfimi C i c e r o n i s mei tempora , quibus fe magnum et conftantem civem praeftitit ad A n t o n i i vim et injurias coercendas et rempublicam fervan* dam. Quum igitur fe in quotidianas contentiones con- jiceret , rarius ftudiis vacate potuit , quam antea. u. c. Scripfit tamen hoc tempore Laelium 9 five de 7I * amicitia dialogum adAtticum, a quo faepius ad hoc munus fuscipiendum est excitatus et quod Ciceroni dignum omnium cognitione et fingu- lari , quae ei cum A 1 1 i c o intercedebat , familiari- tate vifum est (4). Multi C i c e r o n i s amici et cum primis A 1 1 i- c u s (5) eum fubinde compellebant , ad historiam Ro- CO 4*t xvi. 7. (s) Veliae aSexto Fabio, Niconis discipulo , librum ab- ftulit Wixuvos srept yrohvQa'yias , dequo jocatur. Fam. VII. ao. C3) Fam > vn - 9 (4) Lael. i.Jex quo patet, hunc librum non diu post C ato- ne m majorem esfe fcriptum. (5) Att. XVI, 13. L I T E R A R I A. 63 Romanam fcribendam, quod munus non eos tan- turn, qui literas amabant; verum etiam patriam ab eo jure fuo fibi postularc dicebant. Ipfe qui- dem Cicero intelligebat historiam , quam nullam abfolutam Roma habet , a fe exfpectari et animum faepenumero eo appellere folebat. Neque huic muneri defuisfet , (i ullum ei concesfum fuisfet vacuum tempus et liberum. Nam historia praeter doctrinac copiam et varietatem , diuturnum fibi et prae- paratum otium deposcit ; quod tempora,quae vixit, turbulentisfima , ei nunquam tribuerunt (i). Quandoquidem fummae cloquentiae fmgularem ad- junxit juris civilis fcientiam , hanc quoque fcriptis luis abunde illustrare potuisfet , fi eo in argumento laborem fuum et operam ponere voluisfet. Verum quum tempore et otio careret, juris disciplinam copioie explanare non potuit (2). Attamen , quan- tum in hoc genere omnes praeftiterit , duobus operi- bus luculenter ostendit. Quorum alter de jure chili in artem redigendo (3) omnibus, qui in hac di fciplina elaborare vellent , viam monftravit, alter de legibusi quo jura non ex jureconfultornm com- mentariis, fed ex germano illo limpidisfimo fonte, natura repetivit (4). Quod, quum nemo ante eum (i) De Legg. 2 et 3* cf. Plutarchus. 47. (a) De Legg. I. 4. (3) Gcllius, Noct. An, I. al. cf. At Orat. I. 42* (4) Z>* Itfg. I. 7. fqq. 64 C O M M E N T A T I O eum llomanus, non tantum non attigerit, fed ne cogitaverit quiclem , eo facilius perficere potuit , quo* niam omnem , qua late patet , philofophiam mente et cogitatione omplectebatur. In extreiiio vitae actu literas, quas frequentes et elegantes ad At tic urn fuum amantisfimum, virum integerrimum , miferat , collegit et castiga- vit (i). Q nib us fi reliquas eas, quas post ejus obitum , ad diverfos fcriptas , disperfas ac disfi- patas collegimus, addideris, non mtiltuin defideres historiam contextam illorum temporum. Sic enitn omnia de (ludiis principum , vitiis ducum , mutationibus reipublicae , perfcripta flint , ut nihil in iis non appareat, et facile existimari posfit, prudentiam quodammodo esfe divinationem. Non enim Cicero, ea quae vivo fe acciderunt , fu- tura praedixit , fed etiam , quae nunc ufu veniunt , cecinit , ut vates (a)/' Praeterea ejus epistolae multa continent , quae ad variam doctrinam fpe- ctant (3) atque facetiis falibusque, quibus admo- dum indulgebat, affluunt (4). Nihil iis fuavius, acutius concinniusve , nihil , quod magis ad com- mo- (i^ Att. xvr. 5 . (a) Verba funt Nepotis in Att. 16. (3) Exemplo infervire posfunt. Fam. I. 9. XIII. 15. XVI. 17. Alt. VI. 2. VII. 3. IX. 4. Q. Fr. I. i. III. 6. (4) Inter alias Fam. IX. 4. 22- 24. 26. XV. 6. Ex reliquis nescio quas citem , adeo omnes fingulari quodam lepore ni- tent. L I T E R A R I A. 65 raovendum facere posfit , facile reperies ; nihil de- nique ex quo curfum , quern tenuit in republica , vitae rationem , indolem , literarumque varia ftu- dia melius cognoscas , excogitari potest. Omnia quae fcribebat , jam diu ante perpenfa , at- que in raente reclufa habuerat. Quaeubi expromeret, brevi tempore perfcribere; deinde vero castigare folebat (i). Quo factum , ut ea, quae ocyus cala- mo exciderant, librarii difficile intelligerent et ne ipfe quidem legere posfet (2). In quo librario- rum opere, ego quantum potui, ut in ceteris ftu- diorum focius, adjutor ei lubenter exfliti (3). Videsne, mi Phania, quantum Cicero in eloquentia, quantum in philofophia, quantum in li- teris elaboraverit (4). Mihi quidem eloquentiae gloria nifi Graecis , omnibus certe Romanis , longe videtur anteponendus. Etenim, fi fumma dicen- di laus est , apte , distincte , copiofe , ornateque dicere, Cicero profecto hanc , fi quis unquam , est confecutus. Quod cum aliae omnes , quas raul- (i) An. XIII. ai. 23. 32. XVI. 6. (a) Fam. XVI. 22. (3) Quanti Cicero Tironem fecerit, existimare licet ex Fam. XVI. An. VI. 7. VII. a. s XVI. 5. ubi legimus : fed babet Tiro inftar septuaginca. (4) Praeterea, quae Tiro enumeravit, Ciceronis opera ftripfltt Pfotagoramex Platone, de atigariit, de suit confi- liit t d* virtutHmt , de notit , chirografhiam, Timaeum t Jfye it tmiyerft , aliaque , quorum nil nifi fragraenta exftanu E 66 COMMENT A TIO mnltas habuit , orationes facile ostendunt , turn il- lae, quibus in Antonium invectus rempublicam fervare conatus est; fibi vero implacabile nefandi hominis odium, mortemque miferrimam consci- vit. O mortem acerbam patriae, gravem bonis omni- bus , a multis defletam , nemini tamen , quam mihi flebiliorem ! Noli autem putare , me horribi* lem ejus miferumque vitae exitum, de qua; antea. multa ad te acerba dedi , irerum perfecuturum esfe. Inconfolabilem enim dolorem , quern ex illius crudeli morte excepi , non renovabo , neque acer- bisfimum , quod pectus alit > vulnns , refricabo. Qutn potius ad ftudia Cicero nis revertor * quorum recordatio, Dii immortales! dici vix po- test , quid caritatis , quid folatii habeat. Nam quoties praeclara illius ftudia memoria repeto , to- ties mirari foleo, eum, quod nescio an nemin] Graecorum contigerit, et fummam dicendi laudem et miram philofophandi fcientiam perfecutum esfe. De eloquentia autem faepius jam dixi. Quantus vero in philofophia exftiterit, quum fmiul et Socraticus et Platonicus esfe vellet (i), alio- rum judicium fit, quoniam id quidem ex illius fcriptis existimare licebit. Equidem dicam ex am- mo, quod fentio. Multos fateor inter Romanos honiines, dignitate, eloquentia et doctrina floruis- fe* (0 Dt Off, I. i. LITERARIA. 67 fe, raultos quoque et oratores et philofoplws et poetas praeclaros etiam postea ftvturos esfe arbi- tror; qualis vero Cicero, cum omni laude cu- mulatus orator, turn varia doctrina et humanitate ornatus exftiterit, neniuaan unquam Honiara ha- buisfe, neque habituram esfe auguror. Da operam, ut valeas. Hoc milii grati us face- re nihil potes. GE 0110 I I BROERS, MATH. PHIL* NAT. ET MED. CAND. /t* RESPONSIO A D QUAESTIONEM BOTANICAM . A B ORD1NE NOB. MATH. ET PHIL. NAT. IN ACADEM1A RHE1SO-TRAJECTINA PROPOSITAM: -n Quaeritur: quid Botanici de variis plant arum gemmis atque de gemmations ttniversa obser* varint et quid complures eorum , ratio nib us M teleologicis innixi^ hac de re docuerint. QUAE, PARITER AC JANI MATTHIAE LEEN- DERTZ AD EANDEN QUAESTIONEM RESPON- SIO , PRAEM1O DIGNA JUDICATA , SORTIBUS JACTIS, AUREUM REPORTAVIT NUMMUM. D. XXYI M. MAIiTIl A. MDCCCXXXUI. INTRODUCTIO: Jam dudum mecum reputavi , quid demum cau- sae lateat, cur Naturae contemplatio non modo vehementer adeo nos alliciat, verum constanter etiam teneat, quin imo magis magisque inflara- met amore sui, ita ut, quae vulgo utilia haberi solent, haec tantis non raro deliciis postponamus. At vero dubius ctiamnunc haereo , sitne formarum elegantia et varietas, cum summa typi simplicitate mirum in modum combinata, quae observatorein in enthusiasmum rapiat, an vero sapientissimae provi- dentiae documenta , quae in singulis partibus , inmi- nutissimo organo aeque ac in omnium maxima com- plicatione aptaque conspiratione , divinitus elucescit. Illud autem constat, sive ilia causa habeatur, seu haec, sive denique utraque simul admittan- tur, nihil dari Naturae studio aut suavius, aut elegantius, aut excelsius. Valem haec quidem de universa rerum natura- A ft Hum 4 INTRODUCTIO. Hum contemplatione , valent etiam de rebus bota- nicis, quarum studio a puero inde exarsi. Neque ergo mirum videri potest , si occasionem avide arripuerim , qua in argumentum , ex hac disciplina petitum, ipsumque momentosissimu-m , penitius in- quirere possem. Quaestionem enim a Nob. Ordine Matheseos et Philosophiae naturalis in Academia Rheno - trajectina propositam , de gemmis et gem" matione 9 a quo tempore acceperim , meditatus fui , tandemque, data opportunitate , vires meas in ipsa solvenda experiri constitui. Ante vero quam gravissimum hoc opus aggre- dior, paucis praefari convenit de accurata ejus definitione, nee non de methodo? qua mihi proce- dendum esse judicavi. Praeter generationem spontaneam, quae dkitur, duplex est in regno organico propagations mo- dus ; alter per apparatum sexualem ovumque , alter absque hujus actione. Gcneratio digenca il- ia , monogenea haec vocatur , quae denuo est ant fissipara aut productiva , prouti vel totum corpus organicum in plures partes dividitur, vei propria generat corpuscula, quae in nova individua pro* crescunt. Haec autem corpuscula gemmae di- cuntur. Sic igittir argumentum nostrum defmire possumus , per gemmationem intelligentes generatio- nem illam monogeneam produetivam 3 qualis qui- dem et in zoophytis quibusdam, vorticellis, ro- tatoriis 9 imo in molhiscjs inferioris ordinis obti- net, INTRODUGTIO. 5 net, imprimis vero, quod proprie nostrum erit exponere, in regno vegetabili. Huic enim inhae- rens est propagationis ratio, quae cum ovigenesi nunc simul adest, nunc vicariat, nunc ejus lo- cum prorsus explet. Ex hac autem nostra definkione spontc patet , quid censendum sit de variis auctorum opinioni- bus in exponendo: quid intelligatur per gemmatio- nem. Scil. ubi in ea definienda versantur Bota- nici, alii longe alias protulerunt sententias. Sic Botanices instaurator , summus Linnaeus per gemmationem intelligit constructionem gemmae ex foliis, stipulis, petiolis aut squamis, cui super- struxit celebrem methodum gcmmarum^ quae has dividit in oppositivas petiolares, quo pertinent foliaceae , in oppositivas stipulaceas , in alternativas petiolares, in alternativas stipulaceo -petiolares, in alternativas stipulaceas et in anomalas. ' Contra eel. de Candolle per gemmationem (bourgcofinement*) intelligit apertionem gemmarum , vel has omnes simul sumtas (tpanouisscment dcs bourgeons , ou , ensemble des bourgeons*) cui expli- cation! adsentitur cl. B r i s s e a u - M i r b e 1. Tan- dem cl. Neesvon Esenbeck primum quidem Linnaei defmitionem exhibet, deiii vero hanc ^ynonymam ponit cum praecedenti, tandemque et a*dem complectitur frondescentiam et effoliationem , quae a reliquis auctoribus denuo distinguuntur. Facile imelligitur , omnes has definitiones aut rem 6 INTRODUCTIO. rem non continere , de qua agitur , aut confunde- re, quae sunt distinguenda. Non enim agitur de singular! gemmarum inter se dispositione 9 qualis nobis ad ipsam earum descriptionem pertinere vi detur; verum per Gcmmationem , vi vocis, signifi- catur actio vitalis 9 qua ex gemma nova planta aut certe plantae pars generatur. Tandem eadem definitio et illud docet, non modo agi de gemmis, quae proprie sic did so- lent, in plantis perennibus obviis, verum ipsas tarn late patere , quam regnum vegetabile , eosdem- que utrique esse limites. Itaque et indagandae sunt plantae phanerogamicae et obscura crypto- gamarum classis. Spectandae veniunt et gemmae quae in acre degunt , et quae sub terra ponun- tur f maleque hinc antea ad radices referebamur. Ita demum vel fallor, vel poterit judicari de gemmis plantarum. Neglecto naturali hoc ordine, qualem analogia docet , pro corpore vivo , nil nisi disjecta membra in conspectum veniant. Haec de limitibus , quibus continemur. Super- est, ut dicamus de ratione, quam in exponendo opere nostro secuti fuimus ; quern in finem con- ferenda est quaestio proposita cum definitione su- pra data. Scil. quaeritur: quid botanici de variis plantarum gemmis et de gemmatione universa do- cuerint? Argumentum ergo est historicum, pro- prias observationes non sibi reposcens. Nequc immerito. Tales enim, quales rei dignitas postu- lat INTRODUCTIG. 7 lat per unum anni curriculum vix ac ne vix qui- dem a tirone exspcctari possunt. Duplicem autem partem contidfct , alteram dcscriptivam de gcmmis , alteram physiologicam 9 de gemmatione agentem. . Hisce autem accedit tertia quaestio, scilicet: quid complurcs botanicorum> rationibus tekologicis in- nixi , hac dc re docuerint ? Itaque addatur praece- dentibus examen tcleologicum. Et profecto est hoc summae cum suavitatis , turn utilitatis. Etenim innatum fere dicas homini stadium quaerendorum finium , quibus res naturales inserviant. Hoc ve- ro idem propius ad divini Auctoris nos ducit sa- pientiam et sublimitatem. Neque ergo possum us illos non misereri philosophos, qui teleologiae dignitatem vilipenderunt , ipsamque ex naturae stu- diis exsulare jusserunt. Contra ab altera parte ne- gari non potest, complures veterum Botanicorum, nimio teleologiae studio ductos, illam perperam praemisisse ipsi observation!. Sic igitur necessa- rio falsa veris immiscuere et , temerario consilio nimium suo ingenio tribuentes, vanam hypothe- sium farraginem substituerunt genuinis Naturae ju- diciis. Quod quanto damno scientiae pulcherrimae cesserit, abunde docuit ipsius historia. Neque mi- rum est , quod , tale opus indignati recentiores , omnem teltologiam proscripserint , utut immeri- to, usum cum abusu tollentes. Ex nostra quidem opinione optima ita prp- cedetur, ut ne disjungatur, quod ipsft Natural con. 8 1NTRODUCTJO. conjunctum invenitur. Exam en organorum vegeta- bilium , functionum , quas exercent , et finium , quibus respondent , intimo vinculo unitur. Qui unum ex his negligit, ille profecto doctrinae no- cet, quam observatio condidit, physiologia ad scientiam evehit , teleologia ad divinam dignitatem extollit. Hunc eundem ordinem quaestionem pro. positam indicare , accurate legenti patebit. Ipsi ergo et illas non sejungemus, verum immediate ab altera ad alteram sum us perrecturi. Ex praecedentibus satis elucescit , universam argu- ment! distributionem minus recte perfici separando partes illas , descriptivam , physiologicam et teleolo gicam. Accedit, quod, quum difficile jam sit in- timam organorum structuram novisse , longe diffi- cilius evadat eorum functiones determinare, om- nium veio difficillimum fines , quibus inserviunt , humano ingenio patefacere. Hie tarn ardutis labor est, ut, nisi nostram ignorantiam quam frequen- tissime ingenue confiteri malimus , ad vana aut ri- dicula facillime labamur figmenta. Sic ergo quae de teleologia philosophati sunt complures botani- ci ? quam proxime apponenda duximus ipsis eorum observationibus 9 ut eo melius ex genuino fonte, unde profluere debent, dijudicari possint. Idcirco , alia ratione argumentum nostrum dispo- situri , Naturae ductum nos sequi putavimus , si praecipuas, quas ipsa exhibet, gemmarum diffe- rentias pro 1 divisionis fundamento sumeremus. Hoc cr- I N T R O D U C T 1 O. 9 ergo principle methodus innititur, qua progress! fuimus. Triplex turn maxima est gemmarum vegetabilium diversitas. Prima classis complectitur si mpliciaimas , quae gemmas plantarum cryptogamicarum continet , et illas, quae in phanerogamis quibusclain sponte oriuntur. Mine duplex illarum ordo est: spora* rum et bulbillorum. Alter a gemmas refert , quae ab antiquis ad ra- dices referebantur , ideoque rhizomorphae a nobis dicuntur. Continent tubera et bulbos , nee non turioncs. Tertia denique gemmas exhibet stricte sic die* tas, quae ab omni aevo ad hoc organorura genus reductae fuere. In singulis autem his classibus considerandis ita versabimur , ut , praemissis quae generatim ad intellectum ac definitionem argumenti pertinent, deinceps accurate juxta optimos Botanices aucto^ res eas describamus , hinc earum functiones , quan- tum licebit , explicemus, tandemque his appona- mus, quae viris illis detegere contigerit de finibus, quibus ilia Naturae miracula satisfaciunt. Quantae in persequendo hoc consilio difficulta- tes subinde emerserint , fuse exponerem , nisi Vos ipsos , Viri ell. , has minime fugere probe scirem. Hoc autem addere liceat, me non temporis angus liis tantum cohibitum , sed et inopino aliis gravis- si- io I N T R D U C T I O. simisque perficiendis negotiis ab opere fuisse dis- tractum , ad quod non nisi sero redire potui. Quid autem multa? Si enim in judicio de mea commen- tatione pronunciando , uti fieri solet, aut aequita- tem vestram implorarem, aut benevolentiam , aut denique si virium mearutn Vobis describerem te- nuitatem , vererer , ne vel vestrae dignitati inju- riam inferrem, vel res obsoletas taediosasqne re- peterem. PAR.S PARS P R I M A. DE CEMMIS SIMPLICISS1MIS, . I- DC gemmis simplicissimis generatim spectatis. Per Gemmas simplicissimas intelligimus partes cellulosas , quae , a matre solutae , novo individuo formando aptae sunt. Jnveniuntur in plantis, organismo simpliciore praeditis, i. e. cryptogami- cis,neque tamen in omnibus plantis phanerogamicis desunu In plantis cryptogamicis , quibus fere vestigia organorum sexualium desunt , proprium sistunt atque privum propagationis modum , cui alter sae- pe per semina accedit. Vocantur Sporae s. Sporu- Iac 9 ut ne alia diversissima nomina excitem, quae confusionem in re obscura facile augeant. DivU duntur a Gaertnero in duplicem speciem. Al- teri Propaginum^ Gongylorum nomen alteri tribuit. Per propagineiD intelligit ; germen simplicissimum , aphyl- la C M M E N T A T I O aphyllum, polymorphum, mine penitus nudnm, ntmc cortical! theca inclusum , quod tandem spon- te de matre sua secedit et seminum more spargi- tur. Gongylus ab eodem auctore definitur tamquam germen simplicissimum , aphyllum , subglobosum , solidum , intra matris corticetn haerens; nee non, eo per senium deliquescente , ab ista sponte sece- dens (i). Itaque in ipsa ratione 9 qua cum ma- tris cortice cohaeret, princeps quaerit discrimen. Nos quidem diu huic differentiae inhaesimus. Ve- rum , licet haud negemus , talem revera existere in quibusdam plantis , non ita tamen earn per om- nes cryptogamarum classes persequi potuimus, ut hinc firmum divisionis fundamentum petere lice- ret. Tutius ergo certiusque nobis visum est, ut, nulli systemati addicti, ipsam Naturam ducem sequeremur. Itaque in naturalibus cryptogamarum familiis disquiremus quales r iis gemmae revera com- petant. Sic ergo nobis procedendum optime ap- paret , ut primum generatim , speciatim dein aga- mus de sporis. Quoad gem mas simplicissimas plantarum phane- rogamarum , hi vocantur Bulbilli. Ortu suo hune locum omnino occupant. Attamen dantur gem- mae 5 quae revera ad bulbillos pertinent (his enim ab omni parte sunt analogae) , et nihilominus strnc- 0) Vid. opus classicum, cui titulus est ; Gaertner, de fruttlbus et semnibus plantarum* Stutg. 1788. B O T A N I C A. 13 structure sua prope ad gemmas compositas, inse quenti parte tractandas, accedunt. Hae transitum faciunt utriusque classis. Eorum igitur locum, aptioris ordinis gratia, hie servamus. Jam vero , postquam pertractaverimus sporas , de his bulbillis eadem ratione ac methodo agemus , observationes generales special! exposition! prae* missuri. CAPUT PRIMUM. DE SPORIS, S- a - De sports in gcncre. Quemadmodum tota ilia botanices pars, qua cryptogamicae plantae continentur , summis ad- hucdum tenebris latet , sic non minus obscura est cognitio illarum partium , quae sporarum general! nomine apud Botanicos occurrunt. Hinc quot auc- tores , tot fere de his partibus inveniuntur sen- tentiae , ita ut mirum videri non debeat , si varii botanici saepius stamen , pistillum , antheram, ova- rium , semen , pollen , propagultim , gongylum et s. p. confuderint ad unam eandemque partem indi- candam, Hujus rei praecipua causa esse videtur, quod 14 COMMENTATIO quod plures plantae cryptogamicae duplici simul gaudent reproductionis modo, ita ut et habeant corpora reproductoria , quae tamquam semina sunt consideranda et simul veris gemmis instructae sunt. Hinc igitur non incongruum mihi visum est , si initio hujus capitis characteres quosdam generates ponerem , quibus distinguantur gemmae atque se mina, qua in causa maxime summum Gaertne- rum secutus sum. i. In gemmis evolutio a centro ad peripheriam 9 contrarium in seminibus obtinet. a. Medullae gemmae ^non intercedit discrimen cum medulla materna; seminis autem medulla ab hac distinctissima deprehenditur estque consideran- da tamquam novum productum. 3. Omnis gemma tunica propria caret, ac ejus loco mero cortice investitur, quia germen non ori- ginem ducit ex diversis fluidis mixtis, uti semen, 4. Homogenea est omnis gemmae substantia in- rerna ; scilicet constat simpliciter ex cortice et me- dulla. Vicissim semen condit intra tunicam inte- gerrimam nucleum partesque heterogeneas, 5. Ad partes illas heterogeneas , semen consti- tuentes pertinet maxime radicula, quae jam ipso inclusa servatur; in gemma vero deinceps accedit; scil. ex substantia corticali et medullari simul ita procrescit 9 ut cum ipso gemmae integumento pro- prio unum corpus efFormet. Uisce ergo admissis characteribus , minus difli- B O T A N I C A. 15 cile erit hac in causa judicium. Hoc autem quo clarius evadat, deinceps , in perlustrandis crypto- gamarum familiis , ubi opportunitas erit, conjun- gemus et sporarum et seminum descriptionem. Sic melius patebit, qua in causa sibi conveniant aut a se invicem diversa sint. Caeterum quoad ipsas sporas , superest , ut paucis generatim de iis dicamus. Vd initio cum matre ita conjunctae sunt , ut appareant tamquam partes luxuriantes , quae postea demum solvuntur , novaque individua constituunt. Vel ex medulla magis liquida oriuntur , ita ut jam ab initio libe- rae sint et statim a matre solvantur. Turn saepe accumulantur , Soriquz appellantur. De origine sporarum monendum est, eas in aliis plantis per omnes fere partes esse dispersas , qualis quidem forma simplicissima est. In aliis vero sedem qui- busdam locis determinatam ostendunt ; qualis for- matio propius jam ad semina accedit ; imprimis si proprium organon adsit ad gemmas continendas , quale vocatur theca. apothecium^ spermatocyste et s. p. pro variis et plantis , et auctoribus. Peri- thecia dicuntur, quae laminae haec organa obdu- cunt. Haec quidem generatim dicta sunto de argu- mento, maxime obscuro; etenim vix generalia de eo proponi possunt. Scilicet in cryptogamicis plantis familiae longe majores differentias offerunt, quani 16 C O M M E N T A T I O; quam in phanerogamicis , ita ut familiae sibi in* vicem maximejvicinae saepe prorsus diversam in- dicare videantur naturam. Leges symmetriae , quae adeo notabile auxilium praebent ad phanerogama- rum organorum structuram explicandam , in hisce rarae sunt atque incertae;Iita ut minim non vide- ri possit , in his gemmarum formis exponendis et dijudicandis , speciatim in singulas familias esse inquirendum , ut ita quae Natura facit struitque a theoriarum figmentis rite distingtiantur. Videbimus ergo quales sunt in iis familiis gemmae et quo modo functionem propagations expleant. $ 3. DC sports , in specie consideratis. De ordine cogitanti, quo cryptogamarum fami- lias dispescerem, optime omnium hac in re mihi peregisse visus est cl. Sprengel in systemate vegetabilium cujus systema varias ob causas adop- tavi. I. Equiseteae. Caules equisetearum et saepe etiam earum ramuli terminantur in spicam ovalem vel conicam \ ex squatiiis verticillatis 'compositam* Quae- B O T A N I C A. 17 Quaevis squamula est pelta 57 angularis, in medio stipite fere cylindraceo munita. Ab infe- rioribus hujus disci marginibus versus inferiora pro- longantur 57 filamcnta cornuta, albicantia, quae per rimam longitudinalcm lateris interni pcdicelli pro* deunt. Per hanc rimam tempore maturitatis globu- li proveniunt, qui singulari gaudent mom spon- taneo. Hi globuli constant ex corpore viridi cen- trali globuloso et compacto et ex a lamellis, ab utraque parte dilatatis , cruciatis et in spiram circa illud corpusculum viride volutis. H e d vv i g hos globulos ovaria, lamellas elasticas , stamina putat, sed dubitant, numillo ovario conti- neatur ca vitas , seminibus repleta. A g a r d h , V a u- cheretCandollius vero hos globulos aqua im- bui et intumescere observarunt , sique ita terrae hii* midae imponerentur , in longum extendebantur,ra- mulis instruebantur et novam plant ulam profere* bant (i). Ex his igitur satis constare videtur, globulum istum viridem esse organon reproductionis. Sed jam vel fructus monospennus esse potest, vel simplex tuberculum , sporis analogum. Quae ulte. rior sententia confirmatur, quod in evolutione sua pars foliacea non per integumentum quoddam exeat, uti hoc in seminibus obtinet, sed quod ipse globulus dilatari videatur (a). II. CO De Candolle Organographic vegetale. (0 Prteter auctores citatos, de hoc argumento conferri me- B rcn- *8 C 6 M M E N T A t I O II. Filices* Prouti filices inter plantas cryptogami- cas altlore jatn organisationis gradu merito haben- tur, ita eorum propagationis organa, licet tam- quam sporae revera considerandae sint , propius tamen ad seminum compositionem jam accedunt quam in reliquis hujus classis familiis. Sic ergo non mirum est , quod multi botanici , hac simili- tudine decepti noinina earum partibus tribuerint, a seminum similitudine derivata. Scilicet in frondium inferiore pagina occurrunt corpuscula , quae 9 si matura sunt , colorem brun- neum refenmt, formam rotimdatam vel renifor- mem 9 nee non pedicellis muniuntur. Dicuntur spo- rangia , immerito a nonnullis capsulae. Haec an- nulo elastico sunt circumducta, qui cavitatis de- hiscentiam determinat. In quibusdam filicibuS ano- nialis hie annulus deficit , quo in casu dehiscunt ruptura transversa. Omnes fere filices sporangium simplex , quod capsulam unilocularem vocant ; my- riotheca vero in plura loculamenta divisum osten- dunt. rentur cle Necker, tur la propagation des Filic&es en gfr utral in Act. Acad. Theod. Palat. T. III. p. 275 qui omnem sexum Equiseteis denegat; nee non doer. Bischoff, dit Etttwicklung der Equiseteen in Ntv* Aft, Pfy* T. XIV* P. II. p. 731 B O T A N I C A. 19 dunt. Tempore dchiscentiae ex his corpusculis pul- vis prodit , qui componitur ex sporis. Sunt parva corpuscula vulgo rotundata atque coloris rufi. Haec si terrac humidae mandentur, germinant spe- ciemque producunt. Ex latcribus sporae filicum oritur cofpusculum viride , primo fere cylindraceum , dcin in limbiim foliaceum cxtensum , nervis destitutum , quod mul- to nomine frondem hepaticorum simulat. A non- nullis consideratur tamquam filicum cotyledon. Hie apice quandoque emarginatus est, nonnunquam basin plantae circumdat, ita ut frondes sequentes ex illius centro provenire videantur Frequenter radictilas emittit, vel ex margine vel ex superio- re pagina , tandemque destruitur , uti cotyledones phanerogamarum. Dantur praeterea filices quae dicuntur viviparae, quia ex marginibus vel ex centro frondium saepe prodeunt nova individua. Hoc phaenomenon non nna ratione convenire videtur cum evolutione em- bryonum Bryophylli. Ad tales filices referuntur Darea , Aspknium bulbiferum y Asplcnium ramo- sum et Cyathea bulbifcra. IU. Musci frondosi. Mtisci a vegetabilibus phanero- gamicis multum diiferunt, cum vasis atque stoma- carere videantur. Quoad partes fructificatio- B a nia 20 COMMENTATIO nis vero his quodammodo accedunt, unde factum ^est, ut melius innotescant , quam in reliquis cryp- togamarum ordinibus. Organa fructificationis' muscorum sunt occlusa in gemmarum speciebus , quae vel in apice , vel ad latera vel denique ad basin stolonum collocantur. Hae gemmae (stellulae , capitula) constant ex foliis inordinatim imbricatis. Perichaetium dicitur si or- gana feminina , perigonium si masculina eircumdet. Hae tamen denominationes minus accuratae viden- tur , quia saepe accidit , ut alterutrum utraque or* gana eircumdet. Melior ergo videtur sententia Candollii, perichaetii nomen retinentis. In his capitulis quicunque etiam sit sexus orga- norum continentium , filamenta nonnulla simplicia occurrunt, quae lied wig paraphyses vocat. Sae* pissime sunt cylindracea, formae diversae et orga- nis genitalibus longiora. Hae paraphyses vulgo orinntur proxime ad basin organorum genitalium. Comparatae sunt cum nectariis , bracteolis et rudi- mentis veri perigonii. Earum actio in fructificatio* nem prorsus est incognita. Organa masculina his paraphysibus sunt inter- mixta , componunt capitula masculina specierum monoicarum et dio'fcarum et organa feminina cin- gunt in capitulis hermaphroditis. Organa feminina componunt capitula, quae flores feminini sunt dicta atque in centro florum hermaphroditoruni oc cur runt. Fere nunquam fructus ferunt. Haecce or- B O T A N I C A. 21 gana integumento membranaceo includuntur , quod calyptra audit quam H e d w i g tanquam corollam considerat. Post florcscentiam haecce calyptra rum- pitur. Theca qua pedicellus tcrminatur est veruni pericarpium variae formae. Tempore maturitatis aperitur atque ejus pars superior, mine sublata, dicitur opercultim. Post operculi lapsum margo in* ternus thecae munitur una duabusve membranis denticulatis. Bae membranae pcristoma efficiunt. In quibusdam uti in Polytritho dentes peristomatis adnectuntur membranae cuidam transversae, quae cpiphragma audit. Centrum thecae occupat axis verticalis , columella dicta, ^porae adsunt nume- rosissiinae 5 secundum H e d w i g parietibus thecae , non vero columellae aflixae. Sunt perexiguae ru- fescentes vel brunneae , tempore maturitatis for- mae globulosae vel rotundatae. H e d w i g illas in niultis speciebus g-erminare vidit. Integumentum rumpitur et plantula prodiens filamentum ostendit , quod pro radicula et cotyledonis specie a quibus- dam salutatur. Postea folia quaedam primordiaiia , cylindracea et ramificata prodeunt , quae in quibus- dam speciebus , uti in Phasco confervoide , dm persistunt. Praeter hunc reproductionis modum, musci im- primis aquatici etiam sic dictis stolonibus propo- gantur, qui ex illorum surculo prodeunt. IV. COMMENTATIO IV. i hepatici. Eorum familia quamvis naturalis plantas tamen comprehendit forma adeo distinctas , lit aptius* videatur , speciatim in praecipua eorum genera inquirere , quam descriptione general! om- nia simul amplecd. Omnibus fere hisce plantis praeter manifestissima semina, alia quoque competunt propagationis or- gana, quae passim cum veris seminibus sunt com- mutata, passim quoque ad organa masculina relata. Priinura locum occupet vastum yungcrman- niae genus, difficile sane atque male a Linnaeo descriptum qui pro anthera fructum salutavit et florcs vere masculos et ita dictas gemmulas cum fiorihus femineis confudit. Praeter vera semina Jungermanniae praedi- tae sunt corpusculis organicis formae vesiculae, squamulae aut capituli pulverulenti. Gaertner vesiculas , quas Michel in scyphulis haerentes, Schmiedel vero frondibus arete adnatas et de- mum marcore contabescentes et prorsus evanes- centes statuit , perspirationis organa et abundantis succi diverticula declarat , neque illis antherarum officium adscribit 5 quemadmodum ex earum situ , varip proventu , plenaria saepe absentia et omnrs pollinis virilis constant! defectu , ipsis omnecumfer minis sit denegatum commercium. Squamulas e folio- rum li Q T A N I C A, ^ mm lateribus provenientes in novas plantuks sae plus procrcscere vidit Koelreuter. Quodadpul* yerulenta c minutis granulis composita capituh , in apice frondium quarundam spccicrum olim pro femineis , ab H c d w i g i o pro masculjnis parti- bus habita, sccundum C an doll ium nil sum nisi aggregati bulbilli. Koelreuter illas cum squa- mulis adeo convenieutes invenit, ut nulla ratione a se invicera diversas esse putet (i), Varii sunt colons, viridis, lutei,rubri et singulare sane , quod vel ante 9 vel post , vel prorsus sine feminis prodeant^ quandoque etiara in harum locum sub- nascantur, unde manifeste apparet minime yaler^ sententiam Hedwigii atque merito Koelreu- terum aeque illis ac Marchantiis sporas attri* buisse. Ad ^fungermannias refertur Blasia , quae a nonnullis pro singulari genere habetur, C;ui sententiae etiamsi non accedamus, , speciatim tamea videbimus de propagations organic Jungerman* niac Blasiae (H o o k). Practer verissimas par* tes fructificationis , gaudet duplici gemmarum ap- paratu , simpliciore altero , altero magis composi- to f Panes quas Schmiedel tamquam semina descripsit, ex Gaertneri sententia merae s-unt gem- 0) Vid. synopsin hepaticorum von J. Ii. G. Linden- berg, in Nov. Act, Phys. ir.ed. T. XIV. p. ; II. 34 COMMENTATIO gemmae, jure ad propagines referendae (i). Quoad has gemmas autem , simpliciores in inferiore frondium pagina occurrunt , neque in nervis sed in ipsa superficie immersae , atque tenui tela cel- lulari obductae. Apparent tamquam globuli dia- phani, nigro viridescentes 9 quorum plurimi vulgo sparsim ad apicem frondium occurrunt , ulteriore vegetatione epidermidem quodammodo elevantes , quique si desumuntur massas referunt nigras ro- tundas , granuloso - pulposas , cellulis , membrana includente atque insertione destitutas. Gemmarum apparatus magis compositus, illas format partes, quae durante vere et aestate inplu- rimis iridividuis occurrunt, quaeque immerito a multis pro fructibus habebantur. In apice nervi medii atque huic immersa quaevis harum partium vulgo solitaria, intumescentiam ovalem (ampullam longicollem Sprengel) format , in qua occurrit apophysis primum acuminata atque clausa , dein cylindracea atque magis obtusa , canali munita. In dicta intumescentia , cavitas quaedam invenitur, granulis rotundis, cellulosis repleta, qui in muci- laginosa materia natare videntur et, ulterius obser* vati brevem pedicellum monstrant , cui ante de pletionem affixi videntur. Haecce depletio obtinet , durante tempestate sicca , per canalem apophyseos. IJae gemmulae vulgo in ipsis frondibus evolvuntur, ad (x) 1. c. p xx, B O T A N I C A. 25 ad squamulas foliaceas, ovales emarginatas, spar- sas , vel saepius ternas aut quaternas , quae ina- tri plantae singularem habitum conciliant atque dein in matre parasitice viventes , hanc ipsam destruunt atque in nova individua stellulata vel squamosa abeunt (i). Muscorum hepaticorum altertim genus efficit Mar- thantia , quae cmnium manifestissime duplici modo propagatur, scminibus scilicet et gemmis. Vcra semina inveniimtur in apparatu peltato , qui simul facilitate gaudet, ovula generandi atque se- cernendi liquorem fructification! aptum. Gemmae reconditae sunt in scyphulis , qui quovis anni tem- pore e variis plantae locis procrescunt. Systema- tic! omnes has gemmas tamquam semina conside- rarunt , dum H a 1 1 e r u s et post eum S c h m i e- del (2) veram horum corpusculorum naturam ri- te perspexerunt. Ha 11 ems hos scyphulos cum involucris et bracteolas cum novellis foliolis com- paravit, Schmiedel illos vivos foetus, Gaert- ner propagines bracteolatas vocavit. Anthoceros , ultimum , de quo agemus , musco* rum hepaticorum genus praeter vera semina item granula continet rotunda , quae in ipsam substan- tiam frondosam quasi impressa observantur. Haec- ce (i) Vicl. Flora Oder Kotan. Zcir. 7 Jahrg. i B, p. 641 $qq (a) Syneps. Lindcnbergi, p. 100 sqq. a6 COjMMENTATIO ce granula a Micheli, Dillenio, Linnaeo aliisque pro seminibus habebantur 9 a Schrebe- ro. et Hedwigio pro antheris. Gartner (1} vero bene demonstravit , haecce granula neque ad antheras , neque ad semina vera esse referenda % dum ex illorum ortu , situ , fabrica , quin ex ip^ sarum theearum forma ad similitudinem cum gem- niis Marchantiarum concludit , illosque ita ad pro-, pagines refert. Huic sententiae etiam assenticur Lin den berg (2); qui generi Anthoccro.^ scy- phulos gemmiferos adscripsit , qui sernper e i^ervg prodirem. V, Lichenes. Omnes fere quoad fructificationem apo- theciis gaudent, quae si matura sunt, continent nucleum , qui verum fructum constituere videtur , in quo inveniuntur corpuscula ovoidea aut globu- losa , opaca , nigricantia , quae organa reproducto- rra esse videntur. Quum vero nullae directae ex- stent observationes de illorum germinatione , per analogiam tantum ad sporas referri possunt. Dehorumcorpusculorum foecundatione et Liche- num organo masculino variae sunt sententiae. Alii efflorescentiatn quandam^ farinaceam 5 in Lichenibus obviain pro polline habebant ; alii credebant mate- dam O) 1, c. p. xxi. CO Nov. act. phys. med. Tom, XIV* P. II. B O T A N I C A. 27 riam pulyerulcntam , globosam , in apice quorun- dam lobulorum thalli hocce officio fungi; alii de- niquc foecundationcm in cavitatibus thalli, in qui- bus matcriam polliui analogam se observasse tes- tantur , obtineri putarunt. Quae vero omncs sen- tcntiae veritati consentancae ncquaquam videntur. Cassini (i) probavit globules in apice frondium Pjysciac tcntllae no v urn individuura producere pos- se, ut ita veroshnile sit, illos tamquam propagi- nes esse considerandos. VI. Confervae. Stint plantae quae summam structu- rae simplicitatem demonstrant. Constant enim sive e ccllukl cylindracil, multiplici modo rami- ficat; 1 . , sive e plurimis ecllulis cylindraceis basi coadnatis. Hae cellulae nomine utriculorum oc- currunt. Quivis utriculus planta est , propria vita gaudens , quae per se procrescere et fructum ferre potest. In his plantis propagatio simplicissima atque facillima ratione obtinere videtur scilicet et seminibus et gernmis perficitur (2). In Confcrvis siinplicibus , aniculatis et ramosis jam vestigia occurrunt formationis gemmarum , uti in (O Bull, Phil. Mai 1820. (2) Meycn, in Nov. Act. Phys, Mcd. T. XIV. p. II. a. 1829. a8 COMMENTATIO in Batrachospermis? PoJyspermis et Conjugates (Vauch). In nullis vero hujus generis plantis adeo manifesta atque formosa ac in Vaucheriis (Can d.) , ita ut praecipue in his gemmarum forma- tionem et per has propagationem paulo accuratius describere conaturi simus. Sporae scilicet versus apices ramulorum moven- tur , ita ut hi exinde turgere incipiant. Jam in his ramulorum finibus ex mollibus et grumosis sporis formatur gemma rotunda aut ovalis. Subin* de infra hanc gemmam secunda et tertia prodit. Plerumque tamen durante gemmae formatione apex ramuli jam rumpitur atque gemma ex illo prodit. Aliquando vero hujtis aperturae magnitudo non satis ampla deprehenditur , ita ut prodiens gemma saepe ellipticam formam assumere debeat , quo exire possit. Si vero prodierit statim iteriim ad formam rotundam reducitur. Saepius hae gem* mae rotundae extra plantain formantur. Turn in- formis adhuc sporarum massa per factam apertu- ram viam sibi parat et, si exierit, separantur pri- raum sporae, dein vero statim guttae instar coeunt et facile in omnes directiones se movent. Hae gemmae statim post formationem materia mucosa viridi sunt obductae, quae celeriter in duram cu- ticulam concrescit. In Vauchcriis gemmae non tantum ad apices ra- mulorum formantur, verum etiam in aliis locis oc- currunt. Tum vero non ita laete procrescunt et in B T A N I C A. up In ramulorum apicibus exitum quaerunt. Vau- c h e r monet de gallis Vaucheriarum , quo nomi- ne intelligit cxcrescentias laterales, quae insec- torum puncturis oriri autumat. Meyen vero illas tamquam mortuas gemmulas considerat quae male formato ramulo procrescere non potuerunt. In harum plantularum propagationis organis prae- cipue elucescit summa Naturae providentia. Si enim gemmae sub aqua procrescunt , individua formantur , fructus nullos proferentia , quae vero gemmis iterum propagantur. Quodsi contra extra aquam proveniunt, nova ex illis orta individua se- mina producere valent (i). Oscillatoriae (V a u c h e r) illustratae sunt obser- vationibus clar. Blumenbach, institutis in Oscil- latoria limosa. Scilicet singula fila in apice ad vi- ridem globulum intumescunt , qui cum ad certum evolutionis gradum pervenerunt a trunco communi separantur , loco vicino affiguntur et cacumine in- struuntur quod in novam perfectam Confervam procrescit. Ex Trevirani sententia hi globuli tamquam merae gemmae considerandi sunt, non vero tamquam semina, uti alii voluerunt. Hae Oscillatoriae , quae quoad habitum et mo- turn (i) Meyen, Btjtrage Zar Pkysiol u. Systemanik der Alg*. in Nov. Act. Phis. Mtd. etc. T. XIV. P. 2. p. 458 et Ro- bert Brown, Vtrm. JBato*. Schrifttn , ubtrf. von Nee$ v. Eseab. 4 B. 30 C O M M E fa T A T I O uim spontaneum maxime cum zoophytis conveni- fe' videntur colore tamen viridi atque facultate ill lace oxygenium exhalandi naturam suam vegetabi- lem declarant. Propagationis tamen modo analogae Stint non plantis tantum verum zoophytis etiam, ita tit litrumque regnum et vegetabile et animale proxime conjungere videantur (i). VII. marinae s. Thalassiophytaek Hoc nomine venitmt Fucus , Ceramium et Ulva , tinde exempla quaedam memorabilia nobis citanda videntur. Fticus vesiculosu* ad extrema ramificationum in- lumescentias habet ovoi'deas, quae tamquam sim- plices contextus dilatationes sunt eonsiderandae* Harum dilatationum superficies poris rotundis ^ quodammodo regulariter dispositis est praedita* Tempore fructificationis talis pars dilatata in parte interior! continet contextum cellulosum copioso mtico aquoso dilatatum. Sub quo vis poro mas- sa invehitur rotimdata ,, quae constare videtur ex- filamentis diaphanis , vario modo dispersis. Si sectiohe transversa talis massa aperiatur , in parte interna occurrunt plurima corpuscula ovoi'dea, niembranacea , quae a contextu separata videntur et per (i) Cutting. Mag. dor W~ t sf. if. Litteh. von L ich ten- fee rg, und Forster. Jahrg , I. St. i. p. 3ft.- D f A tf I 6 A. 31 pfcr poros supcrficlei tempore maturitatte exeunt. Haeccc corpuscula , sub microscopio punctata ap- parent, quod eflkittir globulis minutissimis , nu- merosissimis , contentis, qui sunt sporae. Spo- rangia in una altcravc extrcmitate apcriuntur , quo mucus Vi^cbsus ejicittir , qui spbras has minutis- sihlas circumdat. Mtilti putarunt, haec corpuscula (sporas) reve* ra fecundata fuisse, multaeqne hinc prolatae fue- runt hypotheses , inter quas praecipua est C o r- r c a e , qui contendit , harum plantarum fecunda- tionem perfici muco viscoso , quo circumdanttir. HaCc vcro scntentia demonstrari directe nequit. Quidquid est , in omnibus 1 Fucis , qui frondem dilatatam ofFerunt eadem phaenomena observantur. Tn quibusdam aliis Fucis tempore fructificationis* tubercula lateralia formantur, quae in apice po<- rum ostendunt, per quern sporangia prodeunt, uti C a n d o 1 1 i u s in Fuco confervoide se observas- se "testatur. Haec multo nomine cum sporangiis Fuel vesiculosi conveniunt. Deprehenduntur autem omnino vacua , quae observatio inservit ad infrin- gendam hypothesin C o r r e a e. In Ceramio propagatio multum convenire videtur cnm fucis tuberculrs lateralibus. Se- cundum Gaertner (i) per gongylos carpo- morphos propagatur, qui e singulo superficiei punc- (0 I- c. p. xviir. 3* COMMENTATIO puncto emergere possunt sed saepe quoque regu- larem tenent situm (i). Quoad Ulvas marinas , in eo a Fucfs difFerre vi- dentur, quod illarum sporangia ovoi'dea fasciculatim ex frondium contextu oriantur , atque tantum de- structo contextu exire valeant cum poris careant. Ex dictis sequitur , omnes thalassiophytas spo- ris instructas esse, in sporangiis membranaceis occlusas , quae liquore viscido obducuntur. Tern- pore germinationis sporae evolvuntur in formam cyathi , quodammodo regularis , qui tamen dein disparet in plurimis. Plura sporangia conjuncta re- periuntur vel in frondium contextu immissa 9 uti in Ulvis et quibusdarn Fuels, vel in tuberculis lateralibus uti in aliis Fuels et Ceramio. Exeunt sive destructione contextus (in t//v/V) sive per poros regulares (in Fuels). Saepe accidit , ut in his plantis sporae in ipsis sporangiis vel in cavitate sporangia continente ger- minent, quae thalasslophytae viviparae ipso ocu- lo nudo distingui possunt ab illarum solitis ra- ni is. VIII. Fungi. Omnes Fungi , quos inter puras plantas gem- (i) Conf. D'O r b i g n y, Essai sur Us plantes marines des cStet Au gotfe de Gascogne etc. in Ann, du Mus.tTHist. Nat. Tom. 6. B T A N I C A. 33 gemmiparas agamas nuracrat Gacrtner, tern- pore maturitatis praediti sunc corpusculis glo- bulosis, coloratis, qnae varii auctores nomi- ne sporarum vcl gongylorum ad organa repro- ductionis referunt., Horum situs varius pro variis generibus cst. Vel cnim in ipso corpora inve- niuntur , vel ad superficiem , vel inter lamellas , vel in tubis. Duplici statu occurrunt, vel uti in Agaricis forma pulveris tenuissimi qui tempo- re maturitatis separatur a membrana gencratrice. Turn sporae s. gongyli nudi audiunt. Vel , uti in Sphatria obducta sunt membranaceo involucro glo- Loso plerumque vel fusiformi. In utroque casu vel sicca in cavitatibus vel superficiebus adesse possunt, vel muco quodam immersa. Fuerunt quidemcell. Micheli, Hedwig alii- que, qui haec corpuscula tamquam organa mrscu- lina considerarunt. Verum hanc sententiam refuta- vit Gaertner, quandoquidem tales obscrvatio^ies ad pauciores species referantur, quam ut exinde tonclusio duci possit. CA. C A P U T II. DE BULBILLIS. De bulbillis generatim consideratis. (jremmis simplicissimis adnumeramus bulbillos s quum ortu suo fere spontaneo hue pertineant. Etenim ubicumque in phanerogamicis quibusdam lympha vegetabilis coacervatur, ibi tales prodire possunt bulbilli , novae plantae generandae apti. Quoad formam autem , alii quidem convenientem praecedentibus ostendunt, diversam tamen alii. Sic ergo medium obtinent , uti jam supra dictum est , inter hanc et sequentem classem. Ante vero quam de earum speciali expositione agamus , convenit , ut generatim definiamus , quales sint , quaeve ea- rum natura. In multis vegetabilibus praecipue monocotyledo- nibus in variis locis oriuntur species parvarum gemmarum , quae vel sunt squamatae , vel carnosae solidae. Bulbilloruin nomine ea insigniverunt Bota- nici. In eo a stricte dictis gemmis differunt quod pro. crescere valent si ^ matre planta fuerint desumti et h O T A N 1 C A. 35 ct loco humoque apto impositi. Stricte dictae gem- mac vero non nisi in pknta genitrice incrcmcntum suum acquirunt, vel ope insertionis in analogis tadividuis. Hi bulbilli universe sunt composid ex squamis densis , carnosis , arete sibi impositis et in intimis suis fovent gcmmam quac novum individuum pro- crcare debet , si etiam a matre fuerit desumta. Hunc characterem cum seminibus habent analoguni et revera squamae quae eos tegunt deprehenduntur similes seminum integumemis et germen his con- tentum embryonem simulat. Quamvis igitur vege- tatione sua bulbilli cum seminibus magnam offe- rant similitudinem , essentialis tamen nobis occur- rit differentia; scilicet , embryo vegetabilis jam conti- net omnes partes, quae postea plantum constitue< re debent , nempe rudimenta radicum , caulis , folio- rum, quae germinatione modo evolvi atque pro- crescere possunt. In bulbillis vero formatio obti- net novarum partium v. g. radicis, cujus nullum antea erat vestigium (i). Superest ut obiter videamus de bulbillorum di- visione. Scilicet distinguuntur quoad situm : i. In axillares, si in axillis foliorum occur- runt uti in Lilio bulbifcro et chalccdomco. a. In marginalcs, in margine foliorum uti in Malaxi paludosda* 3- In (0 Richard, !, c. p. 143. C 2 6 C M M E N T A T 1 O 3. In s u p e rfi dales, s-i in una aherave folio- rum superficie inveniantur , uti in Cardamine pra- tensi ; et: . 4. In f lor ale $) si proveniunt in loco florum vel inter flores , uti in Allio carinato , Ornithogalo viiiparo , Allio schoenopraso , okraceo (*). Plures Botanici, inter qtios Mirbel (i) et Nees v. Es enbeek (2) , mentionem faciunt de bulbillts solidis , in ovariis s. capsulis loco semi- num inventis. Tales bulbilli imprimis observati sunt in variis monocotyledonibus in Crino , Ama- ryltide , Pancratio 9 . Agave etc. Richard vero (3) mi- . (*) S c h r a d e r , in Gott. Gel. Anz. N. 61. has accesso- rias reproductions panes ad quatuor praecipuas formas redu- cit, quaruiu nomina gerraana retinebimus : 1. Das Zwiebelchen in Allio reifeo , paniculato et olcraceo. 2. Die Knospen zwiebeln inLHio bulbifero , tigrino , Orni- thogalo bulbifero , Diasea all. cui formae accedunt Srxifraga bnl hi f era et cernua. 3. Die Knospenartige Zwiebelknollen in AspUio bulbifero , cui accedit Dent aria bulbifera. 4 Der Knospenknollen in Aro vivifaro, bulbifero^ Begonia discolfire ^lulbillifera^ Dioscorea bulbifera , alata , pcntaphylla, Propagatio accessoria, quae per feminina organa genitalia non foecundata obtinet, et ita dictos vivos foetus continet, praeter Polygenutn yiviparum et forte quasdam monocotyledoneia* oc- currit tamum in monocotyledonibus, ct praecipue gramineis, rarius in liliaceis. (1) Physiol. vcg. i. p. 138. (2) Handb. d. ot. P. I. j. i;6. V3) Ol/sery. sur les prttetidus bulbilles $ui se de BOTANIC A. 37 rmperrime demonstravit , haec corpuscula non essc bulbillos sed mera scmina'. Observavit cnim in Crino asiatico , erubescentc etfaitensi, haec corpus- cula esse subrotunda, cpidermide instructa et cica- trice , qua cum niatrc cohacrent. Constant ex mas- sa carnosa , compacta cellulosa , albida extus viri- descente. Vasa deessc videbamur. A parte cicatricis corpusculum erat incltisum , cujus altera pars punc- to attacms respondebat. Jam ex simplici hac descriptione apparet quae- nam sit horum corpusculorum natura. Praeterea vero in illis tunica propria invenitur sub qua mas- sa ponitiir compacta, cellularis, quae est endo- spcrma et corpusculum inclusum revera embryo est. Componuntur ex parte externa corticali et interna cellulosa. A parte inferiore invenitur umbo (mam- mdon} obtusus, conicus, qui est radicula coleo- rhizata. Germinatione ipsa, si quid dubii superesse possit, hoc evanescere debet, quandoquidem haec germinationi reliquorum seminum prorsus est ana- loga. Jure ergo ex his omnibus concludit auctor , corpuscula ilia , de quibus diximus , vera esse se- mina, quae a reliqi.is non nisi majore voluminc differrre videntur. So- dans rinttrieitr des capsules de qHelqnvs apices de Crintim iu Ann. d. Sc. nat. T. II. p. 12. 38 C O M M E N T A T I O 5- De btttblllis speciatitn consideratis* Pestquam consideravimus quae generatim de bul- billis observanda veniunt , sequitur , ut spedatim dicta illitstremus exemplis ex plantis quibusdam de^ sumtis. Primum ergo in censum venit Lertna* in qua m&norabilis cernitur affinitas , quae inter gemmas et semina deprehenditur. Est planta phaneroga- mica 5 formam disci viridis et carnosi referens. Si talis discus ftb aliis separetur et in aqua servetur , vldeitius a parte laterali hujus disci oriri bulbil- lum, qul horizontalitef procrescit, radicem pro- fere et sic plantain format, matri simillimam , sec! hiiic adhexanl. Hie duplicatus nunc discus eodem modo vegetare continuat et tertius denuo forniatur discus. Si vero tnajus incrementum accipiat pri- mum formatus discus, sponte ab aliis separatur et novam plantam format. Ita sine nova foectin- datione aut seminum formatione hi disci in infini- tum fere procrescei'6 possunt (i). Altera de qua agemus planta est Ornlthogalum Thyrsioides. Scilicet Turpin observationem com- municat de corpusculis in ejus foliis inventis, quae tamquam gemmas accessorias (bourgeons ad van* (<) Mirbel I. 1. i>. 138. B O T A N I C A. 3* wntifi Can d,) considerabat. Per Ornithogali folia quac jam ante 20 dies a planta fuerant desumta, erant dispersa tarn in marginibus , quam in super? ficic. Junioros bulbilli sub cpidermidc adhuc late- bant , alii provectiores jam forma conica epidermi- dem dilaceraverant , alii dcniquc , qui ad summum increraentum jam pervcnisse videbantur, structu- ram monstrabam , cmbryonibus monocotyledonibus analogam. Plura corum post aliquod temj>us nova perfeeta produxere individua. Quoad originem ho- rum corpusculomni T u r p in voluit , quemque hujus plantae bulbillum originern traxisse ex unico grano vesiculoso globulini , quae granula continentur ve- siculis decoloribus ex qtubus omnis constaret vege- tabilium tela cellularis (i). Observations exstant de squamis bulbi Scyi'lae, qwae , postquam per totani hyemem in scrinio fue- rant servatae , sequent! vere in pagina inferiore et etUm in unguc bulbillos monstrabant , qui perfec- tam plantam reproduxerunt. Kepetitum fuit expe- rimentum cum eodcm successu (2). Idem phae- nomenon obtinet in squamis bulbi Lilii atque He d wig et Rafn viderunt, in foliis Ettcomis regina& in h^rbario pressls , in tota superficie ejus- modi bulbillos oriri. In omnibus citatis plantis , videmus , folia vices egis- (!) Ann J. Sc. Nat. xvi. p. 45. (a) Mim. de I'Acad* dts Sc. de Paris 1754. p, 87. /jo C M M E N T A T I O cgissc tuberculi 5 ratione bulbillorum ; scilicet ex binis fontlbus suppeditartmt his nutrimentum ad evolutionem necessarium , alimentum nempe in ante* cessum praeparatum et lympham adscendentem , quae hoc alimentum suscipit et ad germen trans- fert. Sic etiam videmus , bulbillos praecipue oriri in foliis maxime carnosis. Omnes igitur bulbilli, de quibus hucusque egi- mus 5 vel natura ipsa vel arte a matre planta sepa- rari possunt. Dantur vero qui procrescunt in ip- sa planta genitrice. Hoc in omnibus plantis , an- tea citatis , quandoque obtineri potest ; cujus rei pulcherrimum exemplum praebet Bryophyllum ca- licinum. Ejus enim folia , subcarnosa et crenula- ta praebent in dentibus parva tubercula. Si fo- lium adultum terrae humidae imponatur , vel si in acre calido et humido versetur optime procrescunt haec tubercula primum plumulaui , dein radicem proferendo (i). Idem obtinet in foliis Rocheae falcatae. Cardamine pratensis etiam bulbillos ha bet, ad basin paginae superioris cujuscunque folioli (2). Tandem his omnibus addi meretur observatio > quae ulterius probare videtur affinitatem quan- dam , de qua jam in consideranda Lemma verbo dixi- (i) De Candolle Phys. veg T. II. p. 671 et Organogr. VCg. T. II. 22, fig, T. I, 2. Cs) Ann. de Sc. Nat. T. XVf. p. 47. B T A N I C A. 41 diximus, inter semina et bulbillos. Scilicet actio vicarians inter illas partes observatur in Lilio bul- bifero aliisque. Ex iis enim, quae scripsit cl. Smith, haec planta , quo tempore bulbillosj pro- fert infertiles habet flores (i). (i)Trcviranus, 4fr/0gi,. B. 3. P.3I4 et s*3 S 3 E CU N D 4, GEMMAE Zte gemmarum rhizomorpharum deftnitione ao divistone. Ad had referimus illas gemmarum species, quae tuberum * turionum , atque bulborum nomine apud botanicos veniunt. Has species rhizomor- phas diximus ob similitudinem quam saepe cum ipsis radicibus ostendere solent , atque ob locum subterraneum quern semper occupant , quo inpri- mis charactere universal! praeter reliquos charac- teres satis a gemmis stricte dictis differre videntur. Quod ad duas priores scilicet tubera et turiones attinet , hae facile conjungi posse atque etiam de- bere videntur , cum turio proprie sit gemmae spe- cies subterranea , plantis perennibus propria , ne- que hoc sensu plantas tuberibus praeditas exclu- dat. Turio multo nomine cum bulborum embryone sive gemma propria convenire deprehenditur , ita ut aeque ac haec bulborum , sic ilia tuberum par- tern constituentem efRcere videatur , qua de causa non vi COMMENTATIO BOTANICA. 43 non speciatlm dc turione nobis diccndum essc pu- tavimus, sed illam rcvcra tamquam tuberum par- tern essentialem esse considerandam. C A P U T I. Dp TUBERIBUS. $ 7- De tuberum dcfinitione et divisions. Tubcra sive tubcrcula (C a n d Rich.) (Knos jicn-knoiien Medicus.) Sunt verae gemmae so- lidae magis minusve globosae , situ radicem refe- rentes, quae nonnullis plantis perennibus stint pro- pria (0 Plures, inter quos Nees von Es enbeck (a) ilia immerito ad radices rcferunt namque cum ex observadonibus Richardi, Candollii, Du- trochetti (3), Medici, Sprengelii all. , turn CO Richard, Nicuwa Beginselen der kruidkunde en der plantcu-natuurlecr, met aanteokeuingen van Class Mul- der, p. 190. (i) Tuber esc radix solida magis minusve globosa , immedia* te in superficie profercns gemmas , Ilandb. der Bot. Tom. I. p. 140. Sic plurirei generatlm confudissi videntur radicem tubera gerantem cum ipsis tuberibus et haec iternm cum gemmis. C3^ Les tubercules du Solanuw tubtrosum sont veritable- ment 44 COMMENT ATIO turn ex anatomica horum tuberum cognitione satis patere videtur ilia reapse ut veras gemmas esse consideranda ; unde etiam Richard et Spren- gel ilia gemmas subterraneas dicunt plantarum per- ennium quibus natura mandavit curam et conser- vationem primorum principiorum caulis. Sunt quasi depositoria a natura destinata ad plantae necessarium nutrimentum suppeditandum. Tubera dividuntur quoad numerum gemmarura quae proferre possunt: I. In tubercula unigemmia (N. v. E.)> tuber cula simplicia (Ric h.) quae modo a pane superiore unicam gemmarn clausam proferunt , quae est vel pluribus tuberculis communis, vel unieum modo possidet tuberculum quotannis renovandum* Hinc tubercula unigemmia plerumque ad caulis originem binatim aut ternatim sibi sunt juncta et ab hocce puncto vel paulo superius varias radices cylindricas et fibrillas sibi habent intermixtas. Illorum pars superior etiam aliquomodo tenui- bus fibrillis sparsim est obtecta. Substantia ple- rumque mollis est et uniformis. Inferiorum mo- nocotyledonearum familiis Orchideis characteristi- ca sunt , imperfectiora in dicotyledoneis occur- runt. Prae- ment des bourgeons rcnflds et non pas des racines comme on le croit gendralement. M^m. du Mus d'Hist. Nat. Tom. PHI. p* 43, sur I'accroissement et la reproduction des vege"taux. C O . T A N I C A. 45 Praecipuae formae quas tubercula unigemmia as- sumunt, sequentes sunt: . i. Fasciculata , constans ex uno pluribusvetu- berculis fusiformihus vel cylindricis in unam gem- mam concurrentibus uti in Orchide albida et Fica- ria ranunculolde. a. Testiculata i scrotiformis , constans ex duo- bus tuberibus unigemmiis ovatis vel rotundis , quo- rum alterum senius caulcm profert, alterura est junius accrescens e. g. in Orchide morio, mas- cula all. Si horum tuberculorum pars inferior divi- sa deprehenditur, tuberculum palmatum dicitur, uti in Orchide lati folia. In Orchideis tuberculo testiculato quotannis si- siul cum evolutione florum a parte laterali senio- ris tuberculi forraatur novum seniori similem. Du- rante florum evolutione senius tuberculum tabescit , junius interim radiculas profert , ita ut post flores- centiam pristinum tuberculum sit mortuum dum junius radiculis fuerit firmatum. Sic hae plantae fortuita directione quam nova sumunt tubercula vel lineis rectis vel curvis sub terra prorepere pos* sunt. II. \ntuberculabigemmia (N. v. E.) corn- posit it a (Rich.) (i). Horum forma plerumque est minus regularis , filamentis saepe radici adhaerent et substantia mine magis carnosa est et succulenta , mine magis exsucca atque flbrosa. Prae- (i) Richard, 1. 1. p. 191. 4 6 COMMENTATIO Praeeipuae formae ex condensata in magis sepa- ratam transeunt atque prorsus gemmarum formae accedunt. Saepius in dicotyledonibus quam in monocotyledonibus occurrunt. Praeeipuae formae sunt sequentes : i. Gibbosa formae irregularis atque superficiel foveolatae , in cujus foveis resident prorsus formatae gemmae. Plura tubercula tenuibus radicibus secun- dariis caulis stibterranei uti in Solano tubers so , aut ramulis radicalibus uti in Heliantho tubero* so conjunguntur. 2*. Pendula. In hac forma tubercula oblonga, plana , "plefumque imperfectioribus gemmis praedita simpliciter a longissimis fortioribtis fibris radicali- bus dependent: exemplum praebet Spiraea filipen' dula. 3. Squamosa. Tubercula dispersa tenuibus ra- mulis radicalibus pendentia , squainis regularibus distantibus carnosis sunt obducta et saepe unicani modo gemmam proferunt e, g, AcMmems coed" nea. Jam in tuberibus nonnullonim graminum tuber- culi squamosi rudimentum conspici potest, uti in Cypero rotundo , in quo respondet tuberculo gib- boso fibrillis conjuncto atque dein in Cypero ts- culento eujus tubereuk a finibu^ fibrillarum pen- dent. S-8. BOTANIC A. 47 Q o. Tuberum interna structure. Structure tuberum certe simplicissima totius reg- ni vegetabills. Constant ex molli reticulata tela cellulosa , quae extus laxior atque magis exsucca , versus medium vero magis condensata atque pul- posa evadit. Superficies obducta est tenui epider- mide in unigeminiis plana ac integra, rimosa at- que scariosa in bigemmiis sive polygemmiis. Si pars radicis cui tuberculum adhaeret insigni pollet crassitie , ex ilia per axin tuberculi provenit funicu- lus fibrosus ex dispersis et sejunctis fasciculis va- sorum constans ,, qui aliquando laterales ramulos in massam carnosam dimittit. Secundum Medi- cum (i) tuberum interna compositio difficilius est eruenda in prorsus efFormatis tuberibus quam in illis quae jam insignem herbam protulerunt. In tali periodo , disfecto tabere , sub epidermide immc-- diate carnosum stratum invenit, in cujus interna parte nucleus occurrit qui constat ex vasis anasto- mosin ineuntibus , intermixto textu celluloso simi- li substantia repleto , quae durante herbaevegetatio- ne aliquomodo imminnitur. Sic horum tuberum structura quodammodo elucescit ; stratum scilicet car- CO Krit. Btmerk.ubcr Gtgttstond* aos d*mPfl**zt*r t I. B. : St. 48 COMMENTATIO carnosum aliqtiomodo conveniat cum corpore coty- ledoniformi et embryoni primum nutrimentum sup- peditet , nucleus , loco corporis solid! embryoni ori- ginem exhiberet. Principia chemica tuberculorum sunt : amylum (i) miicilago et saccharum. In his principiis cum semi- nibus convenire videmur et tamquam nuda semina primitiva sunt consideranda quae sub forma gem- mae embryonem in superficie gerunt. $ 9' Functio tuberum. Haec spectat propagationem sub terra. Ex tii- beribus provenientes radiculae nutrimentum ex hu- mo hauriunt. Tuberculi massa carnosa format hoc primum nutrimentum atque componit saepe pluri- ma granula amylacea quae in depositoriis quasi ac- cumulantur atque tandem nutritioni prospiciunt. Hinc tubercula tamquam naturalia organa propaga- tionis regni vegetabilis sunt consideranda et noiv raro multitudine sua florum atque seminum foecun- ditati obstant praecipue si humus illorum propa- gation! favet. Hocce phaenomenon tamen minus in tuberculis quaui in bulbis observatur. Plantae* quae tuberculis sunt praeditae etiam ex 6- CO DeC. Phys. veg. Tom. I. p. iSosqq. determinat amyli quantitatom in 100 pp. Solani tuberosi ad 2058. pp B O T A N I C A. 4j > fibrosis radicis partibus multos stolones emittere possunt , quae gemmas continentes iterum in tu- bcrcula reformant. Hinc Solanum soils ramulis radicalibus propagari potest. In infima parte sub- terranea junioris caulis insuper radices atque tu- bercula formari possunt. Quae vero tuberculorum vegetationem spectant accuratissime C a n d o 1 1 i u s exposuisse videtur in opere suo pretiosissimo (i), ubi exemplum stimsit Solani tuberosi , ita ut ibi exposita no* bis perspicua reddere possint ea quae ad omnium tuberculorum vegetationem pertinent. Singularis Solani species ilia igitur facilitate gaudet tubercula producendi a caulis sui later!- ribus (a) nonnumquam in parte aeri expofita , saepius tamen in subterranea parte. Si tubercula in parte caulis aeri exposita oriunttir , in folio- rum axillis occurrunt , colorem viridescentem assu- munt et parum increscunt. Si vero in parte sub- terranea proveniunt , quod frequentissime obtinet , tubercula colore sunt destituta , melius nutrita at- que eorum locus organicus minus facile est deter- minandus , quia in hacce subterranea parte caulis folia deficiunt. In quibusdam vcro varietatibus , uti (i) Physiot. vtg. Tom. II. p. 668. (i) Ante aliquot annos observationes CIU Dun a I et Tur- pln confirmarunt, tubercula rcvera ad caulis latcra, non ad- radices produci , uti M e d i c u s aliii. put^runr. D 50 C O M M E N T A T I O uti in varietate Ananas dicta , optime conspici potest locus germinum in axillis parvarum intumescentia- rum quae vel pulvinos , vel foliorum bases refe- runt. In utroque casu haec tubercula quae tenui filamento cauli adhaerent post vegetationem 5 vel casu quodam , vel morte caulis , vel denique homi- ne ipso a caule solvuntur. Tuberculum ita separa- tum continet unam pluresve gemmas axillares (i) quaeoeuli(yuO dicuntur. Hae circumdantur sub- stantia cellulosa quae mucilaginis atque amyli quan- titatem continet. Si tale tuberculum in loco siccco atque modice calido teneatur per plures menses in statu inertiae versari potest quamvis succortim continentium lenta elaboratio obtineat, quae sapo- ris mutatione atque chemica analysi detegitur. Post indeterminatum temporis intervallum gemmae pro- crescere incipiunt quod a loci conditione humida , vel ab aeris temperatura satis elevata pendere videtur. Simulac gemma procrescit, aquam exhaurit tuber- culi materia nutritiva repleti. Hujus nutrimenti ope caulis foliaque evolvi incipiunt et dum horum functio viget descensu succi nutritii radices for- niantur. Ex his simul videmus quod in tuberculorum ve- getatione primum caulis foliaque formantur dein ra- di- CO Hi oculi in tubcrculi superficie apparent sub forma pa- pillarum vel in foveis continentur. Hinc non immerito a Can- dollio bourgeons axillaircs dicuntur. B T A N 1 C A. 51 dices , cujus rei contrarium accidit in scminibus quorum primum pars descendens sive radix , dein plumula producitur. Haec praeciptia differentia in multis casibus incertis optimum posset praebere characterem , quo tubercula a veris seminibus dis- tinguerentur. Tubercula polygemmia in tot frustu- la dissccta quot gemmas superficiales continent , no- vas plantas procreare valent ; quod citius etiam faci- liusque procedit si cuique gemmae sufikiens amy- li quantitas concilietur i. e. si ipsins tuberculi frustula satis magna secantur (i). Unigemmia tuber- cula contra integerrima sunt tenenda immo in plu- ribus familiis uti in Orchideis a caule separari ne- queunt quin moriantur (a). Tuberculi duratio sequitur durationem caulis ex illo prodeuntis. A -eaule quasi exhauritur , tabes- cit, exsiccatur vel in putredinem vertitur si caulis cum florescentia pereat, uti in Solano tuberoso. Verum per plures annos perstare potest si caulis perennis sit. Ilinc tubercula etiam dividi possunt in annua, biennia et perennia. . 10. DC Turionc. Ex tuberibus autem quae descripsimus procres- cunt (0 DeC. Organogr. vtg. Tom. II. pag. ii|. (a) Nees v. Esenb 1.1. Tom. I. p. 145. Da 52 C M M E N T A T I O cunt turiones. Proxima ergo, uti supra dictum est, affinitate cum iis jungunttir. Neque tamen in solis tuberculis verum etiam ex radicibus aliarum plantarum perennium immediate procrescere pos- sunt. De iis autem breviter ita agamus , ut prae- missis variis auctorum circo illos definitionibus , vi- deamus de eorum ortu et varia forma. Quoad definitiones turionum ; secundum L i n k ( r ) turio dicitur ilia pars plantae quae ante explicatio- nem aut divergentiam foliorum elongatur. Secun- dum Richard (2) aliosque , turio est gemma sub- terranea plantarum perennium. Ray et Tourne. fort Asparagos (Turiones) vocant gemmas subter- raneas carnosas et annuas plantarum perennium illo stadio quo e terra exsurgunt. L i n n a e u s per turio- nem intelligit gemmam plantarum perennium ad col lum radicis sitam et ex qua caules annuae originem trahunt, uti in Helleboro* Turiones in radicibus formantur, quando plan- ta marcescere incipit et caudex atque reliquae par- tes ei adhaerentes vel nullos vel parciores succos ex .radice assumunt. Hoc inprimis tempore au- tumnali observatur , quo sufFrutices in radice peren- nes, novas vires ad vegetationem futuri anni colli gunt. Turio , quoad originem squamarum omnes habet va- (i) Elem. Phil. Dot. pag. aio. (a) 1. 1. pag. 183. B O T A N I C A. 5} varietates quas possident gemmae stricte dictae. Sic inter dicotyledoneas plantas (in dstcre) invc- nimus turiones foliaceos , petiolaceos (in Paeo* nits') , fulcraceos (in Potcntilli^. Turionum vero stipulaceorum exempla non prostant, nisi for- te in Salice hcrbacea (i). Si jam evolvatur quem discripsimus turio, surculus appellatur et a plan- ta matre separari potest atque propriis suis viri- bus vegetare pergit. Hie autem surculus ad argu inentum nostrum non pertinet. C A P U T II. DE BULBIS. $. II. DC bulbis gercratim considtratis. Plurimi et praestantissimi Botamici jam dudum veram bulborum naturam perspexerunt , illos ad gemmas referentes. Sic A. 1728 Royenus( COMMENTATIO ea si consideremus plurimas gemmas monocotyle- donearum degenerare et gemmam terrminalem prae reliquis evolvi , etiam in hac re magnam cum sobole bulborura offendimus convenientiam, in qua scilicet unus bulbulus modo et quidem medianus flores ferre potest. Ex his allatts igitur tuto bulbos ad gemmarum tribum referri debere censemus. . 12. DC bulborum forma et compositions. Bulbus igitur est species gemmae 9 propria qui- busdam plantis perennibus et praecipue monocoty- ledoneis , inprimis Liliaceis. Figura bulbi ex globosa per applanationem in placentiformem abit , uti in quibusdam Gladioli speciebus. Forma vero maxi- nie communis est ovata, quandoque oblonga ac fu- siformis. Superior pars mine magis , nunc minus est acuminata vel obtusa, nunc truncata atque fimbriata. Inferior pars semper est praemorsa, fibrillis radicalibus barbata et vestigiis pristinarum fibrillarum scrobiculata. Superficies nunc plana est et laevis , uti in Allio Cepa nunc fibrosa fibrillis pararellis conspicua uti in Gladiolo 9 nunc reticula- ta uti in pluribus Ixiis. Bulbi substantia universe mollis est atque succu- lenta. Corpus solidum est magis exsuccum et fibro- sum in bulbis cum niajore squamarum numero 5 ma- gis li T A N I C A. 57 gis carnosum in bulbis solidis. Invcrsa raiione procedunt squamae. Hae in solidis plerumque sunt exsuccac , membranaceae , ochrolcucac et brun- ncae ut folia dejecta. In stricte dictis bulbis so- lidae , succulentae , albae , flavae (uti in Lilio Marta- gon L.) immo si superior bulbi pars extra terrain sit posita viridescentes observantur. Praecipui bulbi characteres petuntur ex ipsitis compostiione. Constat enim : 1. Ex cor pore solido (M alpighius) , Placen- ta (M e d ) Plateau (C a n d. et M i r b e 1) , Lc- cus (Cand.) Zmebelkuchen (N. v. E.) a. Ex tunicis , squamis. 3. x gemma plant am futuram continents* Quae de his partibus apud varies auctores inve- niuntur , hie concinne quoad fieri potest colligere conabor. De partibus bulbi constituentibus I. De corpore solido s. de placenta. Est character diagnostics omnis bulbi. Conti- net enim a partc inferiore rudimenta radicum, a superiore parte foliorum atque scapi prima vestigia. M alpighius (i) jam suo tempore magnam prae- CO Marc. Malpigli, Opp. omnia Eot. racd. anat. P. I. pag. 150. 53 COMMENTATIO praestantiam placentae adscripsit : ,, Ceparum in- 55 gens genus, quibas multiplices herbae donantur analoga hac poller-t structura : harum enim in- fimam basin , solidum quoddam corpus occu- 9 , pat, quod trunci vices gerit, hocque in folia' ,, et caulem attollitur; hinc inde vero appendices in varias foliorum formas emittit. " Seriori- bus vero temporibus plures botanici hujus corporis solidi veram naturam minus attenderunt acque in squamis bulbi characteristicum quaesivere, sic uti in illis scapus contineretur. Hac in re vero cum omni gemma conveniunt quarum squamae aeque ac illae bulborum tamquam hybernacula praecipuarum partium sunt considerandae. Differt admodum relatione ad squamas et pla- centae forma et ejus structura anatomica , scili- cet: i. Si placenta major est quam squamae (Tube- ra regularia Med.) 5 erit rotundata regularis , sae- pe carnosa et sola bulbi formam determinat. Squa- mae vero sunt tenues membranaceae , fibrosae , ex- Succae 5 plerumque tribus vel pluribus seriebus ad circumferentiam placentae dispositae, leviter sibi ijupositae et saepe etiam a parte sua inferiore for- ma calyptrae separantur, praecipue si placenta ulte- rius procrescit, uti in Gladiolo communi. Soboles plerumque in superficie ex foveola procrescit quae postea sobole, iterum juniore e loco suo protru* ditur. Istiusmodi placenta ovata in ColcMco au- tum- B T A N I C A. 59 tumnatt, placentiformis in Glailiolo et in aliis oblonga deprehenditur. Quoad anatomicam structuram coustat ex parte corticali et ligno. Continet praeterea tamquam trun- cum , axin solidam , dcnsa tela cellulari , cortice coalita et epidermide praedita , circumdatam. Vasa spiralia in fasculis vasorum trunci centralis sunt exigua atque numero pauca. Ex medio placentae quidam fasciculi difFusi dccursu horizontali per substantiam cellularem superikiem petunt, et ibt in foveola ad sobolem evolvuntur, postquam prius ex illis sit formata hujus sobolis placenta. Paulo inferius fere ad partem inferiorem placentae trun- cus subito desinit , v r el potius in plurimos fasci- cules vasorum horizontaliter decurrentes resolvitur qui postea ulteriore incremento ad radiculas con- crescunt (i). 20. Placenta versus inferiors sub forma trunci prolongatur et a parte sua superiore in cminentia spongiolariformi gerit gemmam magis minusve per* feeds ct erectis squamis obductam. Haecce pro- ductio placentae est vel filiformis et ab infcriore parte sobolescens , uti in Allio stncscente et Allio obliquo {Mocnchia^ Med.) vel magis trunciformis et CO F. C. Medicus,l7tf^cr das Vermdgen dcr Pflanzcn tich noch (lurch andcit Wtge ,a/t Jen Samtn zu veryielfaltigcn iiutl ftrtzupflanzin , in Act. Acad. Theod. Palat, Tom. VI. part, Phys. pag 47:. 60 COMMENTATIO et in eminentiis lateralibus cylindraceis sobolem producens postea sponte separandam, uti in Aro maculato (i). Caeterum haec placenta perfectissi- me strticturam trunci radicalis atque in parte su- periore corticem atquc lignum manifeste separata demonstrat. M e di c u s has formas bulbi partim ad sua tubera irregularia, partim etiam ad radices cum capitulis bulbiformibus refert. 3\ Placenta multo minor quam squamarum corn- pages (bulbi stricte dicti M e d.) et gemma futu- rae plantae in superficiei foveola manifeste evoluta squamis est tecta. In hac parva disciformi pla centa cortex ex compacta tela cellurari formatus est valde tenuis et circulo quodammodo colorato a ligno separatus. Substantia ligni constat ex plu- rimis tenuibus , tela celltilosa conjunctis fasciculi's vasorum spiralium. Sectione transversa partim in illo ipso , partim in cortice apparent rudimenta fi- brarum radicalium rotunda aut ovata. Medic us putat placentam prorsus compendium continere ra- dicis ; in eo modo differre , quod radix semper in- terrupte producatur, placentae vero pars producta separatur. Egregiae de hac re observationes inve- niuntur in libro antea citato (2). Invenit in mul- tis resectis laminis has circumdari substantia qua- darn corticali a qua interna radix (corpus lignem ?) an (1) Med. I. 1. pag. 476. (2) Med. 1: 1. pag. 465. B O T A N I C A. 61 annulo separabatur. Cortex constabat ex paren- chymatc non bene dcterminando. Praccipua pars radicis constabat ex innuraeris vasis longitudinali- tcr et in latitudinem decurrentibus , quae variis locis anastomosin patiebantur. Intermediam -inter haec vasa substantiam difficulter determinare poterat, initia tamen futurarum radicularum prae se ferebant. Radix itaque atque radiculae in placenta omnis ju- nioris bulbi occultae jacent. Si vero novum vitae principium in bulbis excitetur , hae radiculae produ- cuntur, perforant tegumentum corticate, liumuni petunt ct ex illo nutrimentum adducunt. Nunc novae iterum exoriuntur radiculae quae si sunt plures numero pars herbacea bulbi insigniter pro- crcscere incipit et scapus floresque prorumpunt. Videmus itaque totum compendium futurae plan- tae in placenta partim occultum , partim cum ilia conjunctum teneri , et simul clare patet naturam in his plantis proprie propagationis actionem in radi- cem posuisse et parce modo propagandi ratione per semina uti. Praeterea hicce scopus naturae multo simpliciori ratione attingitur quam per semi- na, cum tot tantaeque potentiae nocentes in foe- cundationem , maturationem , sationem et in ipsas tenellas plantas agere possint quae hoc modo prae- caventur. Ut ulterius in hujus plancentae praestan- tiam indagaret , nonnullorum bulborum optime vi- gentium , in quibus vero radiculae nondum prodie. rant , infimas laminas subtiliter desecuit atque omnes bul- 62 C M M E N T A T I O bul bo's hisce laminis orbatos brevi in putredinem abire vidit. Difficile sane est determinatu quam diu duret corporis solid! vita. Constat quidem , illud sobolis procreatione non exhauriri , sed flores multum nu- trimenti ei derimunt , ita ut tandem prorsus ex- haustum exsiccetur , quae exsiccatio etiam tamquam causa sobolis a matre separationis considerari {to- test. II. De tunlcis s. squamis. Hae partes corpori solido variis seriebus sunt affixae et modo quo componuntur externum bulbi habitum determinate valent. Quo magis bulbi in- ternas partes occupant eo magis sunt firmae, car- nosae atque succulentae, dum externae exsuccae sunt atque membranaceae. Quoad harum tunicarum formam atque disposi- ttonem bulbi distinguuntur : 1. In bulbos tunicatos. In his tunicae constant ex unico fragmento, ac concentrice sibi sunt im* positae. Exempla praebent Allium Cepa et Hyacin- thus orientalis. 2. In bulbos sqtmmosos. Squamae sunt minores et ab inferiore tantum parte placentae affixae. Hae minores squamae magis minusve imbricatae occur- runt. Tails bulbi exemplar in Lilio candido habe- mus. 3. In bulbos solidos. In talibus tunicae bulbum constituentes adeo firmiter sibi sunt impositae at- que B O T A N I C A, 63 quc coalitac ut distingui a se invicem nequeant, ita ut bulbus ex solida ubique uniform! substantia f brmatus videatur. Hanc fc rmam offendimus in Cro- co sativo , Colchico autumnali(i) et Gladiolo com" muni (a). Link (3) paucis ct accurate has tres species a se invicem distinguit , scilicet si folia fistulosa sunt ct vaginata bulbum tunicatum dicit , si folia caulem basi non cingunt bulbus squamatus dicitur , et tandem bulbum solidum vocat in quo foliorum ba- ses crassissimae atque conferruminatae massam so- lidam referunt. Denique adhuc quasdam subdivi- siones proponit a situ relativo novorum bulborum ad bulbum parentem petitas, scilicet in bulbos carnosos latcrales , centrales et periphericos et in bulbos solidos laterales et centrales. In omnibus his bulborum formis singularis ta- men transitus observatur ex perfecto coalitu squa* marum cum placenta , ad harum squamarum perfec- tarn separationem sive ex bulbis solidis ad bul- bos squamosos. Sic v. c. Hyacinthi cernui bulbus cy. 0) Divisio bulborum in monocarpos et pleiocarpos minoris est moment!. Monocarpi cnim dicuntnr si tantum unura em* bryoncm continent. Si plures embryones successive evolvere possunt, uti in Colchico , pleiocarpi audiunt. Necs v. Esenb. 1. 1. pag. 180. (a) Rich. Nleuve Btgins, Jet kruldk. enz., vtrt. door A 1 1 e n a , en met aantcek. van C. Mulder, istc God. p. 184 (3) Elem. Phil. Bot, pan. 217 seqq. Ex dictis itaque patet praecipuum propagationis modum bulborum fieri per sobolem s extensio- nera corporis solidi , rariorem per semina. Quae propagatio per sobolem fere in infinittim procedc- re potest, ita ut, si bulbus in aptaregione aptum suum locum occupet, in tali loco deleri fere ne- qucat. De hac sobole qua praecipue in bulbis propa- gatio perficitur paulo accuratius sequenti paragra- pho videbimiis. - 15- De Sobok. Soboles (2) semper formatur ex productis fascfcu- lis vasorum qui e placenta oriuntur ; locus vero in placenta quern occupare solent maxime varius deprehenditur et quidem: i. In bulbis cum excessu placentae (Tub. reg. , Med.) novi bulbi oriuntur ex fovea placentae et speciatim: o (i) Nees v. Esenb. Haodl. dcr Bot. iste 11. p. 181. (a) Cayeux (Rich, et Dec.) Adnatum, adnnscens nefi , Dubaracl.) Nucleus (Link.) Proles. E a 63 C O M M E N T A T I O a) Inferioa versus et aliquomodo lateraliter , uti hi Cole hie o. b) Ex superiore parte in medio placentae et sibi impositi, uti in Croco. c) Varii concentrice positi in parte superiore, uti in Gladiolo communi. d) A parte inferiore in pluribtis Ixiis* a. In bulbis cum placenta tranciformi. a) Versus inferiora ex ipsa producta placenta; v. c, in Allio senescente. b) Lateraliter in eminentiis strobiliformibus et cylindraceis placentae. 3. In bulbis cum excessu squamarum (Bulbi stricte dicti, Med.) semper a laterib us placentae originem trahunt , varia ratione tamen sese offerunt : a) In simplici cum placenta coalita squama, uti in Hyacintho cernuo* b) In ipsis squaaiis vel inter illas , in quibus nonnulli vasorum fasciculi procrescunt. In Orni* thogalo caudate^ dntherico exuviato. c) Sessiles vel in quibusdam eminentiis positi hi niarginibus placentae, uti in Tulipa. d) Si placenta periit sub squamis circa sea- pum-, in Allio sativo (i). Haec ita formata soboles matri plerumque affixa manet per totam vegetationis suae periodum et ab ilia nutrimentum accipit. Anno vero secundo e pla- (i) Necs v. Esenb. 1. 1. p, 179. B O T A N I C A. 69 placenta sua radices provenirc incipiunt , quae hujus totum raarginem circumdare solent , et in quarum evolutione ctiam causa est quaerenda sobolis se- parationis a materna planta. In initio hae radices tamquam puncta apparent , postea vero in longitu- dinem excrescunt et in terram penetrant. Plerumque tamen primo anno intra placentam modo procrcs- cunt. Anno sccundo tamquam papillae ad circum- ferentiam prorumpunt , donee tandem impetuose qua- si producuntur et bulbum nutrire incipiunt. Bui- bi vegetatio nunc celeriter procedit. Hac vegeta- tionis periodo finita hae omnes radices pereunt , ve- rum in corpore solido novi bulbi iterum nova formantur puncta , quae sequenti vegetationis perio- do eadem rattone qua antea in radices prpcrescunt. Haecce annua mors atque formatio novarum radi- cum tam diu durat , donee placenta floribus prorsus exhausta in putredinem abeat. Ex antea enarratis vidimus in bulbo seniore phi- res simul formari novos bulbos. Non omnes vero ejusdem sunt magnitudinis ; alii modo post tres annos flores et fructus gerendi fiunt capaces (i), dum unicus modo folia et flores sequenti vegeta- tione evolvendos continet. Cl. Vrolik (2) multa nobis refert observationes in genere Tttli- pa- (i) Hinc Nces v. Esenb. bnlbos dividit iu bi tri qua drienncs. (a) 1. 1, pag. 210 seqq. 70 C M M E N T A T I O parum hue spectantes , quas paucis enarrare omninq hujus loci esse videtur. Scilicet nonnullos bulbos Tulipae suaveolentis in ollis collocabat humo bene tec- tos. Post quatuordecim dies nullam fere in iis muta- tionem inveniebat,nisi quod quaedam puncta fibrarum radical! urn circa placentam apparerent. Abhinc qua- tuor hebdomades radices provenerant et novi bulbi numero tres indicabant , vasa sua summopere vigere.. Hujus sobolis relativa magnitude ita sese habebat , lit ille novus bulbus , qui proxime externae super- ficiei accedebat, maximam extensioneni haberet, sequens minorem et omnium profundissime situs minimam. Ex plana atque extensa forma bulbi externi concludebat hunc non futurum floriferum. Postea duos alios bulbos observabat quorum folia atque flores jam prodierant. Crassities squamariun jam manifeste erat diminuta praecipue externarum , quae etiam minus succulentae erant , quam inci- piente vegetatione. Bulbus extern us et sequens non multum increverant , tertius vero immediate excrescent! scapo applicatus insigne atigmentum acquisiverat et reliquis duobus ., quibus antca mag- nitudine cedere debebat, nunc erat major. Tile in- ternus bulbus quamvis multum increvisset, futurae germinationis signa non ostendebat , in ^externo vero germinationis signa erant manifesta. Iterum quator hebdomades abhinc duos alios dissecavit bul- bos. Flos fere aperiebatur , squamae et crassitiei et succorum multum perdiderantet omnia ita erant nni- ta- BOTANIC A. 7 tata , ut mine coucludere posset revera hunc bul- bum qui minimus , dura alii externi fere totum suum incrementum acquisiverant , magis magisque procrescere, ita ut destructo bulbo satis jam in- crevisset ut sequent! anno floras gerere posset (i), Ulteriores observations docuerunt bulbulum in initio minimum , ad lapsum florum tanta ener- gia atque celeritate procrcscere , ut nequaquam magnitudine ac firmitate bulbo destrucndo cedere deberet. Squamae interim senior is bulbi magis ina- gisque succis orbantur et corpus solidum cui erant aflixae destruitur. Modo scapus superstes et quae- dam tunicae exsiccatae corporis organici ultima vestigia demonstrant. Hi bulbi qui, quum forma- rentur essent omnium maximi, parum interim in- crevere et brevi vegetare desistunt. Talis novus form at us bulbus nunc etiam jam inter strata sua bulbulos continet sequenti anno prodituros , ita ut bene custoditus in unins anni spatio permultos novos bulbos procreare valeat , inter quos tamen unus tantum flores atque fructus gerendi erit ca^ pax. Ex omnibus nunc quae de sobolis procreationc quam plantae ex illis provectac. Quemadmodum bulbi multo nomine saepe cum seminibus convenire videantur, sic etiam retrogra- da quaedam metamorphosis seminum in bulbi ana- logum observatnr. In quibusdam scilicet plantis, in Araolo hypogaea , Glycine monolca 9 Lathyro amphicarpo , Vicia amphicarpa et Trifolio subtcrra- neo flores brevibus pedunculis sustenti postquam ef- iloruerint, iteruni terram petunt atque ibi fructus procreant qui, quoad magnitudinem et facukatem celeriter germinandi similitndinem cum bulbis os- tendunt, quod praecipue in Glycine monolca ob- servatur. Sic etiam femininae spiculae Milii am- phicarpi vel ad humum vel sub illo , si matures- cunt bulborum formam assumere solent. In plu- ribus graminibus ^grosii vulgari et alba , Poa alpina , vivipara , bulbosa aliisque germina culmi in foliola mutantur et structuram bulborum simu- lant. P4RS PARS T E RT I A. GEMMAE STRICTE DICTAE. S- 18. De gemmis in generc spectatis. Non majorem sane in aliqua botanices parte ofFendemus opinionum diversitatem , quam quidetri in hac parte, quae de gemmis stricte dictis agit. Quisque pro suo ingenio gemmae definitionem ex- hibere tentat , ita ut difficile perquam foret duas gemmae definitiones sibi similes invenire. De hac sententiarum diversitate jam in initio hujus com- mentationis sumus locuti; hlc igitur sufficiat pro- ferre, quod apud plurimos et antiquissimos Botani- cos de his tantum gemmis stricte dictis mentio- nem factam inveniamus. Marc. Malpighius (i) primus fuit, qni et clare et pulchre simul pro suo tempore plurimas gem- (O PP omnia, L. B. 1687. B O T A N I C A. 81 gcmmarum species descripsit atque delineavit. Grew (i) dein his et sua addidit. Ex his fon- tibus plurimi Botanici haiiscrunt quae iterum tam- quam nova detecta aliis venditarunt. Dum serio- ribus temporibus viri in scicntia praestantissimi Linnaeus, D u H a m e 1 , Gartner, M e d i- cus,Gmelin,AubertDu Petit Thouars, Sprengel, Nees v. Esenbeck, Mir- bel, DeCandolle aliique plenius in gem- marum naturam penetrare coeperunt. Quae igi- tur illi praestitere h. 1. in unum redigere co- nabor. Plurimi inprimis Gallo-Francici confundunt voca- bula gemmam (bourgeon} alabastrum (bouion) (2) , et oculum (ptil\ Haecce intederminate adhibent ad designanda corpusctila quae ramultim inter et pe- tiolum formantur. Majore tamen increment! gra- du a se invicem difFcrre videntur. Tria enim sta- dia in evolutione oculi ad gemmam observari pos- sunt , scilicet vere et sub initio aestatis formatur oculus. Hie increscit et versus mediam aestatem in alabastrum mutatur. Magis magisque procres- cit dura autumnali tempore nutritur , quo jam m dimenta foliorum et florum distingui possunt. Tan- dem (l) Anat. des Platites. (a) Botanici nomine alabastri (bontnn) intelliguiu plenimqne florem nondum evolutum. Mir b el vero bonton vocat quod Candollio Itourgeoo dicitur. F 8a C O M M E N T A T 1 O dem versus hyemis fineta , quando calor vernaiis omnia novo quasi animo imbuit, akbastrum gran- descit, et gemma dicitur. Plinio(i) gem- ma vocabatur medulla jaxta nodes erumpens , cum ibi cespitem facit , ante vero quam faeiat in con- cavo oculus et in cacumiae ipso germen. Haec ce distmctio tamen in scientia botanica aullius .raomenti esse videtur cum potius ad foniin oeco- nomiae pertineat. Dotanico sensu gemmae stricte dictae {Bour- geons , DeC.) sunt corpuscula varke foroiae (2) , naturae et diversi habitus , plerumque composita ex sqiiamis imbricatis quae intimis suis principla caulis , ramorutn , foliorum atque organoruta fruc* tificationis continent. Hinc perspicue etiam Mal- pighius: gemmae itaque sunt veluti Infans sen Foetus ita custoditus , ut suo tempore auc- tus in surculum excrescens , tandem ova pro- mittat" (3) Gemma est rudiiaentuia ramuli nondum evolutum in planta evoiuta (4). Haec (i) Hist. Nat. L, XVII. Sect. ^5. <2) Dantur scilicet gemmae quae sunc angalosae , breves rotundae, uti in apice raiaulorura Jaglan&is. Aliae sum Joa- gac ec acuminatac in Carpiue. In Vilttirstt sunt pHosae, pianae in Ccraso t resinosae in Tacamakaca. la Qucrc* et admodnm parvae sunt , dum maxitnae in Aesculs deprehenduntur. CsD Opp. omnia, pag 39. (4 1 Necs v. Esenb. 1, 1, P, I. p. 161. B T A N I C A. 83 Haecce itaque germina reprocluctionis foliorum , ligni atque fructuum a Natura sunt [destinata ad individutim continuandum , cum semina speciem propagent (i). Earum fiinctio est adeo notabilis ut ab antiquis gemmarum nomen iis fuerit impo- situm, quandoquidem has partes tamquatn pretio- sissimas considerabant. Non minus quam semina admirationem movere dcbent apparatus et cura quam Natura impendit , in dispositione omnium partium quae gem mas constituunt. Nil fuit ne,- glectum , omnia potius largius sunt distributa , squamae, folia, lanugo , gummi, succi viscosi, ad germen quod in media gemma vivit involven- dura et defcndendum ab intemperie aliisque poten* tiis nocentibus. Folia , flores immo stamina et pistilla summo ordine in gemmis disposita oculo armato in conspectum veniunt. Ante vero quam in haecce naturae arcana penetrare conemur, videa- mus de earum descriptione. De situ gemmarum . Situs gemmarum est ad caulem vel rhizoma tam- quam caulem. Gemma rhizomatis quae plerum- que in illo , ut rudimentum novorum annuorum cau- (i) Link, Phil. Hot, pag. 208. F 2 ,84 C O M M E N T A T I O caulium in plantis perennibus monocarpiis quies- cit , et saepe cum illo sub terra est recondita , di- eitur turio; de quo vero jam antea diximus. Gemmae caulis, trunci, rami, ramuli gemmae cau- Hnae, rameae strictiori sensu gemmae dicuntur. I. Si gemmae cum parte caulis in qua occurrtmt , immediate sunt conjunctae dicuntur: i. Qemmae immersae, internae (Mirb,). Si gemmae cortici sunt immersae 5 uti in Kobinia Psetf dacacia. 2, Gemmae emersae , impositae , sessiles exter- nae (Mirb.) si in superficie apparent. 3. Gemmae pedicellatae si insident pedicillo ; rariores sunt ; in Alno glutinosa occurrunt. Gemmarum dispositio relativa similis est dispo- sition! ramorum. Bonnet et pose ilium Du Hamel CO Rosier (a) hanc gemmarum dis- positionem ad quinque classes retulerunt , scilicet : i a . Classis continet gemmas alternas-. Bonnet novem arborum species enumerat , quae gemmas suas tali ratione habent dispositas. 2 a . Classis comprehendit gemmas oppositas. In 17 arborum speciebus haecce dispositio a Bon- ne to fuit observata. y. Classis gemmas verticillatas continet. Atta* men (i) D u Hamel du Monceau, Phys. des Arb.^ P.I. pag 100, ^2 Cottrs ComfL d'dgrictilt., Tom. II. pag. 451. seqq,. B O T A N I C A. 85 men in plerisque junioribus ramulis gemmae sacpe oppositae simul cum gemmis verticillatis occur- runt. In quatuor tantum fruticum speciebus tales ver- ticillatae gemmae a Bonneto fuerunt observatae. 4. Classe continentur gemmae quincunciales, Tales in omnibus fere arboribus frugiferis obser- vantur. Bonnet has in 33 speciebus invenit. 5 a . Classe denique gemmae rencensentur arbo- rum quarum folia circum ramos duplicatam spiram efficiunt, uti in Pino. Gemmae vero in Pino non in axillis foliorum inveniuntur , verum in apice ra- mulorum. Hinc quinta haecce classis admitti ne- quit, potius vero ad gemmas terminales reduci possent. Harum omnium gemmarum dispositio- num optimae delineationes inveniuntur in Du Ha- melii et Rosieri opp. cit. IF. Duplex est gemmarum dispositio in caule vei ramulo. Vel enim occurunt : i. Ad eorum fatew gemmae laterals vel a. In apice caulis vel ramu- li et gemmae terminates audiunt. Sunt solitariac inarboribus ramis alter- nis , geminae et ternae in arboribus oppositis ra- mis (j). In (0 N. v. Esenb. I, I. T. I. p. 466. 86 C M M E N T A T I O In utraque specie igitur occurrunt hae gemmae terminates. In arboribus foliis oppositis tres gemmae in apice ramuli proveniunt. Raro tamen hae om- nes simul evolvuntur , nunc duae laterales pereunt , et terminalis sola ramum continuat uti videmus in Aesculo^ Pavia 9 aliisque. Nunc terminalis depe- rit et laterales evolvuntur unde bifurcatio oritur quod in Syringa conspicitur. Easdem difFerentias etiam in arboribus foliis alternis offendimus (i). III. Positio gemmarum ratione foliorum etiam duplex deprehenditur , scilicet : i. Gemma sub puncto attdctus petioli in ejus cavitate recondita jacet, ita ut modo post foliorum Idpsum in conspectum veniat ; istiusmodi gemma dici- tur gemma tecta uti in genere Rhoe et in Platario. a. Gemma axillaris vocatur si in axillis folio- rum clare conspici possit. A foliorum expansione saepe prorsus tegitur. Haecce ultima positio est frequentissima , quod pa- tet .ex L i n n a e i senteritia qui paucas modo excipit ; dicit enim : ,, Situs gemmarum plerumque in axillis foliorum reperitur, excepta Mimosa 9 Gleditschia paucisque aliis " (2). Plerumque tantum unica gemma in axilla folii occurrit, gemma solitaria. Nonnumquam etiam duae vel tres in eadem axilla in* veniuntur gemmae geminae^ ternae? quarum vero con- CO De C. Organ. Wg t T. II. p. 218. (2) Amocn, Acad. Vol. II. pag. 191. B O T A M I C A. S 7 contenta diiTerre observantur ita ut media triura flores, lateral es folia proferant , et contra (i). IV. Gemraarum positio dcterminata angulo quern faciunt cum trunco aut ramulo , fere cum po- sitione ramorurn vel foliorum congruit 9 ita in Syringa gemmae fere perpendiculariter ramo in- sistunt (2)* In aliis contra v. g. in Corno admo- dum cauls sunt adpressae. In Euonjmo duplex haec positio simul observatur scilicet in ramulo- rum parte inferiore gemmae longe a ramis distant , dura superiora versus admodura adpressae inve- niantur. DC gcmmarum divisiom. Gemmae arboram dicotyledonarum inter se diffc- runc quoad naturam innovationum continent ium. Hae includunt ramulos solis foliis praeditos gemmae folif/erae (bourgeons & fcuilks ou & bois DeC.); illae flores continent 5 gemmae floriferac (bourgeons a flcur* ou a fruit DeC.) j a ^ ae denique et folia et flores simul continent , gemmae folii-flori ferae Linn. (bourgeons mixtes DeC.) (3). Gemmae folii- fe- (1) N. v. Esenb. 1, 1. T. I. pag. 466. &} D u H a m e 1 , 1.1. C3) Organ. fV?. T. II, pag. 220* 83 C O M M E N T A T I ferae praecipue forma sua oblonga et acuminata dignoscuntur , cum floriferae magis formam rotun- dam demoristrent. Folii - floriferae intermediam ha- rum ostendunt formam. Insuper in diversis arbo- rum speciebus in Pyro e. g. duae occurrtmt species gemmarum foliiferarum quarum alterae minores ma- jores alterae deprehenduntur. Ex his minoribus unicum modo foliorum sertulum provenit, hae parvae vero gemmae saepe anno sequente florife- rae evadunt. Majores foliiferae ramulos profe- runt (i), Quae de gemmis floriferis (2) dicta sunt,tantum spectant arbores quae floras gerunt completes i. e. quorum singulus flos continet organa fructificatio- nis, utiPyrus, Amygdalus persica aliaeque. In ar- boribus enim quae flores masculinos et flores foemini- nos in variis vel in iisdem individuis 9 sed in locis di- versis proferunt , duae species gemmarum floriferarum sunt distinguendae, quia in multis speciebus gem- mae e quibus amenta proveniunt maxime diffe- runt ab illis e quibus fructus oriuntur, sic v. c. ex magna gemma in apice ramulorum Juglandis oritur innovario i. e. ramulus novellus , fructus pro- veniunt ex gemmis minoribus ad latera ramulorurn po- (i) Du Ham el, 1. I. pag. 102. Ca) Gemmae floriferae a nonnullis distinguuntur in masculi- nas , foemineas ec hermaphroditas ex diverse genere florum centcntorum. B O T A N I C A. 9 positis atque amenta oriuntur ex minimis gcmmis ad latera illarum , quae fructus protulerunt , posi- tis (i). Si gemma completa est, aut semper in cxtremitate rami emergit, uti in Pyro Mah et communi , aut nunquam , uti in dmygdalo persica in qua ultima , gemma foliifera semper in extremi- tate occurrit. Rami fructifcri semper crassiorcs sunt mere foliiferis uti in Pyro Malo et commit* m; (2) in Coniferis flores masculini cum foliis ex eadem gemma proveniunt, foeminei separati sunt et nudi. Rarius gemmae aggregatae inveniuntur , turn non omnes floriferae esse solent sed aut inferior mo- do aut exteriores , non autem interior. In multis Malvaceis ramulum florenteni ex eadem axilla cum foliifero provenire videmus. Gemmae in arboribus acerosis compositae sunt. In finibus ramulorum emergunt , et constant ex plurimis gemmis sepa- ratis , quae sub communi involucro membranaceo circa gemmam centralem jacent. A. (0 A. VVilldcnovio sequent! ratione distinguumur gem* mac : 1. Foliifcrae. a. Foliiferae et floriferae distinciae. 3 W . . focmineae. 4. .I. masculinae. 5. . hermaphroditic. 6". Toliifero- floriferae. (2) Link, Phil. Bot. pag. 215. po COM ME N T A TI O A L i n k i o ramificatio s. gemmificatio simplex vocatur si folia rami e gemma hujus anni enata alias gemmas in axillis gerunt nondum expliqa- tas. Composita vero si folia e gemma hujus anni enata alios ramos ex axillis proferunt, quorum folia gemmas non explicatas in axillis gerunt. Eodem modo ramificatio decomposita , supradecom- posita et repetito composita esse potest. Ramus florens ex axillis enatus , ubi alias gemmae positae reperiuntur , ramificationem compositam efficit. In arboribus nostratibus ramificatis minus composita esse solet quam in herbis. (i) . 21. De gemmarum compositione. Gemma magis minusve completam plantam in rudimento constituit, non metamorphosi verum explicatione et expansione partium suarum oriun- dam, Componitur ex seqq. partibus praecipuis: 1. Ex parte essential! interna i. e. ex rudimen^- to ramuli in gemma , quae nunquam deficere potest. 2. Ex parte externa s. involucro gemmae (Gart- ner), Ferula (Mirb.), squamis (Linn.) Hae squamae qua tales ad gemmae formationem perti- nent, hinc durante evolutione decidunt. Gem- (i) Link, 1. 1. psg. 216, B O T A N I C A. 91 Gemmae quibus squamae deficiunt , et quae ka ex parte essential! tantum constant, dicuntur gem- mae nudac. Nees v. Esenbeck (j) etiam ad has gemmas nudas refert tales, quae singularibus foliorum partibus obteguntur, quod in multis plan- tis observare licet. Si enim petioli basi sua in vaginam sunt dilatati , aliquando gemmas prorsus obtegerc solent , ita ut in cavitate petioli retinean- tur et conspici fere nequeant ; hoc m-Smilace aspc- ra opttme conspici potest. In Platano simile quid observatur scil. autumno Platanus defoliare incipit , ita ut gemma nonnisi primo suo evolutionis tempo- re a folio defendatur. Margines vaginae petiolaris prorsus sunt coaliti , ita ut gemma includatur. Si vero ad hunc apparatum attendamus tempore quod foliorum lapsum praecedit , videbimus basin petioli superius in longitudinem fissam et quidem eo lo- co quo theoria marginum vaginae coitum indica- verat (2). Hisce analoga phaenomena in Philadel- pho , Robinia et in quibusdam Rhois speciebus observantur. Istiusmodi gemmae a Mirbelio et C a n d o 1 1 i o ad tectas referuntur , quibus assen- titur Link (3), ubi dicit: Illas gemmas quae intra basin petioli latent uti Ptekac trifoliatac etiam ad gemmas tectas esse referendas. " Gem- mae (0 Handb. fler Dot. T. I. p. 46?. (O D c C. Organ. v(g. T. II. pag, 220. (5) Phil. Bot. p. ;io. 92 C O M M E N T A T I O mae clausae, completae, perulatae, squamatae au- diunt si propriis squamis sunt obductae. a 2. De forma et wbstantia gemmarum* Forma gemmarum tantum in squamosis deter- minari potest, cum nudae jam novellos sistant ramulos. Squamosae igitur mine magis minusve ovatae sunt, ellipticae, coniformes, teretes vel applanatae , immo globosae; earum pars est acu- minata vel obtusa vel rotundata. Sum mi sane momenti esse videtur determinatia formae exterioris, non tantum ad distinguendas gemmas foliiferas a floriferis et mixtis , sed prae- terea ad determinandum et genera et species mul- tarum arborum. Eadem species enim semper eas- dem profert gemmas. Ex hac forma constant! Me die us (i) itaque conatus est determinare species Aceris sic Acer Pseudoplatanus et Acer platanoides gemmas habent rotundatas. Gemmae attenuatae in Acere striato , campestri , sacchari- no , cretico , rubro atque tatarico deprehenduntur. Sic etiam forma sua externa distinguuntur gem- tnae foliiferae floriferae et mixtae: foliiferae pie- rumque sunt acuminatae et elongatae , floriferae sunt (T) Ley tr age zur Pflanz. Anat. St. I. B T A N I C A. 93 sunt obtusae et in pane superiore saepc crassiorcs quandoque etiam acuminatae , sed hoc casu sola crassitie a foliiferis distinguendae ; gemmae deni- que inixtae formam his intermediam habent. At- tamen hacccc distinctio oculis exercitis indiget cum saepe diflicillime evadat minimam distinguere diffe- rentiam, uti in Vitc vinifera. Sacpe gemmae a pane truncum spectante aliquo- modo sunt intropressae, concavae et hinc ab utro- que latere marginatae. Caeterum earum periphe- ria plerumque rotundata est ac plana. Forma super- fkiei a natura squamarum dependet , est scil. plana , levis , nitida , viscosa , vel resinosa quando- que pulverulenta , pilosa 5 lanata , villosa vel se ricea. Inter characteres quibus arbores post foliorum lapsum dignoscuntur , praeter gemmarum positio- nem , directionem , situm , integumenta et formam , etiam primarium locum occupat earum color. Sin- gulare enim colons discrimen observatur in gem- mis Fraxinorum Americanarum et Germanicarum. Hae rubris, illae nigds gemmis sunt praeditae (i). Fraxinus Ornus quae petalorum praesentia jam dignoscitur prae reliquis, gemmis pulverulentis gaudet. Substantia gemmarum semper mollis est atque herbacea. Sectio transversa squamosas separatio* nes CO N. v. Escnb 1. 1. Tom, I. p. 479. 94 COMMENTATIO nes demonstrat, longitudinalis embryonem quasi in ctmabulis nobis offert. *3- De singulis partibus gemmas constituentibus. I. Basis gemmae. Ex tumida et incrassata parte nodosa caulis exteriora versus eminentiae foliiformes imbricatae prodeunt. Haec incrassata pars nodosa vocatur Basis gemmae , Placenta gemmae , Nodus 9 Crepis ; si vero lateraliter prodit Pulvinus a L i n k i o nun- cupatur. Plerumque extus tamquam eminentia recta ob tusa ac mollis apparet quae a parte sua externa inferiore folium , vel si illud jam decidit ejus ves- tigia, cauli vero proximo magis minusve evolu- tam gemmam gerit. Hicce pulvinus varias assu- mit formas ; incrassatus est a cortice incrassa- to , interdum globosus cylindraceus deprehenditur. Cellulae in pulvini superficie aliam habent formam quam supra et infra istum insertionis locum (i). II. Columna , Axis gemmae. Ex basi gemmae mine brevior nunc longior prodit eminentia coniformis quae dicitur columna s. axis gemmae ; Gartnero carina dicitur , quae sistit compacturn rudimentum ramuli cui im- plU (i) Link, 1. 1. pag, 192. B O T A N I C A. 95 plicata ct obtecta adhaerent foliorum primordia et quidem Modern ordine quern post ramuli evolutio- nem acquircnt. Haecce gemmae columna satis notabili crassitie gaudet ratione longitudinis atque in habitu suo coniform! typum trunci monstrat qui postea in formam cylindraceam mutatur. Pie- rnmque est coloris albicantis in viridem transeun- tis, et angulosam habet circumferentiain. Ejus sub- stantia mollis est atque pulposa. III. Columnar partes peripheries. Hae sum: i. Folia. (Gemmae foliiferae). a. Folia atque flores. (Gemmae mix- tae s. foliifero floriferae). 3. Flores. (Gemmae floriferae). Folia aeque ac flores gemmae quoad insertio- iiem , positionem , nuniertim , compositionem , or- ganisationem atque figuram prorsus cum illis adul- tae plantae conveniunt. Sunt tamen multo mino- res, cum characteristica directione suarum partium atque superficieruni minore volumine contineantur. Substantiae sunt mollis atque tenerae. Foliorum intra gemmam complicatio vocatur fo- iiatio ; haec vero deinceps speciatim considerari meretur. IV. Squamae (Linn.) Peru/a (Mirb.) Invo- lucrum gemmae (Gartner). Partes quae in gemmis statim in conspectam veniunt et quae externum habitum gemmarum efli- ciunt sunt ita dictae squamae. Sunt 96 COMMENTATIO Sunt partes tenues , coriaceae plerumque exsuccae, variae formae plerumque rotundatae, ovatae, obtu- sae vel acuminatae ; Basi sese amplectuntur super- fide sua excavata. Mine Mirbel (i) illas coch- leariformes vocat, Interiores bar urn squamarum plerumque sunt molliores teneriores atque succu- lentiores , plerumque colore viridescente insignes qua in re foliis jam magis accedere videntur. Exteriores contra sunt siccae, rudes et colons profunde rubri , brunnei vel flavescentis. Margines squamarum saepe sunt divisi hincque fimbriati. Earum superficies nunc est nuda vel pilis sericeis obducta uti in Aristohchia Siphone ; quandoque pilosa est vel setacea ; in Populo bahamifera aliisque materie resino - gummosa squamarum su- perficies obducta es , quo eo firmius sibi invicem cohaerent. Squamarum magnitudo imminuitur quo profundius ad centrum gemmae reperiuntur, hinc eo firmius cohaerere ac magis exacte involucrum efficere queunt. Non tantum margines squamarum , verum etiam earum pars interna et in quibusdam speciebus ex- terna praeditae sunt pilis qui gossypii speciem re ferunt. Hi pili tenerae adeo sunt substantiae ut ocu-lo armato pellucidi appareant. Bene distinguan- tur interim hi pili squamis adhaerentes ab ilia pilo- (l) EUm. dc *t. T. I. pag, 3p. B T A N I C A. 97 pilorum congerie quae nonnunquam in intimis gem- marum nonnullarum arborum invenitur. Singularis squamarum consistentia debetur posi- tion! gemmarum stricte dictarum. Hae squamae aeris atque luminis action! expositae mult urn ex- halant et ita quasi ad contextum fibrosum redu- cuntur. Haec exhalatio , uti vidimus , eo minor evadit , quo profundius squamae sitae sint , quae interiores igitur minore exhalatione plures succos retinere possunt. Praeter squamas et pilos quibus gemmae sunt munitae insuper in illis inveniuntur fi. lamenta tenuia formae diversae, quae in quibusdam arboribus sunt vera foliola temporaria , quae cum cotyledonibus vel foliis seminalibus quodammodo comparari possent , quaeque enim aeque ac illi in- servirent ad depurandam materiem nutritivam quam germen gemma contentum a caule accipit. Mo- riuntur et decidunt aeque ac folia seminalia si gemmae illorum officio carere possunt. In aliis arboribus sunt fasciculi filamentorum qui germen immediate circumdant. Haecce foliola bene a veris foliis sunt distinguenda , cum durante evolutione gemmae pereant. M al p i gh i u s (i) ilia folia ca- duca vocat , dum vera folia stabilia dicit. For- ma horum foliorum caducorum admodum variat; aliquando vero folio inserta deprehe iduntur quan- doque supra hoc pcs'ta. S *4> (0 Opp. omnia, pag. 40. 9 8 COMMENTATIO 24- De Foliatione. Praecedenti diximus de singulis gemmae par- tibus quatenus simul sumtae hanc ipsam efficiant, Sequitur lit, quae de illis speciatim momenda su persunt, dictis subjungamus. Duplex autem turn maxime argumentum spectant. Alter urn sistit par- tes periphericas , squamas alterum. Itaque apto ordine uti nobis videmur , si jam foliationem con- sideremus, nee non squamarum speciale examen instituamus. Ab ilia initium fiat. Quemadmodum in omni fere hujus commenta- tionis parte opinionum diversitas fuit notabilis, sic non minus sane in foliatione. Dolendum sane quod adeo omnes Botanici discrepant, quod tot diversa nomina iisdem rebus imponant , ita ut non tantum in scientia tironi , verum exercitatissimo Bo- tanico tandem talis idearum confusio molestias creare debeat. Videamus quid praecipui Bota- nici de hac re praestitere. Folia in gemma praesentia omnibus suis parti- bus uti nervis, ramificationibus caet. sunt munita, non vero sunt evoluta. Ita in gemma sunt posita ut qtiam minimum occupent spatium. Haec dis- positio variat pro diversis vegetabilibus. Lin- naeus hanc complicationem foliorum intra gem- mas foliationem vocat , cum dieat : Foliatio est com- B T A N I C A. & complicatio ea, quam servant folia dum intra gemmam aut asparagos plantarum latent. " (i) Decem modos distinquit quibus folia in gemma disposita deprehenduntur sdl. i. Involuta quorum uiargines laterales utrim- que introrsum spiraliter involvuntur. a. Revoluta quorum margines laterales utrim- que retrorsum spiraliter convolvuntur. 3. Obvoluta quum margines alterni comprehen- dunt oppositi folii raarginem rectum. 4. Convoluta cum unius lateris margo circum- ambit, alterum ejusdem folii marginem instar cu* 5. Imbricata quando parallele, superficie recta sihi invicem incumbunt. 6 P . Equitantia qiuim folii latera parallele con- nivent, ut interiopa ab exterioribus includantur; quod non in conduplicatis obtinet. 7. Conduplicata , cum folii latera parallele sibi invicem approximantur. 8. Plicata cum plicatim longitudinaliter com>- plicantur uti folia plicata. 9. RecUnata quum folia versus petiolum deor- sum reflexa sunt. 10. Circinalia quum folia deorsum spiraliter in- volvuntur (^2). Accuradus tamen Lamarck et (i) Linn. Phil. Bot pag. 174. (a) Linn., Phil. Bot., pag. 174. cum Sprcnccli'- In Q a Amocn. loo C O M M E N T A T I O DeCandolle istam foliorum complicationem in* tra gemmas considerant, ita ut de horum divisions aclhuc quaedam videre nobis animo est. Sell, tres inodo classes assumunt quae continent : I. .Folia adpressa. II. Folia plicata. III. Folia voluta. quas classes iterum in varies ordines diviserunt. Igitur I. Folia adpressa (i) , quorum litnbi plani recti pagina sua supera sibi sunt impositi; quod in raultis monocotyledonibus observare licet. II. Folia plicata. Hae plicae vero variis modis occurrunt. Sic cliciintur: 1. plicativa DeC. (/>//- cata , L i n n.). Si folia nervis sunt praedita qui plicas longttudinaliter complicatas (en forme d'tven- tail fermt) referunt , uti in Vite , Hetula aliis- que. a. Replicativa DeC. (inftexa^ Mirb.). Si folii pars superior in inferiorem inclinet , nti in Aconito , Liriodendro. (2) 3. Equitativa. Si duo latera nervo longitudi- nali Amoen. Academ. Vol. II. pag. 190. enumerat raodos sequen- tes : folia conuuplicata , involuta, re voluta et secundum venas plicata. (i) Nees v. Esenb., 1. 1. pag. 474. hanc dispositionem non ad foliationem refert. (a) Nes v. Esenb. , 1. I. T. I. p. 473. B T A N I C A. iot uali separata in se inviccm inclinant. In hac complicatione quatuor distinguuntur casus : a) Equitativa scnsu strict tori D e C. (folia im- bricata Linn.). Se invicem spec t ant i a (M i r b.). Si duo folia sibi sunt opposita , quae leviter se- cundum nervum longitudinalem sunt plicata , ita ut margines sui co'incidant. Exemplo sit Syringa. b) Stmiamplcxa DeC. (Obvoluta Linn.) (Mit* tucllement equitantes , (Mirb.). Si folia non prorsus sunt opposita , ita tamen ut margines alrer- ni comprehendant marginem rectum folii oppositi. Haec dispositio in Saponaria^ in Lychnite obser- vatur. c) Amplexa DeC. Equitamia Linn. Si folii latera parallele connivent , ita ut interiora ab exte- rioribus includantur. d) Conduplicativa DeC. Condu plicata L i n n . Si folii latera parallele sibi approximanttir , ita ut se invicem non includant, uti in Tilia^ Rosa, He- dera aliisque foliis plicativis sparsis. 4. Imbricativa DeC. (Dtiplicaio- imbricate Nees v. Rsenb.). Si foliorum rudimenta sibi sunt imposita atque plures series formant. Exem- plum praebet Larix. III. Folia valuta ad apicem vel ad margines. 1. Veniunt quae ad apicem sunt voluta. Haec circinalia audiunt quae secundum nervum longitu- dinalem spiraliter involvuntur. Hoc in Filicibus , mDroieraceis obtinet. Secundum Nees v, Escnb. haec 102 COMMENTATIO haec dispositio non in perfectis gemmis observa- nt, tantum in simplicibus turionibus nudis )ro seracearum (i). Linnaeus (a) talem disposi- tionem in Filicibus et Palmis nonnullis adesse dicit quod etiam Link (3) affirmat, si dick folium circinale characterem sistit Filicum et Cyca- dearum. (4) 2. Quae ad margined siint voluta. His adrm- merantur. a) Convolutiva DeC. Convoluta M i r b. Si to- turn folium circa alterum marginem tamqtiam axin volvitur uti in Musa. Nees v. Esenb. (5) hanc foliorum dispositionem ad foliationem referendam esse non putat ob verarum gemmarum defectum. b) Supervolutiva D e C. Cmvoluta Linn. Si al- ter margo folii in se ipsum involvatur , atque alter margo ilium contraria ratione includat. In Pruno armeniaca. c} Involutiva DeC, Involuta Linn. Si uter- que margo folii introrsum involvatur. In Pyro Mak. d) Re- (1) Nees v. Esehb., I. I. (2) Phil. Bot., pag. 177. Cs) Phil. Bot., pag. ais. (4) Inter dicotyledoneas in Dreseraeeis haec dispositio ob- servatur. Inter monocotyledoneas in Cycadeis et summo gradu inter aionocotyl. cryptogam, in familia Filieum. DeC, Or- gan. veg. t T. I. pag. 353. (5) Nees v. Esenb., I. 1. pag. 474. B O T A N I C A. 103 d} Revolutiva DeC. Si uterque folii rnargo ex* trorsum convolvatur ubi in Kore marino , Polygono Persicaria* Haec dispositio aliquando observatur in foliis evolutis atque ita dicuntur folia rcvoluta DeC. e)Curvata, Curvativa DeC. Si ex minore folii latitudine convolutio non est conspicua et non completa. (i) Link (a) praeterea distinguit inter complica- lionem folii per se, et complicationcin cum aliis foliis adjacent! bus. Ad priorem classem referun- tur folia involuta, revoluta , convoluta et quidem dextrorsum et sinistrorsum , conduplicata, plicata, circinalia. In complicatione cum aliis foliis adjacentibus quodammodo alia ratione procedit: folia apposita ilia dicit quae sese uon ampl^ctuntur nee margi- nibus sibi accumbunt. Haec dispositio aeque in gemmis apertis ac clausis et tectis invenitur. Se- parata dicuntur , ubi folia variis modis convoluta intra tegmenta stipulasque posita , haruni ope se- gregata sunt, uti in Corylo. In dicotyledoneis folia sese marginibus contingunt ct folia accum* bentia dicta sunt. Folia valvacea si sese amplcc- tuntur ita ut alterum ab altcro utrimque margine com- (j) De Lamark et DeC., Fieri Franc , T. I. pag. io(J. scqq* ct DcC., Thtor. Elim. ds la Botan, 9 pag. 370, scqq. (a) 1. J. pag. -U- ID4 COMMENT- ATIO complectatur. Denique folia tmbricata , si sese ita amplectuntur ut alter margo tegatur, alter te- gat, excepto extimo et intimo in orbe folii. In monocotyledoneis aut convoluta sunt aut equitan- tia et sicuti Linnaeus distinguit inter equitan- tia, ancipitia et equitantia triquetra uti in Grami* mis et Cyperaceis videtur, Ex hisce foliatio- nis divisionibus ilia Lamarckii et Candolln praeferri nimirum meretur , tarn ob accuratam dis- tributionem quam ob facilem applicationem ad ter- minos reliquorum auctorum, cum nullus fere in- veniatur terminus foliationis qui ad imam alteramve harum classium referri non possit. Haecce divisio , ex relativa positione foliorum tenellorum in gemma petita summae nimirum uti- litatis esse posset tarn in determinando ordines na- turales quam genera et species , ita ut cum L i n- naeo in votis habeamus hanc botanices partem quondam de industria tractatum iri (i). Ad cujus rei praestantiam demonstrandam exempla quaedam profertsummus Botanicus , Scil. ait: Folia in Can- ya , Alpinea , Kampftrio , Curcuma , Amomo , Ma- r ant a , et toto hoc ordine naturali , cum erumpunt , instarcucullipapyracei prodeunt , margine s. latere altero obvolvente latus interius. Idem observa- tur in speciebus Ari^ Callae , Dracontii, ut ne minimum quidem intersit discriminis, at ve- w TP (i) Amoen. Acad. , Vol. II. pag. 190, ! B T A N I C A. 105 ro in his convolutio fit ad soils quod .ajunt motum, in illis vero contra. In Gramineis diversus plane obtinet modus : horum cnim con- volutioncs altcrnatiin sunt contrariae, adco ut H si priores ad dextram , proximae neccssario ad sinistram vergant. " In ejus philosoph. Dot. fere dnccntae recenscn- tur plantac quae sub 10 foliationis modis a Lin naeo ordinantur. (i) 35- DC squamarum divisionc. Superest in examine nostro de partibus gem mam constituentibus ut squamas paullo fusius indage- mus. Quum enim liaec organa summi moment! sint, simulque egregia documenta providentiae Na^ turae exhibeant , duximus operae pretii esse ut primum quidem varias earum species exponere- mus, dein vero earundem functiones, ex quibus quantum poterit rationes teleologicas eruere cona* bimur. , Geuunarum tegmenta (squamae) dividuntur: i. In sptiria i. e. talia quae formantur ex po- sitione et obductione nonnullarum partium essen- tialium gemmarum nudarum. a. In (i) Linn., Phil. Hot. cura Sprcng. , pig. 175. scqq. 106 COMMENTATJO 2. In vsra^ gemtnis exclusive propria , quaecum evolutione gemmarum decidunt, atque pereunt. Hae proprie squamae dicuntur. Quoad primum. Plerumque gemmae nudae sine ullo integumento partium essentialium stricto sensu nudae dicuntur, quod in plurimis plantis herbaceis obtinet, in Hippophae rkamnoidt aliis- que. Si vero gemmae perula spuria simt obductae haec est vel perula Integra (Mirb) (vagina fo- liacea) uti in Polygono Persicaria ; vel stipulae (i) ipsae magnitudine vera folia superant ,uti in Lirio- dendro Tulipifera (2) , Magnolia ; vel cum petiolo in foveam sunt coalitae ita ut serius provenien- tes partes ramulorum obtegant. Hue referri de- bent folia gemmacea Linkii (3) atque folio pi* leolaria (Dutrochet) (4). Folia gemmacea dixit folia gemmae sive rami quae inferiora versus tegmenta posita in haec sensim transeunt. Ba- sis petioli dilatatur, petiolus Jpse praesertim vero lamina obliterantur, vagina imprimis supera excres- cit, stipulae aut alae stipulaceae magis explicatae sunt (i) Dutrochet, considerat perulas Liriodendri et Mag- noliae tamquam pileolos (fileoles) qui dividuntur in duo folia piieolaria quae male a Botanicis nonnullis stipulae vocantur. Mem. du Mat. d'Hist. N*t. Tom. VIII. p. 35. CO Sprengel, vom dem, Bau und tier W&tur dor se. Halle 1812. p. 481. C 3 ) I. 1. p. 212. (4) 1. 1. p., 24. B T A N 1 C A. 107 sunt qtram reliquae partcs, in gcncrc hujusmodi folia basin habent explicatam, partem mediam et anticam obliteratam. Dutrochct folia pileolaria (feuillcs pikolai- res) vocat ista folia fulcientia quae in gemmis ad caulis basin aut in stolonibus ct in caul i bus sub- terraneis enascuntur 5 quaeque revcra tegmentorum indolem demonstrant , uti vidcre est in Sparganio erecto , Typha latifolia , Fragaria vcsca aliisque. Quoad secundttm. Essentialia gemmarum teg- menta (Perula vera) vocantur squamae, et gem- ma tali perula munita squamosa dicitur. Si squa- mae exteriores viridescunt et foliaceae evadunt Pe- rula foliacea audit. T u r p i n putans , positio- nem relativam primae vel externae squamae gem- marum (embryon fixe) semper esse eandem, multas observationes maximi momenti de hac re instituit. Primus fuit qui tres seqq. dispositiones hujus ex- ternae squamae constituit ; scilicet. i a. Dispositione squama exrerna posita est gem- mam inter quae illam gerit et caulem plantae cui est apposita. 2*. Dispositione squamae externae laterales sunt ; et quidem esse possum vel alternae vel oppositae quandoque basi coalitae. 33. Dispositione squama externa spectat petiolum folii in cujus axilla gemma formata fuit. Prima haecce dispositio solis monocotyledoncis propria est. Putabat igitur squamas externas late- ra- io8 COMMENTATIO rales plurimamm dicotyledonearum characteres suf- ficientes praebere quibus hae ab omnibus aliis di- stingui possent. Tertiam vero invenit dispositio- nem in multis plantis familiae Amentaccarum in quibus squama externa (i) positione gaudet e dia- metro opposita illi monocotyledonearum (2). Ex his et ulteriore indagatione in dicotyledo- neas bonos characteres forsan peti posse putat. Squamae externum habitum gemmarum efficiunt non vero omnes sunt ejusdem naturae atque ori- ginis. In hac re tamen conveniunt quod semper panes sint denegeratae atque imperfectae; sic nunc sunt folia vel petioli , nunc stipulae quae necessa- rium siium incrementi gradum non attigerunt, quae vero sub quibusdam condirionibus procres- cere atque evolvi possunt et ita veram suam de- monstrare naturam (3). Gemmae squamosae quoad organa e quibus squamae sunt formatae , varia accepere nomina et quidem dicuntur: 1. Gem* CO In Salicibus haec squama externa totam gemmam ineludit et colore suo brunneo ab interioribus se-riceis longe differt. 'a) Turpin, M6m. sur rinflorescence des Gramindes t des Cyperacets in Mint, dn Mus. d'Hist. Nat. Tom. V. pag. 438 seqq, (3) Constant gemmae rudimentis foliorum, dura sub folio- rum nomine non modo folium proprie dictum sed et petioles et siipulas simul comprehendimus. Linn. Am. Ac. T. II. p. 189. Malpigh. Degenerationunp squamarum pulcherrimas ex- hibuit delineationes in opp. omn. tab. 10 seqq. B O T A N I C A. 109 1. Gemmae foliaccac. Si foliorum sessiltum limbi in formam squamarum reducuntur ; vel se cundum Richard .dicuntur talcs quae ex dege- neratis foliis constant, atque saepe etiam in folia evolvuntur quod in Daphne Mezereo videre licet (i). 2 . Gemmae petiolaceae (De C. , Rich.) petiolares (L i n n.) Perttla petiolanea (M i r b.). Si squamae ex petiolorum basibus relictis sunt conforma^tae e. g. in Juglande regia (2). 3. Gemmae Stipulaccae (DeC. , Linn, et Rich.) Ferula stipulanea (Mirb.). Si stipu- lae conjunctae innovationes circumdant uti in Li- riodendro Tulipifera , Carpino sylvestri et praeci- pue in Fico elastica (3). DeCandolle duas distinguit species istiusmodi gemmarum stipulacea rum. Alterae componuntur ex superpositis multis stiptilis quae totam innovationem continent. Hae in tota fere familia Amcntacearum observantur, uti in Salice. Alterarum stipulae liberae vel coa- litae margine externo formant singulo folio involu- crum proprium et cum ipso ramulo procrescunt. Hoc in fids et Magnoliaceis observatur. Tales gem- (0 Foliaceae si squamae interiores scnsim in folia simplicia abeunt. Linn. 1.1. pag. 189. (2^ Petiolares; in his squamae' sunt petiolorum rudimenta et sensi;n apice foliiferae evadunt. Linn. 1. 1. (3) Stipulacene in quibus squamae mere stipulae existunt , quarum singula paria plcrumque conjtmcta magisquc vidna sunt. Linn. 1. 1. no COMMENTATIO gemmae monophyllae statim forma sua conica , qua ramum terminant , dignosci possunt (i). 4. Gemmae fulcraceae (ferula fulcracea^ squa- mae, fulcraceae^. D e C. stipulaceo - petiolares , (Linn.) vocantur si stipulae petiolo adhaerent, ita ut unum quasi corpus efficiant. Hae in pluri- mis Kosaceis observantur. Istiusmodi squamae pie* rumque sunt trilobae vel trifidae , unde earum ori- go ex petiolo et duabus stipulis coalitis liquet (2). Arbpres monocotyledoneae vel Palma& gemmis sunt praeditae quoad originem praecedentibus pror sus similibus. Pertinent ad gemmas petiolaceaSi Sic etiam summitates Dracaenae aliarumve hujus generis arborum gemmis foliaceis sunt praeditae; in monocotyledonibus vero hae dime tantum gem* niarum species deprehenduntur cum stipulis ca* reant, atque hinc sipulaceae et fulcraceae adessa nequeunt. Sic etiam in ipsis monocotyledonibus squamae bulbprum Liliorum optime ad gemmas fo- liaceas referri possunt, dum gemroae radicales dila^ tatione petiolorum Hemerocallis productqe e^empla offer unt gemmarum petiolacearum. Ite- (0 DeC. Organ, Wg. Tom. II. p. 213. Squamae uni- versales et partiales arborum acerosarum sunt stipulae vaginajif tes infe.rioris ordinis Necs v. Eserib. 1, 1. p. 477. Cn) Stipulaceo -petiolares in quibus squamae interiores apice l)ifidae vel trifidae fiunt : laciniis laieralibus demum adsurgend- bus in sdpalas, media profcrcnte folium rude. Linn. Amoen. Acad. B O T A N I C A. in Iterum in monocotyledonibus punctum compara- tionis ofFendimus. Si enim comparemus bulbum cum Palma , videmus nullum fere dari discrimen , nisi quod Palma stipitem suum habeat elongatum atque ita gemmam alte gerat , dum bulbi stipes (placenta) perquam brevis est et gemmam sub ter- ra evolvit; omnes intermediae species in eadem classe inveniuntur, sic v. c. stipitem magis ma- gisque elongari videmus in quibusdam Allii specie- bus , in Crino , in Tucca 9 in Dracaena et sic sen- sim a stipite bulborum fere non percipiendo per- venimus ad longum stipitem Tuccae^ a Liliaceo* rum gemmis subteraneis ad gemmas aereas Palma- rum (i). Gemmarum species turiones, quoad squamarum originem omnes ofFerunt varietates gemmaruui ae- rearum arborum. Sic inter dicotyledoneas turiones foliaceae inveniuntur in Astere^ turiones petiola- ceae in Paeoniis et fulcraceae in Potentillis. Tu rionum vere stipulacearum exempla non occurrunt. De his vero jam antea vidimus. (0 D e C. Org. Wg % Tom. II. p. 224. C M M EN T A T f DC squamarum functionibus earumque partium finibus. Squamarum officium duplex videtur scilicet de- fendendi tenellos ramulos ab humiditate et a frigo- re (i). Quod ad primum attinet squamae plerumque sunt satis multae numero , atque satis accurate sibi im- positae , ne aqua pluvialis ante evolutionem earum interstitia penetraret. Praeterea multae gemmae hoc habent singulare quod earum squamae obduc- tae sunt materie viscoso - resinosa aqua insolubi- li quae gemmas quam maxime ab humiditate defen- dit (2). In Aesculo Hippocastano hoc phaenomenon summo gradu observari potest ; in Alno glutinosa atque in Populo nigra etiam istiusmodi materia resinosa invenitur, m'more tamen copia quam in Aesculo* Quoad squamarum defensionem a frigore; ipsa- rum superpositio jam insigne exhibet adminiculum con- (i) Hinc summo jure a Linnaeo gemmae hybernacula di- cuntur. Ci) Senebier refert se per quinque menses variarum arbo- rum gemmas, quas a pane ahscissa materie resinosa obduxerat, immunes siccasque sub aqua servasse. Aqua earum squamas pe-* netrare non poterat. Phys, V&g. Tom. II p. 388. B O T A N I C A. 213 contra intcnsae hycmis frigus , quia singulae aeris quantitatcm continent. Insuper multae gemmae extus pilis confertissimis sunt munitae; aliae in in- timis gossypii speciem continent densam , mol- lem , quae illas aeque a frigore quam ab humidita- te dcfendit. Exemplo iterum sint gemmae /lescu- li Hippocastani. In multis fruticibus et sufFrutici- bus in quibus squamae deficiunt gossypii species harum locum occupat , quo gemmae defenduntur ; quod in Viburno et in Ptclea observari potest (i). Hoc gravissimo gemmarum munere ducti et com- paratione illarum praesentiae in diversis vegetabi- libus plures Boranici concluserunt , arbores quarum gemmae squamis sunt destitutae in frigidis regio- nibus persistere non posse et illas tantum regio- num calidarum indigenas , quae his sunt praeditae in frigido climate vivere posse. Hae duae regulae quamvis universe verac quasdam tamen excipit. Sic Viburnum Lantana et Rhamnus frangula (a) quam- 0) G. L. Kole r, Lettre A M. Ventenat^ sttr le$ botttont et ramifications de ces organts et les rapports organiques ext- stant entre It tronc et les branches, psg. 9. Hae litterae ob- servationibuspmestaritissimis ditissimae insertae suntdiario: Jour- nal de Phyr., de Chim., d'Uist. Nat.ct des Arts, par J. C. De Lamdthdrie, Tom. 40. Par. Ca) Rhamntts frangula est unica arbor indigena Succiae quae gemnis caret , scd habitat ilia sub arboribus in nemoribus pa- ludosis cum aliis plantis a saevitia hyemis defensa , Linn. Amoen. Acad. 1. 1. p. 188. H ii 4 C O M M E N T A T I O quamvis origine frigidarum regionum incolae gem- mis squamosis sunt destitutae ; et Palmae quamvis gemmis petiolaribus munitae frigus perferre ne- queunt. Loflingius in dissertatione de gem- mis arborum catalogum exhibet plantarum tarn re- gionum calidarum quam frigidarum quibus gem- mae vel squamae denegatae sunt. Ex quibus si- mul patet nonnullorum inprimis R a j i et P o n- t e d e r a e clivisionem plantarum in herbas et arbores ex praesentia vel absentia gemmarum petitam expe- rientiae oinnino esse contrariam , cum ex hoc prin- cipio non solum excelsae saepe arbores ad herbas et iterum minimae plantulae ad arbores essent refe- rendae. Senebier refert se ineunte vere plures gem- mas a squamis suis orbasse, quae tamen perfecte fuere evolutae acque ac illae quae his erant praedi- tae. Addit tamen hoc nil probare , nisi quod gem- mae tune temporis squamis carere possint fi). Quod autem attinet ad fines quibus squamae et ratio qua cum gemmis cohaerent satisfaciunt , sum- mam Naturae sapientiam admirari cogemur. Si enim embryo immediate squamis erat tectus facile explicari non posset 9 resistentibus squamis arete materie resinosa cohaerentibus ; si embryo grandes- eit necessario impediretur hisce squamis , quae eo duriores redduntur quo magis aestas appropinquat ; in (i) Physiol. Wg. Tom. I, p. 390, B O T A N I C A. n 5 in longum excrescerc non posset , quin acutis ex- tremis squamarum laederetur. Ut his incommodis occurrerct alma Natura spatium squamas inter et embryonem implcvit foliolis hcrbaceis mollibus vel filamentis et pilis quae comprimi et cedere pos- sent continuis conatibus embryonis qui evolvitur ilia magis magisque comprimendo. Durante etn- bryonis evolutione foliola et pili simul procres- cunt, donee necessarium incrementum acquisivit ut et illis et squamis carere possit. Sens bier tamen his opponit, quod haecce foliola , hi pili tanta gaudent mollitie ut nullae fe- re pressioni internae resistere possent et squama- rum secessioni et aperiendi facultati multo praes- tantiorem causam adscribit. De hac re niultas protulit observationes praecipue in Pyro Malo fac- tas quarum sumraum hie proponam : scilicet , sin- gulae squamae sub cortice baseos gemmae in emi* nentia quadam sunt positae. Incipiente hyeme hae eminentiae quae squamas gerunt sibi sunt valde ap- proximatae et ita dispositae ut medium baseos squamae superioris sit positum supra ilium locum ubi squamae seriei inferioris conveniunt. Secessio serierum squamarum multum augetur incipiente vere, quando basis gemmae grandescere iucipit. Squamae itaque a contentis separantur incremento baseos gemmae in longitudinem ac latitudinem. Hoc duplex incrementum mine effect um edit mul- to tutiorem facilioreuique quam ederet, si incre- H a men- ii6 C M M E N T A T I O mentum modo in longitudinem vel in latitudinen? solum obtineret. Squamae itaque quae crcscere de- sinunt, non amplius extend! possunt, ita ut earum dilaceratio proportionalis obtineat incremento ba- seos gemmae, quae laceratia ulteriore vegetatione augetur ita ut tandem prorsus decidant. Squamae exteriores quarnvis tandem decidanr diutius tamen basi adhaerent , quia fortiores sunt. Squamae gem- marum .foliiferarum diutius persistunt et non ita celeriter dilacerantur 9 quia incrementum baseos gemmae foliiferae non ita impetuose procedit. Porro explicare tentat Senebier, quare squa- mae in apicibus suis aperiuntur ut exitum praebere valeant foliis atque floribus. Squamae quae basi sua solvtmtur non amplius eadem gaudent consistentia. Basis gemmae increscens necessario squamas a se invi- cem separat et quamvis ille motus ad basin squamarum fere percipi nequeat satis insignis tamen ad apices ob- servatur. Haec separatio durante dilatatione gemmae perficitur et proportionalis est incremento folio- rum et florum. Squamae basi sua dilaceratae mi- nore vi resistunt conatibus baseos gemmae, quae illas iterum dilacerare tentat , et florum foliorum- que qui illas dimovere conantur , ita ut resistentia semper sit minor quam causa quae illam vincere debet (i). Gemmarum tegmenta ipsa saepius immerito non- nul* O) Senebier, Physiol. Wg. Tom. IV. p. ao<5 seqq. B O T A N I C A. i, r nulli uti Senebier et Meyer cum colyledo- nibus compararunt (j). Plantula germinans enim cotyledonibus nequaquam carere potest, cum illis necessario nutriri debeat. Non ita cum squamis gemmarum obtinet quae , testante Koler (2), nullo modo gemmam nutriunt. Praeterea squamae desumi possunt neque gemma deperit; solummodo illam formam magis elongatam assumere vidit Se- nebier, si omnes squamas exteriores brunneas Actculi desumserat (3); si gemmae adeo indige- rent squamis quam plantae cotyledonibus tune certe non plurimae arbores uti omnes tropicae et inter Europaeas Viburnum , Rhamnus frangula aliaeque illis prorsus destitutae deprehenderentur. Hinc nulli alio scopo inservire videntur quam de- fendendi a frigore et humiditate (4). 27- DC origine gemmarum. De gemmarum origine non omnes Botanici ean- dem fovent sententiam. Nonnulli putant gemmas on". (0 Idem 1. 1. p. i;3. Let boutons n'ont pat & la virite des cotyledons^ mais lei feut'IJcs 9 let Icaillcs les romplacont. (2) Lettre a M. V e n t e n a c , 1. 1. (3) Senebier, 1. Up. aoi seqq. (4) Sprengel, Ucber dem Btm und dtr Natur, caet. p. 481. n8 COMMENTATIO originem trahere ex medulla quae per lignum et corticem penetraret, uti Linnaeus: Medulla ubique intra subsfantiam ligni ramulum exserit, versus quamlibet gemmam. Medulla autem ubi- que tegitur propria substantia lignea 9 haec ve- ro cortice. Cortex vero non exserat gemmam nisi protrudatur e medulla sive filamento me- dullari , hinc ortum gemmarum ex substantia medullari merito statuimus (i)." Sic etiam Pli- n i u s (2) jam suo tempore ex medulla gemmam protrudi putat quando dicit : Medulla sive ilia vitalis anima est, ante se tendit longitudinem , , impellens , quamdiu nodi pervia patet fistula , cum vero repercussa erumpit juxta nodos, hoc ,, vocatur in Vit& (3) gemma." Praeterea plures alii hanc eandem opinionem amplectuntur. Alii inter quos Pontedera nihil medullae tribunt , sed e ligno tenello (alburno) ori- ri credunt. Alii cum D u H a m e 1 et medullam et lignum et corticem suum conferre in gemmarum generatione asserunt (4). Sic squamae e. g. ori- rentur ex parte interiore corticis ramuli , cortex no- (i) Linn. Amoen. Acad. Vol. II. p. 192. (a) Hist. Nat. Lib. XVII. Sect. 35. (3) Ab antiquioribus soli Viti vocabulum gemma applicatura videtur quod ex Cretino,Etienne,Virgilio aliisque patet. Vid. A. Aubert du Petit Thouars, Essait sur la V6g. Par. 1809. p. 138. (4.) Du Ham el, Phys. da Arbrts, Tom. I, p. 120. seqq. T A N I C A. 119 novelli ramuli ex stratis interioribus vcl inter lig- num etcorticem rami senioris; lignum novelli ramuli ex fibris lignosis , tandem medullam ex qua maximam partem hae productiones consistunt , tamquam con- tinuationem medullae rami senioris considerant. Hi vero gemmarum formationem cum earum origine commutare videntur. Hill carnem vcgetabilem tam- quam unicum fontem omnis vitae in vegetabilibtis assumit , ex qua omnes gemmae omnesque embryo- nes orirentur; neque assumit immediatum transi- tum medullae ex trunco in ramulos, sed truncum et ramos intervallo quodam a se invicem separari et vasa atque medullam de novo ex nodo procrea- ri. Gartner (i) Hillio consentit , nempe in eo, quod omnes gemmae ex substantia molli, e\ vasis spiralibus et succulento parenchymate excita* ta , quae in omni planta sub cortice interno hae- ret , orirentur et cum eadem continuum corpus ef- ficerent. Perinde est sive ilia substantia caro , sive lignum tenellum, sive medulla recens vocetur. Sed id axiomatis loco habet quod ea sola sub- stantia omnibus gemmis prima largiatur initia et quod ex ipsa primum cujuscunque germinis proce- dat stamen vivum. Gartner ideo praecipue L i n n a e i sententiam reprobat , quia vera medulla texturam habet cellulosam , inertem , atque ad producendum corpus organicum plane ineptam. Hed. O) De fructibus et seminibus Plantar, Introd. p. v, COMMENTATIO He d wig ad basin gemmarum vasa spiralia ob- servavit , atque ex illis gemmarum originem ex- plicat (i). Me die us (2) observationibus suis probare -studet omnes gemmas oriri ex ilia substancia, quae ipsa dissepimenta et tubos medullares produxit. Partes ex quibus haec substantia constat illi soli- dae atque uniformes videntur , scilicet in multis arboribus dissepimenta in tubo medullari observa- vit, quae illi docuerunt nullam gemmam immedia- te ex medulla oriri sed ex ilia substantia quae dis- sepimenta (3) procreat , et tubum medullarem sem- per ibi claudi , ubi novi prodeunt ramuli. In plan- tis perennibus 9 in arboribus et suffruticibus ma- nifestum est quod gemma nullum habeat commer- cium cum vera medulla. In solis plantis herba- ceis uti in Brassica alba nonnulli observarunt em- bryones, quae vere in axillis foliorum caulis anti- qui 0) Senebier, Phys.Wg. Tom. I. p. 394. (2} Ueber das Vermogen der Pflanz. caet. in actis Th. Pal. Acafd- Tom. VI. p. 451 et 455. (3) Haec dissepimenta telae cellulosae de quibus Medians loquitur constant ex textu cellulose , cujus cellulae directionem habent transversam, quae vero in reliquo trunco longitudinali- ter diriguntur. Revera his dissepimentis ramus a trunco sepa- ratur non vero, uti Medicus credebat, ilia medullam dese- cunt, neque medullam 'ramum intrare sinunt; quod vero non ita , cum haec tela etiam tamquam medulla est consideranda. H. F. Link, Crit. Bemerk. und Zusatzo , zu Ucber dent Lau und Nat. der Gew t 'p. 49. B O T A N I C A. 121 qui prodcunt , origincm trahere ex substantia in- terna succulcnta carnosa quae ad axillas corticem perforat. Du Petit- Thouars (i) gemmarum origi- nem ex nodis vitalibus (a) explicat , scilicet ex pimcto vitali plures oriuntur fibrae primordiales et ex his aggregatis oritur gemma. Tandem in literis a Kolero ad Ventena- tum missis invenimus observationcs de gemmarum origine praestantissimas. Faucis igitur Koleri theoriam hlc exponere sane snmmi momenti esse videtur. Koler scilicet putat Linnaeum non longe a veritate abesse , statuendo in medulla originem gemmarum , neque ejus errorem adeo esse insig- nem 9 cum facile pro medulla haberi possit orga- non reproductivum de quo in his litteris mo- net. Observationibus suis praemittit definitionem gem- marum plantarum phanerogamicarum , scilicet gem- mas vocat: omnia organa harum plantarum quae continent rudimenta vcl germina caulis,ramulorum, vel foliorum , florum immo radicum. Fere omnes Botanici credebant, quod folia, in qiio- CO i. i. P. 156. (j) Turpin, ingemose hos nodes vitalcs cum gangliis ner- vorum amimalium simplicium comparat. Mint, dn Mas. d'Hitt. Nat. Tom. V. p. 434. C O M M E N T A T I O quorum axillis gemmae corticem perforant , ad ter- minura vitae ad statum ligneumaccedere, actionera- diorum soils atque aeris quodque ita lympham ad- scendentem non amplius admittunt. Putant fluidam manere et accumulari ad basin foliorum et exinde formari cambium quod ibi nodositatem (Je hour* rtkf) format. Praeterea asserunt hocce cambium producere nova vasa , quae , quum obtemperant im- pulsion! quam quotidie a lympha adscendente acci- piunt, versus corticis superficiem elongantur ilium- que perforare conantur atque ita gemmae originem exhibent. Contra hanc hypothesin monet,revera dari gemmas quae corticem non perforant in axil- lis foliorum , et oculiim sive gemmam jam prodire cum folia adhuc optime vigent. Audiamus ipsius observations. In plantis dicotyledonibus vide- mus quod corpus fere semper molle, herbaceum et viride ex ligno prodiens intret gemmam vel floriferam vel foliiferam et quod hoc corpus reve- ra centrum gemmae efficiat. Idem observamus quando lignum rami qui gemmam gerit jam ex di- Versis stratis est compositnm. Hocce corpus her- baceum raro est solitarium , saepius unum vel duo alia ei adjacent ejusdem substantiae. Haecce cor- pora herbacea lateralia priori sunt minora , nee un- quam gemmam floriferam verum foliiferam intrant. Quandoque ad basin et corpori herbaceo maximo proxime simile corpus occurrit, quod una cum maximo eandem gemmam intrat. Omnia haecce cor- B T A N I C A. 123 corpora hcrbacea separatim nascuntur in tubo mc- dullari (6tui medullairc} et nunquam in cortice , libro, vel alburno neque in stratis ligneis. Sunt rcvera productiones fasciculorum vasorum tubi me- dullaris. Haecce vasa sunt punctata (yaisseaux po- reux^ Mirb.) vasa simplicia, vasa spiralia , et vasa lineata. (Fausses - trachdes Mirb.). Haecce corpora herbacea cum lignum transeunt , non sem- per directionem horizontalem tenent neque in om- nibus plantis angulura rectum cum tubo medullari efficiunt. Forma differt quoad speciem plantarum , aeta- tem rami 5 locum quern occupant et angulum qnem cum tubo medullari faciunt ita nt a forma linear! in rotundam abeant. Loco quo haecce corpora her- bacea lignum transeunt , fibrae ligneae a se invi- ccm separantur illisque transitum concedunt, quam- vis aliquomodo ilia premant. Haec secessio tubo- rum et fibrarum lignearum manifestior est in stra- tis tubo medullari adjacentibus quam in illis quae cortici magis approximata sunt. Horum corporum crassities diversa est , pro di- versis plantarum speciebus , minora sunt atque minus cylindrica in ligno compacto et duro. Non sem- per viridea manent , cum , si in lignum vertantur hunc colorem amittunt. Easdem productiones in- venimus in plantis herbaceis cum caule ramoso uti in caule adulto Brassicae. Ex his concludendum videtur organon reproductivum gemmarum planta- ruro 124 COMMENTATIO rum dicotyledonearum revera esse solura tubum qui medullam continet. Idem est in monocotyle- doneis herbaceis quarum internodia tubos vacuos formant. Natura ad ramos producendos his plan- tis genicula concessit, quorum structura fere con- venit cum structura caulium plantarum , quarum canalis medullam continet, Sententiam , quod tubus medullaris sit unicum organon ex quo gemmae et rami oriuntur, confir- matam invenit observationibus quas instituit de insertione ramorum adultorum in truncis prorsus exsiccatis. In ramis adultis productiones non am- plius sunt herbaceae , sed lignosae redditae , uti. etiam laterales quae exsiccatae sunt. Sectio per- pendicularis trunci ramosi docet tubum medulla* rem rami semper oriri ex tubo medullari trunci; ramum nunquam in trunco conum inversum for- mare , uti nonnulli putant (i) > atque ramum arboris nunquam comparari posse cum planta, cu- jus radices sunt in solo ligneo. Incrementum in longitudinem gemmarum et ramorum adscensui tuborum libri adscripserunt. Si vero ramulus cor- tice suo orbetur v. c. in Populo videmus albur- num nunquam hucusque produci. Pars superior rami et gemmae formata est medulla, tubo medul- lari et cortice. Ex hac observatione concludit in- crementum truncorum et ramificationum unice de- pen- (O Du Hamel, I. I, T. I. p, 94. B O T A N I C A. 1*5 pendere ab elongatione vasorum canalis medullaris. Alburnum , cujus tubi directionem rectam habent in parte superiore rami, se ostendit sub forma fibrarum separatarum quae per superficiem canalis medullaris disperguntur. Haec observatio explicat, quare strata partis su- perioris rami numero minora sum quaui strata ba- seos et quare haec ultima etiam minore numero or- currunt quam strata trunci (i). Denique confirmat quae de origine gemmarum sunt dicta ; si enim gem mam rami cujuscunqtie arboris observemus ma- nifestum erit , canalem medullarem unice hujus or- gani intima componere. Variae exstant hypotheses de nutritione gemma- rum durante hyeme, de qua h. 1. verbo monere nobis non inepte videmur. Praecipua ex his opinionibus est sequens : scil. compararunt intima gemmae cum seminum embryone atque dixerunt gemmam aeque squamis quam semina cotyledoni- bus nutriri. Hanc nutritionem per squamas sae- pe valde aridas plurimi negant , inter quos Koler qui gemmam nutriri statuit succo productionibus canalis medullaris ei exhibito ; nam lymphae mo- tus in arbore non prius cessat, quam frigus sit valde intensum, atque turn gemmae nutrimento non indigent. Forsan ideo productiones canalis me- (i) Du Hamcl, 1.1. T. II. pag. 53 et N. v. Esenb., ll..*db. , T. 1. pag 480. ia6 C M M E N T A T I medullaris per plura strata lignea transeunt, ut hinc cert us redderetur lymphae aditus ad gemmas. Tandem monetKoler bene distinguendum esse inter productiones medullares (prolongemens m6- dullaires , Daubenton), atque productiones canalis medullaris (prolongemens de Fetui^ Ko- ler) (i). Secundum Nees v. Esenbeck (2), gemmae fundamentum est nodus qui in veris plantis gem- miferis oritur ex mixtione formationmn elementa- rium corporis vegetabilis s. cellularum et vaso- rum. Vera gemma oritur ex linea terminal! libri atque corticis (alburno) et tubus medullaris non uti putatMirbel (3) in gemma producitur, ve- rtim gemma novum sibi format tubum medulla- rem. Link e ligno solo nullibi gemmam oriri dicit, sed- in gemmarum generaratione praecipuam tarn medullae quam corticis functionem positam videri (4). Denique Clar. S p r e n g e 1 (5) , etiam accuratissi- me gemmarum originem descripsisse videtur. Se- quentia notatu dignissima addamus. Ubi novae gemmae oriuntur , conspicitur intima coagmentatio fibra* CO 1. 1. (a) N. v. Esenb. 1. 1. p. 479. et J. A. Uilkens, Redsy. 4de D. p. 247. (3) Pkysiol. Wg., T. I. pag. 125. (4) Link, Phil. Bot. pag. 172. (3) 1. 1. png. 476. B O T A N I C A. 127 fibrarum alburni et cellularum medullariiim atque corticalium quam scptorum medullarium nomine insignivit Medic us. Vasa alburni spiralia et sca- laria iterum abeunt in corpuscula vermiformia , intcrtcxta granulis ct globulis , rudimentis cellula- rum. Ex his tuberctilis oriuntur gemmae. Mine di- versi modo non tantum fibrae ligneae flectuntur , verum etiam cellulae textus cellulosi , quae semper lateraliter diriguntur ad ilium locum ubi gemma prodit (i). Hinc etiam explicatur quare monoco- tyledoneae plerumque gemmis sum destitutae, cum enim in illis fasciculi vasorum spiralium et sca- larium parallele adscendant atque uniformi tela eel- lulari sint separati. Non vero illis geinmarum formatio prorsus est denegata , cum multae inveniantur Gramineae quae ramis gaudent , uti Panicum clandestinum , dgrostis mexicana aliaque , ex quibus T u r p i n ($), con- cludit Gramineas , esse plantas a natura destinatas ad ramulos emittendos et affirmat, in climate ve- gctationi aptissima , uti in regionibus humidis et calidis Gramineae plurimae ramulos emittere et aliquando in plantas excelsas procrescere , uti Panicum clandestinum. Quod etiam annotavit Du Pe- (0 Link, Krit. Bemtrk., 1. 1. pag. 49. (a) Sor i'lrifloresc. ties Graminiet et Cyperac., I. I. T. V. P. 444. 128 COMMENTATED Petit T h o u a r s , qui praeterea in axillis folio- rum monocotyledonearum , uti in Dracaena gem- mas statuit latentes quae faventibus conditionibus evolvi possunt. (i) De Formatione gemmarum. Jam pertractata est gemmarum origo. Pergimus ad earundem formationem proponendam , qua ta- men in causa succincte item quaedam monebimus de formatione gemmarum inferarum, quandoquidem haec optime inserviant ad ulteriorem argument! nostri explicationem. Omnis apex plantae est gemma activa (ein leben- des^ treibendes Aug , G m e 1 i n) , qua axis plantae producitur atque partes periphaericae formantur, quae in omnibus plantis foliis praeditis initio sis- tunt folia , in illis quae foliis carent sunt organa foliis analoga, Folium ipsum elongatione sua nil novi producit et cum induratione tandem evolvi, atque vegetari non amplins possit , ita succorum motus sensim in illo minuitur donee tandem pror- sus desinat. Folium non ainplius nutriri potest, tabescit et ut organon mortuum decidit. Si haec om- (i^) Du Petit Thouars, Etsais sar la Wgdt. , pag. 145. et DeC. Qrganogr, Wg. 1. 1. pag. aao et 235. B O T A N I C A. 129 omnia nunc codem tempore accidunt , quo suci* corum motus atque vegetatio cessant, turn cum lapsu et morte foliorum vita plantae, quae est an- nua simul finitur. Si vero, quum folia procres- ccrc desinunt, succorum motus pergit, hi succi aliam viam sibi parare debent. Horum succorum pars formationi fiorum et fructuum inservit , sed hi partim omnes succos recipere nequeunt, par- tim in multis plantis simul cum foliorum morte fructuum formatio jam est peracta ; decidunt et hoc loco etiam vegetatio cessat. Ex his succia nunc oriuntur gemmae. In plantis annuis uti in Leucoio sequentia ob- servantur. Postquam plantae et praecipue earum folia certum incrementum acquisivere , in foliorum axillis nova oritur columna, quae mediae simillima est. Onus hujus columnae praecipue actioni lucis atque parciori nutrimento debetur , quibus citius in- durescunt folia , neque succos ita facile admittunt* Si nunc hi apices (gemmae) orti sunt, saepe qua tales manent , quod in annuis plantis saepius ob- servatur. Si vero post eorum ortum abundant succi, tune producuntur atque folia proferunt. Hinc ramificatio plantarum annuarum. Causa cur hi ra- mi in foliorum axillis formanttir, partim in eo est quaerenda , quod folium ipsum jam aperturam late* ralem produxerit , turn , in his induratis locis succi corticem penetrare , non amplius valerent , si prius apertura non facta fuissct. Partim etiam vitalitas I folii 3 3 o C O M M E N T A T I O folii ipsius ad ramorum formationem suum con* ferre videtur. Ex acre enim et ab aqua multum nutrimentunl suscipit , quod non solum sui ipsius nutrition! verum etiam totius plantae adhibetur. Folium hoc susceptum nutrimentum motu succortim des- ceridente per totam plantain distribuere debet , et ille motus succorum descendens in formatis foliis valde insignis videtur eo tempore, quo humus mi* nus est humidus. Itaque ille motus descendens cum adscendente motu in axilla folii convenire videtur, atque haec causa sit cur ibi stagnatio ori- tur qua rami formantur. In plantis perennibus gemmarum formatio revera iisdem fundamentis nititur, verum harum evolutio- lutionis modus plures praecipuas modificationes admittit. In plantis perennibus, quarum herba quotannis moritur, nonnunquam in foliorum axillis gemmae formantur, quae eodem anno item moriunturj sed praecipua tamen formatio caule perficitur ita ut ad ejus basin una pluresve gemmae formentur , quae nomine turionum 9 bulborum et tuberum ve- niunt. In turionibus atque bulbis gemma formatur., quae organis foliis analogis est praedita, quae apicem gemmae circumdant , ita tamen ut in turionibus haec- ce organa serins supra terrain evolvantur, in bul- bis vero maxima horum pars sub terra remaneat , dum- BO T A NIC A. 131 dummodo interiora supra tcrram procrescunt atque ibi imperfecta folia evolvuntur. In tuberibus contra gemma substantia tuberis obtegitur, atque tantum durante germinatione folia format. Turiones , bulbi atque tubera sunt gemmae cryp- tobiotae, cum per longum tempus sub terra re- maneant, antequam vegetatio in illis obtineat. Si ilia vero procedat, apex vegetans supra terrain protruditur atque fit gemma activa. Hac quiete aliquomodo cum seminibus conveniunt. Uti in plantis annuis abscissione gemmae terminalis evo- lutio lateralium promovetur, sic etiam in perenni- bus observatur, ita ut hinc saepe gemmae onan- tur , quae secundum vegetationis leges sequenti anno prodiissent. Plantae vero vis vegetativa hac lae- sione atque inde proveniente evolutione gemmarum lateralium valde debilitatur, partim quia planta certo temporis intervallo certum tantum numerum ramorum producere potest, partim quia illi rami serius provenientes bene formatas gemmas pro an- no se^uente producere nequeunt. Haec phaeno- mena praecipue in 4 spar ago observari possunt. In plantis vero perennibus , quarum herba etiam perennis est , formatio gemmarum vulgo in folio- rum axillis obtinet, ex quibus vero excipi debent Palmae 9 Bromclia , Yucca , Akc , Stapelia. In Palmis modo adcst gemma terminalis, quae tarn diu nova folia profert , donee florum formatio sue* I 2 ce- I 3 a COMMENTATIO cedat. In aliis laterales quidem rami producuntur, sed hi partim tantum ad trunci latera, partim ad ejus basin oriuntur, nan vero gemmae verae for- inantur. Sic etiam in omnibus plantis, quae foliis sunt destitutae , gemmae deficiunt , uti in Cacto , at- que ita dicti rami laterales sunt tantum puncta vegetationis. Tandem in arboribus acerosis aeque minus in axillis foliorum inveniuntur gemmae. In reliqtiis vero plantis perennibus semper in axillis foliorum formatur gemma. Harum gem- marum tamdiu nulltim vestigium invenitur, do- nee folium tertiam sui increinenti partem acquisi- verit. Turn vero se produnt forma noduli conici in quo cito formationem ex squamis imbricatis observare licet. Plenaria vero formatio tantura succedit, si folii vegetatio omnino destiterit. Vi- demus harum gemmarum formationem a foliis pen- dere ex eo , quod, si intempestive folium abscindi- tur, nulla gemmarum formatio obtineat. Si ve- ro folium serius abscinditur oritur bene formata gemma. In nonnullis plantis perennibus harum gemma- rum pars eodem anno evolvitur , quo formari coe- pit , uti in annuis plantis , atque hinc ramificatio adhuc eodem anno proceclit. Hoc vero non cum omnibus gemmis obtinet , tantum cum primum provenientibus atque in junioribus plantis, in qtii- bus succorum motus validus observatur. In plu- rimis tamea plantis perennibus hae gemmae tan- tum B T A N I C A. turn sequenti anno ramos profernnt. Copiosiore vero nutrimento aliisque causis accidentalibus , in- sectis, gelu aliisque, horum ramorum proventus eodem anno nonnunquam observatur , uti saepe in cultis arboribus frugiferis. Gemmae itaque quae eodem anno non evolvuntur, atque ita gemmae cryptobiotae vocari possunt , plantam sequentis anni referunt, uti embryones turionum, bulborum at- que tuberum. Quo melius folia efformata sunt eo quoque melius gemmae; .et turn demum earum formatio abfoluta consideranda est, si folium de- perire incipit. In plantis perennibus sempervirentibus uti Lau- TO , Citro aliisque , quoad gemmarum formationem , aliud discrimen non percipitur , nisi quod, quo diu- tius folium perstet, eo longius quoque requiratur temporis intervallum ad gemmam formandam. Gemmae plantarum perennium non tamen iisdem qualitatibus gaudent, verum praeter eiformationis atque perfectionis gradum, quaedam praecipua discrimina in illis observantur. In nonnullis plan- tis parum differunt, magis minusve efFormatae sunt, neque durante statu somnolento , neque vere sequenti insigne discrimen in illis observari potest , uti in Vite. Hae vero omnes in gemmas activas transformari possunt, ita tamen ut illae , quae om- nium minus sunt efFormatae , etiam anno sequenti cryptobiotae maneant et tune modo activae reddi possunt, si aliae gemmae insectis, frigore aliis- ve 134 COMMENTATIO ve causis nocentibus in evolutione sua cohiberi* tur. Talium gemmarum cryptobiotarum numerus pen- det a gradu vegetationis anni elapsi , quae quidem multas gemmas producere potest , si vero nova vegetatio minus viget frigore, siccitate aliisque causis, tune multae gemmae cryptobiotae etiam xnanent, atque sub inversis conditionibus pltirimae etiam evolvuntur. Ad basin vero omnis ramuli plurimae occurrunt imperfectissimae gemmae, quae foliis imperfectioribus sunt formatae atque etiam sub solitis conditionibus cryptobiotae manent. Valde singulare phaenomenon est quod gemmae cryptobiotae per plures annos se evolvendi facul- latem non amittunt. Si modo copiosius accedat nutrimentum , plantae facile gemmas cryptobiotas in activas mutare possunt. Ubicunque tales gemmae cryptobiotae adsunt, vegetationi alia via patet, qua utitur si succorum motus solitam viam relinquere cogatur. Pro diversis tamen vegetabilibus difFert hoc phaenomenon. In Vite e. g. gemma crypto- biota facillime in activam mutatur, in arboribtis frugiferis difficilius procedit , in aliis rarissime. Universe, quo seniores gemmae cryptobiotae eva- dunt eo difficilius in acrivas mutantur (i). CO Cf. F. G. Graelin, Ueber Metamorph. far Gewachie in Naturwissensch. Abh., ler Band, BOTANIC A. 135 *9- Dt arbor tv gtmmarum. Arbor, vel planta herbacea constat; ex innume- Bjeris organis vivis, insertis trunco qui accipitcer- tam quandam quantitatem lymphae nondum elabor a- tae. Quodvis horum organorura hujus lymphae partem absorbere conatur actione vitali Ilia an tern organa f quae positione sua luminis atque caloris actione ma gis eiliciuntur, magis activa redduntur et sibi majo- rem conciliant partem lymphae in trunco congestae. Hac majore activitate vicina organa lympha privan-t tur, ita ut haec debilia maneant, inimo quandoque pereant. Tali niodo abortus accidental}} oritur. IHa organoruin actjvorum , quae positione sua in matre planta, quoad directionem naturalem succo- rum , aptiorem occupant locum, majus attingere possunt increraentum , atque ita in all is abort um praedispositttm eflicere valent, Ilae duae species abortus frequenter occurring , atque cxempla ha- bemus manifestissima in geinmis arborum. Quodvis folium rami in axilla sua ab origine inde gemmae rudimentum continet. Quamdiu folium bene viget, sibi lympham conciliat, neque gemma uHius fere increment! capax est. Si folium vero deperjrc jncipit, quod plerumque mense August! ac- I 3 6 COMMENTATIO accidit, minore energia lympham absorbet, atque turn gemma manifeste increscere incipit. Ilia vero causa esse videtur cur incrementum impediatur. Si enim mense Maji vel Junii arbores foliis suis priventur, insectis, grandine aliisve, immediate gemmae latentes in axillis suis evolvuntur, quod saepe in arboribus obtinere videmus , praecipue si superaccedat tempestas humida atque calida. Ita videmus folii activitatem vulgo gemmarum evolu- tionem impedire, sic earum plurimae, vulgo infe- riores evolvi nequeunt, atque abortum patiuntur. Analoga phaenomena in gemmis superioribus ob- servamus , quae semper majus acquirunt incremen- tum sivepositionesua in ligno magis herbaceo , sive continua tensione lymphae adscendentis versus su- periora ramorum. Nunc vel gemma terminalis major fit, lympham attrahit vicinasque gemmas debilitat 9 quod in plurimis coniferis videre licet , vel gemmae vicinae , oppositae si folia sunt op- posita, et solitariae si folia alternant, majus h> crementum adipiscuntur et turn gemma terminalis aboritur atque decidit, ramusque continuatur vel bifurcatione , si duae gemmae oppositae evolvuntur vel simpliciter, si gemma lateralis procrescit. Ille abortus tamen non semper ita regulariter proce- dit, sed aliis nocivis opportunitatibus plurimae saepe valde irrigulari modo aboriuntur, unde expli- catur quare arbores fere semper ramos habent ad- B O T A N I C A. 137 admodum sparsos, quamvis primitive ordine rcgu- lari dispositi fuissent (i). Istiusmodi abortum mine ipsi procurare possu- mus , ita ut , deprimcndo gemmas axillares , termina- lium evolutionem sollicitemus , atque gemmarum flo- riferarum suppressione, foliiferarum proventus pro- mo veatur ct contra. Ars arbores secandi (Ja tail- 1C) der Schnitt ,} huic theoriae prorsus inniti- tur (2). $ So- DC vegetations gemmarum. Incipit cum earum prima formatione quae ple- rutnque simul cum formatione folii obtinet. Non uno momento nascitur gemma verum alma Natura jam dudum illi nutrimentum suppeditat et conti- nuo suura confert ad incrementum hujus germinis pretiosi. A formatione inde quietis periodum per- currit in qua , quoad externum habitum , parum mutatur. Hocce otium in plantis herbaceis atque in illis regionum calidiarum breve deprehenditur , immo in ultimis evolutio continuo progredi vide- tur. Contra, gemmae verorum truncorum sine discrimine hacce quiete fruuntur , quae in illis cum per- (0 DeC. Organ. Vlg. Tom. II. p. 218. (2) Idem Theor. Eltw. p. 93. I 3 8 COMMENTATIO perfectis gemmis tectis 5 cum phaenomenis formatio- nis foliorum vicariat. Si gemmae nempe vegeta- tio latens durante vere et aestate terminuin suum attigerit, autumno magis magisque intutnescere in- cipit nodus , ex quo originem traxit , ipsa aliquo- modo procrescit et hinc causa fit agens in foliorum lapsum (i). Ab hac periodo ad ver usque etiam gemmae vegetatio extensiva lento gradu procedit, sed post aliquot menses jam manifestissima redditur et vere , sive lente sive citius accedat , gemmae plerarumque arborum ad efifoliationem sunt dispo- sitae. In hac tamen re processus vitalis agere ni- mirum videtur , cum calorem vernalem valde di- versis temporibus gemmas in folia explanare videa- mus. Hucusqne vita gemmae qua talis extenditur. In nostris regionibus annua deprehenditur , quod tem- poris spatium tamquam norma est considerandum secundum quam gemmarum evolutiones tardiores vel celeriores determinari possunt. Si itaque an- nutim curriculum ad terminum fuerit perductum 9 gemma procrescit atque explicatur. Quae gem- marum manifesta apertio dicitur frondescentla , tfo~ liatio (bourgeonnement , M i r b. etDeC.)- Haec gemmae apertio efficitur elongatione columnae , qua 0) Non unica nee praecipua causa est , cum ante aliquot an- nos Cl. C. Vrolik, in dis. tie Defoliations arl,. , optime raonstraverit , causara defoliationis haejrejr.c in vi vjtali e?hausta. B O T A N I C A. 139 qua squamae, si adsunt, a se inviccm divellun- tur , basi solvuntur atque decidunt. Simul pro- ductis internodiis , nodi columnac a se invicem di* moventur, foliola lucis actione explicantur, flores proveniunt, atque gemma in ramulum mutatur. Caeterum, quoad vegetationem , evolutio gemmae cst vel progressiva vcl regressiva. Progressiva dicitur evolutio , si gemma , sine mani- festa elongatione statim in flores evolvitur. H&c per- tinent gemmae foliiferae quae cum vel sine foliis flo* res proferunt. Plerumque jam in antecesstim ex mino- re incremento ramuli gemmiferi florum atque fruc- tuum formatio determinari potest. Tales ramuli, qui ab hortulanis bursae (bourses') (i) vocantur anno primo vel secundo fasciculum foliorum pro- ferunt coarctatum, Parum elongantur, versus api- cem quodammodo incrassanttir (a) atque nodosi et rugosi evadunt , tandemque cum perfectum incre- mentum acquisivere , copiosis iloribus basin exhi- bent. Ars arbores secandi atque ars insertionis vel inoculationis , ex horum ramulorum cognitione , mul- ta utilia acquirere potest ("3). Contra talcs ra- muli qui forma gemmarum aliisque characteribus se (0 A. du Ham el tamquamsynonimaadhibentur louton, bow *f t ocil, oculus, gemma. (i) Ex hue forma nomen btirsarum illis fuit impositum. Vid. Rosier, Court compl. fdgric. Tom. II. p. 4:2. (3) Idem, 1.1. 140 COMMENTATIO se folia continere declarant, sicque typum conti- nent trunci , dicuntur ramuli foliiferi (branches & bois) et tamquam fundamenta futurarum bursarum considerari atque hunc in finem secari solent. Deinde saepe ex trunco antique' vel ex ramulis annosioribus prodeunt novae gemmae , quae in ratnu- los procrescunt. Hi ramuli vero tantum temporis spatium requirunt, antequam flores et fructus pro- ferre possum , ut ob trunci vel ramuli senectmem nunquain perfectum incrementum acquirant , vel saltern imperfectos flores atque fructus proferant. Hi ramuli a Gallo - Francis branches gourmandes, chiffonnes , a nostratibus Waterloten dicuntur. Ar bores exhauriunt atque enervant hinc ab hortuianis abscinduntur. Cum ramis ita dictis (branches gourmandes) gemma ad regressivam metamorphosin accedit. Hie autem producitur gemma quae non in folia evolvi- tur, quae scilicet spina dicitur, vel quae ad maxi- mum, uti in Ononi 9 Ulice aliisve, solummodo versus basin folia vel flores profert, versus apicem tamen columnam suam nudam subulatam pungen- tern in lucem profert (i). Spina est mucro du- rus ex ligno protrusus (2) ; etiam secundum R i- char* O) Spina in eo a gemma differt, quod gemma ex indtno ligno medullae proximo oriatur , spina vero ex strato extern ligneo minus fertili. Spina tamquam gemmae ntola est conside* randa. Grew, Anat. des Plant, p. 33. (2) Linn. Phi). Dot. p. 90. B.OTANICA. 141 chard (i) spinae sunt partcs fortes, acutae, quae ex intimo plantae textu oriuntur , dum acu- lei solum ab externis partibus i. e. ex epidermide plantae prodirent. Sicque universe ab omnibus fere auctoribus discrimen spinam inter et aculeum ponitur in eo , quod spina ex ligno , aculeus vero ex cortice oriatur. DeCandolle vero has definitiones multis pre- mi difficultatibus statuit , cum haec distinctio nul* lius sit pretii in plantis monocotyledoneis in qui- bus corticem inter et lignum minime distingui po- test O). Quamvis plurimi auctores spinas tamquam de- generationes considerent aliarum partium planta- rum (3) , inveniuntur tamen , inter quos M i r- bel, qui illas pro organis distinctis habuerunt ; et revera hae degenerationes causas valde obscuras agnoscunt. Experentia docet ramos quarundam ar- borum si in humo sterili procrescunt in spinas mutari et contra si ex hoc sterili humo in ferti- liorem transferantur , ilia iterum in ramos convert!. Facile quidem intelligitur , quod si maximus nu- merus gemmarum positarum in axillis arborum in loco sterili crescentium, patiatur primam evolu* tio- 0) ! ! Part ' P- 255- (a) De C. Organog. Vlg. Tom. II. p 177. (3) Bonnet, Medicus ct Sprengel, spinam plcru'm* que tamquam degcncratum ramulum considcranc. COMMENTATTO tioilem, lymphae quantitas non aderit Sufficient omnium harum gemmarum nutritioni; illae tantum quae optimum occupant locum i, e. qnae sunt vel superiores , vel iliac quae in partc maxime herbacea caulis inveniuntur, in veros ramos pro- crescere valent, dum aliae cito procrescere desi- nunt atque breves manent. Undenam vero illae simul duriores sunt? Unde provenit nutrimentum quod corpus ligneum iiidurescit , dum alias cor- pus ligneum indurescere videtur nutrimento quod folia elaborant ? Harum quaestionum solutio adhuc in votis habetur i). Quidquid sit, omnes plantarum partes , petioli , folia , stipulae , pedunculi , petala , sepala alia- que , solis exceptis radicibus atqne seminibus , in spinas mutari possum , quod phaenomenon ex C a n- d o 1 1 i i sententia confirmat identitatem originis ho- rum organorum (2). Spinae ex veris gem mis or- tae Spinae rameae 9 spinae caulinae^ caulinares vel ad truncum , vel ad ramos inveniuntur. Spi nac terminals* dicuntur' si in apice ramulorum oc- currunt, uti in Pruno spinosa. Spinae laterale^ plerumque ex axillis foliorum proveniunt et Spl- nae axillares audiimt e. g. in Citro medica. Si supra folia proveniant , supraaxillares uti in Gle- ditschia ; infraaxillares si infra folia vel ramos apparent , uti in Kibe. Si- (1) DeC. Phys. W S . T. II. p. 774. (2) Idem Org. Veg, T. II. p. 185. B O T A N I C A. Solitarlae stint in Glcditschia ;fasciculatat ittmul- ti$ C/Jrr// speciebus. Simplices occtirruut in Pruno 9 in Cacto , al. Ramosae in Glcditschia triacantho. Si ad originem dividuntur tune numerus in sen- sura venit, et bi - tri - multipartitae audiunt, sed hae formae uti omnes quac sunt infra folia atque flores vel in foliis, petiolis, calice, ftuctibus aliis- ve alias sunt originis neque gemmam ut funda- mentum habere possunt. Quoad formam spinae sunt aciculares, uncinatae et sic porro. Superficies spinarum vulgo laevis est, colorata atquc splendens. Infimam denique metaraorphoseos speciem gem* fliarum offendimus in multis speciebus Malpighiae atque Erythroxyli in quarum folioruui axillis sim- plex superest squamula ut gemmae vestigium. S- 31- De insertion** Ultimo loco in exponendo quod ad gemmatio- nem pertinet, pauca quaedam de insertione sumus prolaturi. Forte quis animadvertat haec ad nos- trum argumentum minime pertinere. Et sane pri- 1o quidem intuitu a sc invicem ea aliena viden- tur, vcrum non ita si res interius perspiciatur. Etenim ct insertione illud arte peragitur , quod per gem- 144 COMMENTATIO gemmam natura obtinet, ut novus in trunco ra- mus procrescat, et vero etiam est insertionis spe- cies, quae per gemnias proficitur. Itaque non immerito putamus vix argumentum dari, quod pul- cherrimum ilium ac prorsus naturalem Oeconomiam ruralem inter et Botanicen nexum clarius demon- stret. Missis autem quae de talea, maleolo aut cir- cumpositione in medium proferri possent, videa- mus paullo plenius de ipsa inoculatione. Nomine coalitionis , adhaerentiae (Soudure 9 DeC.} intelligitur ille processus, quo quaecunque pars cellularis plantae vicinae parti jungitur, ita ut unum efficiant corpus , communi vinculo vigens. Omnia fere 6rgana vegetabilium hacce facultate aliquomodo gaudere videntur , quae essentialiter consistit in unione textus cellulosi. Speciatim In- sertio , Inoculatio dicitur ilia coalitio , in qua liber et praecipue alburnum duorum vegetabilium sibi invicem junguntur , ita ut alterum horum quod vocatur Insertio (la greffe) recipere possit lym- pham alterius, quod vocatur subjectum (le Sujef) et ita procrescere in alterum vegetabile transplan- tatum (i). Ab antiquissimis inde temporibus hocce phae- nomenon jam observarunt agri cultores , ita ut a Phoeniciis atque Romanis jam cognita fuerit inser- tio- (i) Mirb. EUn. de Phys. Mg. Tom. I. p. I3 B O T A N I C A. 145 tio. Recentioribus vero temporibus huic utilissi r mae operation! maximam operam impendere coepe* runt , ita ut haec oeconomiae pars ad summum gradum fere pervenisse videatur imprimis operibus praestantissimis Thouini et Tschudii. Prima conditio essentialis coalitionis est , ut coin- cidat stratum externum alburni subject! vel ejus cambii cum strato externo vel cum cambio inser- tionis , vel coitus extremi radii medullaris cum basi gemmae. Quaenam etiam sit sententiarum diversitas de organo quod coalitioni inserviat, tamen omnes in eo convenire videntur, quod omnis contextus inter se coalescere nequeat , verum quod requiratur ana- logia anatomica atque physiologica. Ita experien- tia docuit , plantas ejusdem familiae naturalis 5 quae- que itaque analoga organisatione gaudent , unicas csse , quae sibi inseri possum. Neque omnes plan- tae ejusdem familiae hac facultate gaudent, quia non semper observatur in illis analogia physiolo- gica, sed nunquam in diversis familiis insertio procedit , nisi forte excipi debeat singulare Viscum , quod si ita, turn sane insertio prorsus sui gene- ris in hoc casu obtineret. Non tantem sufficit plantas esse ejusdem familiae, sed praeterea analo- gia quaedam physiologica adesse oportet. Haecce analogia inprimis valet, quoad vegetationis perio- dum, magnitudinem atque consistentiam variarum arborum. Natura succorum etiam quodammodo K in i 4 <5 COMMENT ATI O in insertionem agere videtur, scilicet numquani plantae succo lactescente praeditae in se invicem insertae observatae sunt. Melius, quaravis etiam satis difficile , insertio procedere videtur in arbp- ribus resinosis. Numerus methodorum quibus in- sertio fit, sane ingens deprehenditur. Thou in centum et quod excurrit descripsit. Haec tamen enumeratio, quamvis in praxi utilis esse possit, sensu tamen physiologico minoris momenti vide- tur, ita ut in nostro casu tantum praecipuas hu- jus auctoris divisiones adnotasse sufficrat. Venit igitur : 1, Insertio per approximationem (greffe par approche ; T h o u i n). Haec insertio obtinet , si duo rami vel duae arbores junguntur , ita tamen ut utri- usque radices terram teneant. Ita jungantur ut ad punctum attactus utrique corticis frustulum desu* matur. Brevi alburnum et liber ope cambii inthne coeunt, ita ut alter ramorum vel arborum sub junctura abscindi possit. Haecce insertionis spe- cies tmica est quae quandoque sponte in natura occurrit. a. Insertio per surculum ligneum (grefe par scions ligneux, Thou in). Haec fit si primo vere vel autumno summitas junioris ramuli gemmis mu- niti summitati truncatae subjecti imponatur ' 9 ita ut utrius-iue alburnum et liber perfecte cbinci* dam. 3*. Insertio per gemmas (grefe par bourgeons , Thou- B Q T A N I C A. 147 Thou in). Sumitur frustulum corticis una plu- ribusve gemmis praeditum atque accurate imponi- tw eo loco subjecti ubi simile frustulum demtum fuerit. T h o u i n has tres insertionis species comparat cum vulgaribus multiplicationis modis, scilicet se- quentia comparationis puncta profert: insertio per approximationera analoga est circumpositionibus, quia ramulus ncn prius sibi relinquitur quam cum subjecto sitiunitus; insertio per surculum conve- nit cum taleis. Abscinditur enim ramulus et apta positione collocatur , ita ut cum subjecto unitus , sibi radices parare possit* Insertio denique per gemmas cnalogiam cum jeininatione demonstrat. Separatur germen a planta gsnitrice et ita ponitur ut sibi ipsi nutria: entum paiarej atque incrementum accipere possit. Hae tres insertionis species in omnibus dicotyledoneis iignods (cxogtncs ligneux DeC.) locum habsre pocsunt. 4. ln:crtio pcrttum hcrlaccarum (greffe des parties herbages). In prioribus tribus insertionis speciebus jemmae nondum apertae surnuntur. In hac vero >pecie comrarium t ex methodo Tschu^ d i i , qui nuctor vegetabilium gemmarum jam evo* lutarnm vel aliarum partium foliacearnm insertio- nem multo praestantiorem putat. Hac methodo plantae annuae facillime in se invicem inseruntur. Universe insertio maxime agere potest in naturam vegetabilium, quae huic operationi submittuntur. Sic H8 COMMENTATIO BOTANICA. Sic arbores majores vel minores , robustiores vel debiliores insertione reddi queunt. Facultas flores atqne fructus proferendi saepe etiam valde eo mucatur (i) , uti etiam duratio multarum arbo- rum. Agere etiam videtur in foliationem et flo- rescentiam nonnullarum arborum. Insertione ita- que nil fit nisi, ut transferatur in alium ramuliun gemma vel surculus, qui in suo ramulo etiam evo lutus esset. Haec gemma, loco suo natali for- san inutilis fuisset, ob magnam gemmarum quan- titatem praesentem vel aliarum evolutioni nocuis- set, vel denique per ipsas debilitata et deperdita fuisset. Insertione nunc in apta positione colloca- tur. Ita insertionis utilitas manifestissima , non tantum quia nobis exhibet modum facillimum et saepe unicum augendi numerum specierum vel va- rietatum utilium 9 sed praeterea quia ofFert applica- tionem maximi momenti ad theoriam classificatio- nura botanicarum (2). Warum ich zuletzt am liebsten mit der Natur verkehre , ist, veil sie immer Recht hat , und der Irrthum blosz auf mei- ner Seite seyn Jcann, von Gothe. (0 Du Petit Thouars Essait etc, p. 40* (2 T h o u i n Monograph, des greffes in Annul, du Mat, Nat. Tom. I. aliis. INDEX. INTRODUCTIO pag. 3 P A RS P R I M r A. DE GEMMIS SIMPLICISSIMIS. . I. De gemmis simpUcissimis generatim consider 'atis earumque divisionc. pag. II CAPUT PRIMUM. DE SPORIS. . i. Le sports in genere. .... pag. i$ 3, DC sports, in specie consideratis. 16 I. in Equisetaccis * II. Filicibus 18 III. Muscis frondosis* . . 19 IV. hepatitis. . . 22 V. Lichenibus. . . . 26 VI. * Conftrvis .... 27 VII. * Thalassiophytis. . . 30 VIII. Pungis. ...... 32 CA- 150 INDEX. CAPUT SECUNDUM. BE BULBILLIS. J. 4. De bulbillis generatim considerate, pag. 34 5. speciatim spectatis. . 48 P A R S S E CU N D A* DE GEMMIS RHIZOMORPHIS. J. 6. De gemmarum rhizomorpharum deft* nitione ac divisione pag. 42 CAPUT PRIMUM. DE TUBERIBUS. . 7. De tuber um definitione et divisione. 43 8, Tuberum internet st rue tur a. . 47 9. Functio tuber urn. ..... 48 - 10, De turione. .... 51 CAPUT SECUNDUM. DE BULBIS. it. De bulbis generatim consideratis 53 12. De bulborum forma et compositione. 56 13. De partibus bulbum constituentibus. - 57 I. De corpore solido et de placenta. II. De tunicis s. squamis* . . 62 III. De gemma s. embryone bulbis contento. ...... 65 34. INDEX. . 14. DC bulborum ortu ac propagation, pag. 65 15. De sobole 67 16. De bulborum functione. . . - 77 I7 Compa ratio bulborum cum seminibus. 78 PARS T E RT I A. pag, DE OEMMIS STRICTE SIC DICT1S, S- 1 8. DC gcmmis in gcncrc spcctatis. 19. DC situ gcmmarum. . . . 20. DC gcmmarum divisions . . . _ 21. DC gcmmarum compositions. . _ 22. De forma etsubstantia gemmarum. 23. DC singulis partibus gcmmas con- stitucntibus. ...... - I. DC asi gemmae _ II. DC Columma , Axi gemmae. III. DC Columnae panibus pcriphe- rids. .' IV. DC squamis. ..... - 24. De foliatione , 25. DC squamarum divisionc. . . 2(5. Dcsquamarumfunctionibusearum- quc partium finibus. . . . 27 DC originc gcmmarum. . . . , a8. De Jormationc gemmarum. . . 29. DC abortu gemmarum. . . . 30. DC vegetatione gemmarum. . . 31. De inscrtione. 80 83 8? 90 92 94 95 98 105 112 "7 128 '3* 137 143 JANI MATTHIAE LEENDERTZ, AMSTELODAMENSIS, MEDICINAE IN ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA STUDIOS! RESPONSIO A D QUAESTIONEM BOTANICAM AB ORDINE NOB. MATH. ET PHIL. NAT. ACADEM1AE RHENO-IRAJECTINAE A. MDCCCXXXII. PROPOSITAM: Quacritur : quid Botanici de variis plantar um 99 gemmis atque de gemmatione universa observa- nt rint , et quid comp lures eorum , rationibus te leologicis innixi , hac de re docuerint" QUAE , PARITER AC GEORGII BROERS , AD EANDEM QUAESTIONEM RESPONSIO, PRAE- MIO DIGNA JUDICATA EST. INTRODUCTIO. U num quemquc , qui rerum naturam , quantum quidem pro ingenii humani mediocritate et limiti- bus licet , rite cognoscere desiderat , ad ea , quae suis perlustrare oculis suisque sensibus percipere potest , sedulo attendere oportet , ut non tantum externam rerum speciem contempletur , et usum , ctii illae inservire , utilitatisque fructum , quern ferre possint, observet ; sed inquirat etiani in fines 5 quibus singulae res destinatae sint 5 et inda- gare coiietur , quomodo universe earum indoles , structura et functiones comparatae sint ad certos fines , eosdemque bonos ac utiles obtinendos. In hiscc diligenter tractandis si quis versetur , et in campo hoc latissime patente per partes eundo, phaenomena in regno animali sibi obvia accuratius cognoscere studeat, in omnibus eluces- cere deprehendet consilium sapiemissimum. Si cor- poris humani v. c. structuram universam specte- A a mus , 4 I N T R O D U C T I O. mus , si singula ejus membra eorumque usum con- sideremus , si ad vivendi , audiencli, loquendi et corpus nutriendi organa , eorumque situm attenda- Tiuis, si indagemus, qua ratione et quern in finem per omne corpus humaiium vehatur sanguis, ag- noscendum erit, in fines optimos 'omnia sapientis* sime esse composita. Idem dicendum de reliquis in hoc terrarum orbe animalibus , quae quidem ho- mine 9 egregiis corporis et mentis facultatibus prae- dito, longe sunt inferiora, sed in quorum forma, instinctu 9 membris et organis perspicue patet, ad certos fines obtinendos non aliam aptiorem ratio- nem aut malum excogitari posse. Miram illam sapientiam optimosque fines , qui se produnt in operibus naturae , omnium vero inaxime in membris animalium , jam laudarunt Plato in Timaeo , Aristoteles in libro de partibus animalium. Eadem fuit sententia Stoico* rum alionmique e veteribus Philosophis, quodsi vero hi ita statuebant , quo tempore Anatomia et Physiologia admodum erant imperfectae, quanto magis ita nos sentire et loqui decet , postquam dis- ciplinae illae longe melius fuerlnt excultae, multa- que experimentis , dissectionibus et microscopii ope detecta sint , quae omnem Veterum diligen- tiam atque industriam fugerant. Neque in regno tantum animali sed in vegetabi- li quoque idem consilium , quo ad certos eosdem- que optimos fines attingendos omnia sunt dispo- si- INTRODUCTIO. 5 sita, sese manifesto prodit unicuique, qui in hoc studio operam posuerit et industriam. Quanta plantar urn est multitudo et quanta di- versitas I Attamcn omnes una alit terra , e qua mirabili artificio omnes alimentum trahunt sibi op- portunum. Nemo profecto , qui earum formatio- nem, nutritioncm , increment a, radices, truncos , ramos , frondes , (lores , fructus paulo attentius con- sideraverit , negare sustineat , omnia eo loco esse collocata , easque tempore opportune peragere functiones, quibus fines attingi possint maxime utiles. Quod universe valet de omni arborum et planta- rum genere et de singulis earum partibus , idem quoque dicendum de earum gemmis , quae primor- dia ramorum , foliorum vel florum continent , ea investiunt et ab injuriis externis tuta praestant. Quum a Nobilissima Facultate disciplinarum Ma- thematicarum et Physicarum in Academia Rheno- Trajectina , Anno CIDIOCCCXXXII proposita fuct quaestio : quid Botanici de variis plantar urn gem- , , mis atque de gemmatione universa observarint , et quid complures eorum , rationibus tckologi- cis innixi , hac de re docuerint. " Vires licet teneras intendimus, ad responsionem qualemcum- que conscribendam. Divisionem secuti sumus , quam quaestio ipsa quasi indicat, in prima nimirum commcntationis parte gemmas et gemmationem universam descrip. si- 6 INTRODUCTIO. simus , in secunda , rationes teleologicas in iis ob- servandas demonstravimus. Praeter nonnulla uni** versa de causarum finalium doctrina, quid sit, et quomodo sit utenda , non multa de ea dixi- mus , quia explicatio hujus doctrinae in quaestione non desideratur. Egregie hanc doctrinam illustra- runt J. v a n d e r H o e v e n , in disputatione , de causarum finalium doctrina^ ej usque in Zoblogia usu , ex sententia Societatis artium et doctrinarian Rheno-Trajectinae, argenteo praemio ornata A. CIDIOCCCXXII ; nee non C. G. Monty n, Responsio ad quaestionem ab ordine Theologico in Acad. Rheno-Trajectina propositam , quae prae- mium reportavit A. CIOIQCCCXXIII. Quantum illae rationes ad gemmas sunt appli- candae, atque ab auctoribus sunt demonstratae ^ tantum etiam in hac disputatione eas enumeravi- mus. En igitur , Viri Clarissimi ! hanc responsionem , vestris judiciis submissam. - Ut vero quodammodo vobis placeat , neque ulla laude plane indignam ju- dicetis, magis optandum quam sperandum existU mamus. CON- CONSPECTUS SCRIPTIONIS. PARS PRIM A, SENTENTIAE BOTANICORUM DE VARIIS PLAN- TARUM CEMMIS ET DE GEMMATIONS UNIVERSA. C A P U T I. DE GEMMIS IN GENERE. . i. DQ gemmis atque diver sa earum specie. . 2. De differentia gemmas inter et semina. C A P U T II. SENTENTIAE BOTANICORUM DE GEMMIS STRICTE DICTIS ET DE GEMMATIONE. . I. De gemmis stricte dictis. a. De ortu et evolutione gcmmarum. . 3. De gemmarum situ. . 4. De gemmarum structura. . 5, De complication partium intra gemmas. CA- C A P U T III. SENTENT1AE BOTANICORUM DE BUI,B1S. , i. De bulbis in genere. . 2. De bulborum structure** . 3. Formae variae bulborum. J. 4. De ortu bulborum. C A P U T IV. SENTENTIAE BOTANICORUM DE TUBERIBUS. . i. De ortu et structura tuberitm. . 2. Formae variae tuber um. C A P U T V. OBSERVATIONS BOTANICORUM DE BULBILLIS ET TURIONIBUS. . I. De bulblllis. 5 2 De turionibus. PARS SEC UN- DA. RATIONES TELEOLOGICAE IN PLANTARUM GEMMIS OBSERVANDAE. PARS P A R. S P R. I M A. SENTENTIAL BOTANICORUM DE VARIIS PLAN' TARUM GEMMIS ET DE GEMMATIONE UNIVERSA. C A P U T I. DE GEMMIS IN GENERE. S- I. DC gemmis atquc divena carum specie. v^uemadmodum haec fere est omnium discipli- narum conditio , ut carum cultures nunc ad hanc , nunc ad illam studii partem praecipue attendant , sic etiam caique facile patebit, ante Carol! Linnaei tempora paucissimos Botanicos fuisse, qui opera sua praestiterunt in gemmis describendis. Quamquam autem Malpighius, Grewius, Ray us aliique fuerint, qui, illius temporis ra- tione habita, egregie Botanicen tractarunt, tamen speciale quid de gemmis non tradiderunt. io CO M M E N T A T I O Gemma (haec Malpighii sunt) est velut infans custoditus , qui tandem adolescit in ra- mum , a quo , quasi ab aperto utero ., ova pro- ducimtur." (i) Fuit sequenti tempore Lin- naeus qui dixit : ,, Gemma est hybernaculum ,, caudici adscendenti insidens ;" (2) ex qua defi- nitione luculenter apparet 9 Clar. virum, voce gem- ma , earn solummodo plantae partem intellexisse , quae per hyemem , futurae plantae embryonem occultat, priusquam explicetur. Cum hacce sen- tentia , ilia Doct. L o e f 1 i n g i i , summi L i n- n a e i discipuli convenit , credit nempe , gemmam illam partem esse plantae , quae radici insidet , et squamis vel foliorum rudimentis , futurae herbae embryonem occultat. In duas species gemmas di- vidit, in gemmas stricte dictas et bulbos; quae nomine gemmae propriae veniunt , supra terrain ra- dici adsurgenti insident , ubi autem carnosae fue- rint atque magnae sub terra latentes 9 bulbos eas vocat (3). Posteriori autem tempore fere omnes Botanici , uno eodemque modo gemmas de- scripserunt ; gemmae , secundum eos , dicuntur il- lae plantarum partes , quae rudimentuin futuri cau- lis ramive continent , in quibus compressione ni- di- (i) Marc. Malpighii, An.it. Plantarum idea p. ($, opera omnia Eilit. Lond A. 1686. ' v a) Linnaei, Philosophia Botanica. A. 1824, p. pu (3) Linnaei, Atnoenit. Academ. , Vol. II. p. 185. B O T A N 1 C A. n dimentorum proclivitas ad cvolutionem ct propa- gationcm adcst , et per quas planta absque pracvia foecundatione nuiltiplicatur. Non autem ab omni tempore, omnes plantarum partes , quae hodic ad gemmaruni classcm referun- tur, inter cas enumerabantur , nequc eodem modo Botanici gemmas inter se clistinxenmt. Summus M a 1 p i gh i u s nimirum , nee non cae- teri Botanici illius temporis, gemmas soluramodo radici (mediate aut immediate) adscripserunt. Lin- naeus bulbos inter gemmas retulit , S p r e n g e- lius tubera, alii turiones et bulbillos gcmmis junxerunt. Quidquid autem hac de re sit, sim- plicissima divisio mihi videtur, quae a Clar. Sprengelio proponitur; singulis igitur capiti- bus de gemmis stricte dictis, de bulbis et de tu- beribus, nobis agendum erit dum turiones atque bulbillos postremo capite prioris hujus commenta- tionis partis pertractabimus. Priusquam autem ad haec transeamus , liceat no- bis quodammodo explicare, quo modo gemmae at- que semina inter se differant. DC differentia gcmmas inter ct semina. Quamquam ab antiquioribus distinctio inter se- mina ac gemmas ncglecca, saltern non satis obser va 12 COMMENTATIO vata videatur, tamen constabit , ea magnopere in* ter se differre , quod Linnaeus in suis scrip- tis egregie observavit. Gemma,' dicit, 3 , fi- ,, nes , semen initia plantae a climatis duritie de- fendit. Gemma intra squamas , semen intra tu- 5 , nicas conservat embryones. Gemma est hyber- ,, naculum herbae, semen ejus capsula" (i). Doct. L 6 fling etiara de hac differentia se- quenti fere modo agit : gemmae aeque ac semina rudimentum plantae in se continent , ea autem dif- ferentia , quod illud rudimentum in semine intra vesiculam integram conservatur, quod in gemma non locum habet. Gem mam nihil aliud esse judicat, nisi herbam a defectu vis vegetantis coarctatam, cujus folia exteriora sunt indurata et demum ca- dunt, quia non explicari possum. Interiora tamen propriis succis nutriuntur et calore veris evolvun* tur. Semina autem considerat veluti plantulas di- stinctas, proprio humore irrigatas. Gemma igitur est planta ccntinuata, semen omnino nova. Con- parat tandem Doct. auctor propagationem planta* rum per gemmas cum ilia Polyporum , per semina autem cum ea animalium 9 quae ex ovis excludun- tur (2). Doct. Ferber ejusdem est sententiae , gemmam scilicet nihil aliud esse nisi plantain defectu vis ve- CO Linnaei, Phil. Bot. 15.407. (2) Linnaei, Amoen. Acad. , Vol. II. p. i35. B O T A N I C A. 13 vegetantis coarctatam ; sententiam Loflingii eo affirmat , quod gemmae non eoclem , quo erumpunt, anno evolvantur, sect per totam aestatem et hye mem eoclem fere statu remaneant , quia succus nutritius non sufliciat ad eas simulac gemmas , quae praeterito anno emergebant , extendendas. Hoc probat exemplo arborum , quaruni frons in- sectis sit corrosa , atque dein folia proferant e gemmis eoclem anno protrusis , quia succus nutri- tius tune majori copia ad eas adfluit (i). Cl. Sprengel accurata comparatione gem* mas inter et semina , hanc differential!) nobis magis conspicuam reddit. Secundum hunc Botanicum, gemmae oriuntur actu vegetationis , quae hoc in casu ita augetur , ut limites suos consuetos supe- ret Semina contra tamquam corpora respicit , quae, saltern in plantis magis perfectis, forman- tur communi actione partiuin foecundantium , et quae demonstrant , a se ipsa pendere , quia quam citissime a corpore materno secedant (2). Maximam autem differential!! gemmas et semina inter esse eo patet , quod gemmae , initio saltern , substantia quadam homogenea consistent , quae partem plantae maternae eflicit. In omnibus autem seminibus germen proprium aliis variis partibus circumdatur ; in nonnullis albumine , in aliis vi- tel. (i) Linnaei. Amoenir. Acad. Vol. VI. p. 382. (:) Sprengel, Uebor den Bau etc. p. 472. 14 C O M M E N T A T I O tello^ in omnibus tamen cotyledonibus , et hae partes pariter ac germen ipsum , a planta materna valde differ tint. In gemmis contra modo distingue- re possumus , foliorum sqttamas , quae rudimentum fiuurae plantae circumdant , et tamquam continua* tiones vel elongationes plantae maternae habendae Sllllt. Nonnulli auctores denegarunt , gemmas aeque ac semina primordium radicis continere. Immor- talis poeta Gerraanicus , sagacissimus naturae per- scrutator , v o n Got he (i) contrariae ftiit senten- tiae, nee non Cel. du Petit Thouars, cujus theoria , de influentia gemmarum in incremento dia- metrico trunci dicotyledonearum , omnino hisce gemmarum radicibus nititur. Eo quoqtie diffe- runt, quod semina, quando geraiinant, plerumque unum vel duo emittunt folia, quae cotyledones dicuntur , et per vegetationis actum in folia semi- nalia mutantur. Cotyledones in gemmis non ad- sunt , neque opus est iis , quia gemmae immediate cum planta materna sunt conjunctae , et tamdiu , quamdiu cum ilia cohaereant , satis ea nutriuntur , vel quando ab ea separantur , statiin in planta aut terra, cui impommmr , ope radicum , quas tune emittunt , sufficientem nutrimenti quantitatem inve- niimt (2). Sa* (i) G5the. Ueler die Metamorphose dor Pflanze* , p. 70* (a) G othc, 1. 1. p. 70. B O T A N I C A. 15 Satis demum cognitum cst , omnes plantas , quac gemmis , aut bulbis , insertione , inoculatione , etc. gignuntur, perfecte similes csse plantac maternae, ct earam proprictates fortuitas , uti colorem florum , gustum fructuum , etc. non mutari , quia novae plantae tamquam continuationcs plantae maternae sunt considcrandae. Notandam etiam est in propa- gationc ope gem mar urn , plantas hoc modo produc- tas , morbis plantae maternae etiam esse affectas. Semina contra saepissime formas varias producunt , proprietates fortuitae etiam quam maxime dilferunt, neque iisdem variationibus, virtutibus vel vitiis gaudent plantae (i). Has difFerentias tamen solummodo in plantis ma- gis perfectis observare possum us , in plantis enim minus perfectis sese indagationibus vel exactissi- mis subducunt. Gemmae indubitatae aeque ac se- mina indubitata inveniuntur, sed terminum, ubi semina, actione duorum sexuum fructificata et a planta materna separata, atque gemmae, e planta protrusac et sine causa perceptibili emissae, sese offerunt, possumus quidem dijudicare sed non de- monstrare (a). In nonnullis plantis quoque vi- den- Anleitnng znr Konntnifs dcr GewZchsc f Vol. I. p. 857. Link, Elemcnta Phil. Not. , p. 1207. DC C a n d o 1 1 e uad S p r c n g e 1 , grundzuge
C 34 C M M E N T A T I O tur ; Fraxinus hujas specie! nobis exemplum prae bet. Tertia verticillatam\o>C2il> quae stellata est L i n- naei, gemmae annulos circa ramum formant, et in subspecies dividitur, secundum numerum gem- marum , quibus annuli formantur. Ad quartum situm gemmas refert per quincun- cem dispositas {en quinconces} , sive sparsas Linnaei, i. e. quae cum caeteris habita ratione, spiram circa caulem formant. Sequentem metho- dum adjianc speciem rite intelligendam proposuit Doct. Bonnet: per longitudinem cylindri , quinque lineae rectae ad aequalia intervalla trahantur ; ad basin primae lineae punctum sit primi folii, paullo altius in tertia , positum sit folium secundum; in quin- ta , ad aequalem distantiam folium sit tertium , in secunda quartum , et quintum folium quartum oc- cupet lincam. Copia arborum , praecipue fructi^ ferarum ad hanc speciem pertinent, uti: Pyrus Malus , Rubus idaeus , Absynthium , Amaranthus , Populus^ Salix^ caet. Nonnumquam autem hie ordo variatur ; non semper exacte quinque gem- mae spiralem formant, sed aliquando tres , septem vel octo gemmae sibi subsequuntur , quod tamen rarius occurrit. Species spiralis , quam gemmae formant , non semper eadem est , circnmvolvitur enim turn dextrorsum , turn sinistrorsum. Quinta species maxime est composita; continet arbores, in quibus folia duplices vel multiplices for* B T A N I C A. 35 formant spirales , secundum numerum spiraliura subdividitur. Pro variis plantis numerus spira- Hum et foliorum difTert ; quando spirales tres sunt numero, quisque septem folia exhibet; quando quinque adsunt numero , unaquaeque helix unde- cim continet folia. Hoc optimc intelligere possu- mus , quum tres vcl quinque spirales sibi paral- lelas circa baculum trahanttir et ad aequales dis- tantias septem undecimve puncta notentur. Di- citur Doct. C aland rini hanc speciem inve- nissc, tamen Clar. Bonnet, earn jam antea a Botanicis notam fuisse contendit (i). Ultimam tamen illam speciem ad gemmas non referre pos- sumus , scd ad foliorum situm modo pertinet ; arbores enim hujus specie! veras gemmas non in foliorum axillis, verum ad finem ramorum tantum habent (2). Monet praeterea Doct. Bonnet, nonnumquam fieri duas species distinctas distributionis in uno eodemque individuo , v. c. in Myrto communi , et Pimica Granato, in quibus secunda species cum tertia observatur , nee non in Cannabi sativa , cujus dispositio gemmarum inferiorum ad secundam, su- periorum ad quartam pertinet. Ilia discrepantia in caeteris speciebus etiam observatur. Clar. auctor operis praestantissimi de arboribus , du II am el, huic divisioni gemmarum foliifera- rum (1) Bonnet, 1. 1. p. 166. (2) Du Hamel, 1. J. Livr. II. Chap. I. p. 101. C a 3<* C O M M E N T A T I O rum addit dcscriptionem , quomodo gemma quae* que ramo vel trunco sit imposita , et rami gem- mis terminentur. Docuit sequentia: Rami arbo* rum gemmis oppositis, saepissime tribus gemmis terminantur, quae formam floris Iridis exhibent, gemma scilicet media lateralibus major est ; maxima autem arborum copia , cum gemmis alternatis , ramos unica gemma in fine praeditos habent. Ra- ro tamen tres illae gemmae terminales omnes evol- vuntur; plerumque gemmae laterales exsiccantur et decidunt, uti in Aesculo Hippocastano et Pavia, aliisque; vel gemma, medium tenens, hancsortem subit , dum laterales explicantur , uti in Syringa vulgari, quam ob causam rami fiunt bifurcati (i). Attendere etiam debemus in nonnullis arboribus , gemmas perpendicukriter ramis esse impositas , uti Syringa, etc.; in aliis vero , uti in Cornis per totam suam longitudinem gemma ramo appo- sita est. Evonymus Europaeus nobis aliquid sin- gulare aftert, gemmae in ramorum extremitate pa- riter ac in Cornis , gemmae contra in infima rami parte aeque ac in Syringis applicatae sunt (2). Clar. du Ham el accurate etiam situm gemma- ruin fructiferarum indagavit et descripsit. In mul tis arboribus gemmae fructiferae insident ramis specialibus parvis , multis foliis praeditis , qui ina- (i) Decandolle, 1. 1. T. II. p. 218. (.} Du Ha me I, 1. I. Livr. II. Chap. I. p. 102.- B O T A N I C A. 37 majori quantitate gaudent telac cellulosae, quam rami gemmis foliiferis pracditi ; ita ut saepissime gemma fructifera juxta foliiferam posita sit. Mul- tarum arborum rami floribus terrninantur, uti pen- taphyllo'ides ; in aliis flos e foliorum axillis prove- nit, veluti in Myrtho; in nonnullis ex ipso folio gemmae fructiferae enascuntur, quod videmus in Rusco , fructu folio innascente ; vel flores apparent racemiformes , ex axillis provenientes. Nonnum- quam racemi penduli manent , uti in Robinia Pseudacacia et Cyttso Laburno^ vel rigidi sunt et elevati, ramos terminantes, quemadmodum in Ritbo fruticoso , Syringa vulgari ; aut ad fin em rami fasciculo sunt conjunct! , uti in Coronil- la varia , Dicrvilla. Interdum axillis foliorum sunt im'positae, v. c. in Fagara ; vel spicam formant uti in Amorpha fruticosa , Clethra : for- mant etiam aut umbellas veras , uti in Bupleu- TO , aut umbellas ramosas ac in Sambuco ec Vi- burno Optilo. Quamquam hae observationes inulto magis essent extendendae, et fusius pertractandae , tamen ex hisce satis lucet , situm gemmarum fructiferarum vulgo aeque constantem esse in eodem arborum genere, ac gemmarum foliifera- turn (i). {0 Du Hamcl, 1. I. Livr. 111. Chip. I. p. 199. 3 COMMENTATIO D& gemmarum structura. Antequam ad describendas partes , gemmas con- stituentes transeamus, quaedam monenda super- sunt de forma externa gemmarum et quomodo, hoc respectu, inter se differant. Clar. du Ham el raonet, non modo gemmas unius arborum generis easdem habere formas, sed quoque unius speciei eandem servare formam , quod bene observatum, credit valde utile esse, ad species inter se distinguendas (i). Gemmae floriferae et fructiferae praecipue quod ad magnitudinem inter se differunt , floriferae ni- mirum crassiores et magis rotundae sunt, quam foliiferae. D u H a m e 1 differentia s , quae ad for- mam pertinent variis exemplis nobis ostendit: L onga s et acuminatas^ uti Carpini Be* tuli. Breves et ro t u n da t a s 5 e. gr. Juglans regia. Vi 1 1 o s a j , uti Viburni. Junctas et laeves^ uti Pruni Cerasi. Resinosas, e. gr. Populus Tacamahaca. P arv as 9 uti'm Quercu et Bignonia Catalpa , vel j Valde magnas, uti in Castanea vesca (2). Non- (i) Du Hamel, I. 1 Livr. II. Chap. I. p. 100. (a) Du Hamel, I. 1. Livr. II. Chap* I. p. 102. Sen- ncbier, I. 1. T. I. p. 38?. B O T A N I C A. 39 Nonnulli hodiernorum , inter quos Doct. R o U t a r d (i) , for mam globosam , ovatam , oblongam , tcrctem , comprcssam , ancipitcm , trigonam , /^r#- gonam, etc. gemmis adscribunt. Auctore Clar. Link (2), gemrnas etiam in clausas , apertas , f&r/tfj et tfj/fifoj distinguere possumus. Clausas vocat, quando ex foliis sibi impositis et imbri- catis constant, quod in arboribus observatur; apertas autcm, quando folia, quamquam saepe involuta et complicata, tamen apicibus divergant, uti in herbis plerisque. Tectae sunt gemmae , quando intra petioli basin latent, aut squamis sive integumentis obducuntur , quae vel in , vel post explicationem ipsius gemmae decidunt; per- multae arbores nostrates exemplum praebent. Nu- dac dicuntur, quando neque squamis teguntur, neque intra petioli basin reconduntur; haec spe- cies in arboribus regionum calidarum frequentissi- ma est. Clar. Sprengel formae differentias in plantis imperfectis innumeras esse monet (3). Gemmae constructae sunt e squamis excavatis, quae, se invicem tegentes, involucra constituunt , et durante hyeme partes interiores valde tenues et molles tegunt et defendunr. Quando hae partes in- (i) 15oitard, Manuel do Bttanie , p. 38. (a) Link, Elem. Phil. Bot. , p. soy. (3) LinnacS, Phil. Hot. edit. Sprcngelii, p. 91, 40 COMMENTATIO interiores accuratius examinantur, folia tenuia, vario niodo formata, quae saepissime modo fila simplicissima sunt, constituere videntur (i). Secundum squamarum structuram et situm sum- mus Linnaeus gemmas in varias classes divi- dit ; novit incrementa squamarum, donee in per- fecta folia abeant, in diversis speciebus gemma- rum, varia esse. Sequentes varietates hac de re memorat , et propriis illis nominibus indicat : gemmas vocat i. F o li a c c a s , quando squamae interiores sensim in folia simplicia abeunt, v. c. Daphne Mezereum. 2. PetiolareS) quando squamae sunt ru- dimenta petiolorum , et sensim apice foliiferae evadunt, folium initio omnino rude, sensim magis magisque folium perfectum imitatur , e. gr. Juglam regia. 3. Stipulaceo-petiolareS) quando squa- mae interiores apice bifidae vel trifidae fiunt, la* ciniis lateralibus demum assnrgentibus in stipulas, media proferente folium rude , uti : Prunus , Py- rus , Amygdalus* 4. Stipulaceas. In aliis gemmis squamae mere stipulae exsistunt , quarum singula paria pie- rumque conjuncta magisque vicina sunt , quaeque perfecta , etiam si parva , folia intra se fovent , v. c* (I) Du Hamcl, 1. 1. Vol. L Livr. II. Chap. I. p. 103. B T A N I C A. c. Carpinus Betulus, Liriodendrum Ficus etas tic a i caet (i). In primis autem situm spectavit et dein sex gemmarum classes constituit , quae sunt : fPetiolaribus. f. Oppositis< . . CStipulaceis. II. Gemmae constructae exrudirnen- tis Alternis Foliorum Petiolaribus. III. Stipulaceo- petiolaribus. IV, Stipulaceis. V. Anomalis, prognatis ex corticis squamis. VI. Sub prima et tertia classe igitur gemmae etiam foliaceae intelliguntur , quae tamen in gemmarum descriptionibus a se invicem discernuntur; ad sex- tarn classem refert Linnaeus gemmas anoma- las, ex squamis copiosis propriis constructas , quae in Abiete, Pino et Taxo observantur. (2) Hanc gemmarum methodum per omnes classes exemplis illustravit , ut inde : perspicere queat diligens Naturae mysta scrutatorque , summam quae in quibiisdam familiis datur, similitudi- nem. " Egregie Malpighius et dein du Ham el anatomiam gemmarum instituerunt et constructio- ncm (i) Linnaci, Amoen. Acad. , Vol. II. p. IL'<;. (O Ibidem p. 197. 42 C O M M E NT A T I O nem gemmae Aesculi Hippocastani , tamquam exem- plum exhibuerunt , quomodo gemmae in caeteris arboribus sint formatae. Durante hyeme folia veris in hacce gemma invenimus , squamis invo- luta; haecce involucra , (tegmenta vocantur a Cl. Link (i)) ab exteriore et interiore parte mate- rie resinosa sunt praedita, qua quam arctissime inter se sunt conjuncta; squamis interioribus praeterea materies quaedam lanata inesse solet. Color squamarum in hisce non idem est: exter- nae bruneae sunt , sequentes fusco * flavo * virides- centes, squamae hisce subjacentes magis sunt fla- vescentes et internae egregium virideui colorem habent. Squamae compositae esse videntur, monente Clar. Sennebier (2) , ex epidermide et con- textu celluioso, qui tamen parva quantitate adesse solet; paucis vasis propriis gaudet. Virides sem- per sunt in plantis herbaceis, minus vel magis fuscae in plantis lignosis ; locum tenent recepta- culi vel corollae in plerisque floribus amentaceis ; corollam et calycem in Gramineis constituunt. Ad earum formam et substantiam etiam est at- tendendum: acutae sunt in calyce communi Z)0- ronici; obtusac in Gnaphaiis; siccae in Catananchc; Spinosat in Car duo arvensi; cillatae in Centaurea (i) Link, Elem. Phys. Bot. , p. cli. Ca) Sennebier, 1. 1. T. I. 389- B O T A N I C A. 43 *facea ; rotundatae , ovatae , convexae , planac in aliis plantarum speciebus. Squamae cochleae instar excavatae, conjunctae optimum pracbcnt involucrum , quo gemma sit inclusa; cxteriores durae sum, ad superficiem in- teriorem , et earum margines pilis praeditae , inte- riores vero magis tenues , ncc non pilis obductae. Gemma juxta longitudinem suam perscissa no- bis egregie ostendit , quomodo partes internae sese habeant. In gemmis foliiferis invenimus ramum futurum , parvis corpusculis tectum , quae folia videntur filis intermixta (i), cum medulla alba, ramum versus paululum rubescente. Folia ilia minutissima sunt , variis modis inter se plicata , de qua complicatione sequenti paragrapho agendum erit. Hoc loco etiam commemorare debetnus , Clar. d u H a m e 1 monuisse , squamas exreriores , inte- riores et quoque foliola imposita esse interior! corticis parti , dum vero elongationes hujus esse vi- dentur ; ramos vel flores juniores contra pro venire e fibris intra lignum et corticem positis , vel fibras ligneas et medullam attingere illius ramuli, quo vehunttir (2). CO Ibidem p. 3yi. (0 Du II am el, 1. 1. Vol. I. Livr. II. Chap, I. p. 103. . 44 COMMENTATIO 5- De complicatione partium intra gemmas. Si attendamus ad partes , quae intra gemmas sunt dispositae , videbimus 5 eas minimum quodque replere spatium ; vario modo involvuntur , quod egregie observare possumus, quando gemma per mediam partem dissecatur. Complicatio foliorum intra gemmas summam meretur attentionem, quia semper eadem est in omnibus plantis unius spe- ciei, saepissime unius generis et nonnumquam unius familiae naturalis (i). Doct. L 6 fling utilitatem hujus complicatio- nis bene cognoscendae et applicandae jam observa- vit et nonnulla affert exempla , quomodo ista dispositio in plantis ejusdem speciei conveniat (2). Clar. Linnaeus hanc foliorum dispositionem intra gemmas foliationem vocavit : Foliatio , " inquit, est complicatio ea, quam servant folia , 3, dum intra gemmam aut asparagos plantarum la- 3, tent." Primus fuit Linnaeus, qui hac dere scripsit, ante eum nimirum, haecce foliatio a Botanicis omnino fuit praetervisa (3). Ad se- qucntes varietates hanc dispositionem reduxii: 3, i. Involuta , quorum margines laterales titrim- (i) Richard, Nouv. Elem. de JBot., p. 119. (;) Linnaci, Amoen. Acad. Vol. II. p. 190. Cs) Linnaei. Phil. Dot. p. 174. B O T A N I C A. 45 utrimque introrsnm spiraliter involvuntur uti in ,, Pyro , Popitlo , Sambuco. ai quorum margines laterales utrimque retrorsum spiraliter convolvunttir , uti in Teucrio , Rumice , caet. 3. Obvoluta, quum margines alterni com- prehendunt oppositi folii marginem rectum , uti in Valeriana , Marrubio , caet. ,, 4. Convoluta^ cum unius lateris margo circumambit alterum ejusdem folii marginem, instar cuculli, v. c. in Pruno. 5. / m b r i c a t a , quando parallele , super* ficie recta , sibi invicem incumbunt , in Syrin- ga 9 Lauro, caet. 6<>. Equitantia, quum folii latera parel- lele connivent, ut interiora ab exterioribus in- ,,cludantur; quod non in conduplicatis fit, v. c. in I ride. 7. Condup lie ata, cum folii latera pa- rellele ad se invicem appropinquantur , uti in Ouercu , Ceraso^ caet. ,, 8. P lie at a , cum plicatim in longitudine complicantur uti folia plicata, v. c. in Bztula , Vite , caet. 9. Reclinata, cum folia versus petiolum deorsum reflexa sunt, uti in Aconito. 10. Circinalia^ quum folia deorsum spi- raliter involvuntur, uti in Filicibus et Palmit ,, nonnullis." Post 4<> COMMENT ATIO- Post L i n n a e u m Botanici terminos , quibus summus vir usus erat ad illas varietates explican- das sine ullis fere mutationibus retinuerunt ; non- nulli autem , inter quos Doct. B r i s s e a u - M i r- b e 1 , crediderunt , illam complicationem foliorum intra gemmas ante earum evolutionem , melius esse dicendam yernationem quam foliationem , quia fo- liationem tempus indicat, quo folia e gemmis pro- truduntur (i). Modus, quo fiores intra gemmas sunt inclusi, hie quoque recenseri debet. Linnaeus com- plicationem corollae ante florescentiam aestivatio* nem vocavit ; aeque ac foliatio , ita quoque aes- tivatio eadem est in plantis ejusdem speciei. Hue usque solummodo aestivatio corollae est cognita , quod etiam praefloratio dicitur a nonnullis; vide- tur autem studium , quo indagatur , qua ratione calyx et organa sexualia sint disposita, non mino- ris esse momenti. Doct. Brisseau-Mirbel quinque varias petalorum dispositiones enumerate Imbricata^ quando unum petalum alterum partim tegit, v. c. in Rosa^ caet. Obvoluta, quando petala spiraliter sint con- torta (routes en spiralc;) prae caeteris in familia Contortarum observatur^ quae ab hacce aestiva- tione nomen suum accepit, Equi* CO Briseau-Mirbel, EJe w. ih Phys, veg. T. I. p. i -16. B O T A N I C A. 47 Equitantia. Ita in corollis irregularibus di- cuntur petala, quae ceteras partcs circumambiunt, quod locum habct in floribus papilionaceis , in quibus vcxillum tres ceteras partes tegit. Corrugata, quando petala sine ordine sunt plicata , uti in Papaveribtts , Cistis 9 Punicis ^ caet. Valvata, quando partcs corollae solummodo se invicem marginibus suis tangunt, pariter ac valvulae capsulae ; haec dispositio praecipue in floribus compositis observatur (i). Doct. Richard etiam praeflorationem plicativam et quincuncinalem nobis ostendit (2). Definitio- nem suam de praefloratione plicativa aliter statuit, quam quae de eodem nomine a Clar. D e C a n- dolle proponitur. Vocat nimirum plicativam, quando corolla monopetala aeque ac filtrum papyra- ceum plicata est , uti in Convolvulaceis , multis So* lanaceis aliisque. Explicatio autem hujus termini Clar. De Candolle eadem est , quam Doct. M i r b e 1 de praefloratione corrugata dedit. Quincuncinalis dicittir aestivatio, quando inter quinquc corollae partes duae sint exteriores, dtiae interiores, et quinta pars illas intcriores uno suo latere tegit atque iterum ab exterioribus par- tim tegitur. Clar. 0) BrisseaH-Mirbcl, I. J, T. II. p^ 738. C?) Richard, Elem. de Phyt t veg. p. 200. 48 COMMENTATiO Clar. De Candolle alias aestivationis varie- tates enumerat , quales sunt v. gr. Induplic ati va , quando partes corollae in- teriora versus flectuntur et sese marginibus suis plicatis tangunt; in nonnullis Clematidibus obser- vatur. Alterna tiva; partes corollae in duabus plu- ribusve seriebus sunt positae , ita lit series inte- rior ab exterioribus partim et alternatim tegatur; uti in plerisque Liliaceis. Vexillaris^ eadem est , quae supra equi- tans vocatur. Cochlearis, quando quaedam pars ceteris major est, quas circumdat, dura sese in formam cochleae flectit ; exemplum praebet Aconitum , An* tholyza et nonnnllae Personatae. Conv olutiva 9 quando pars exterior curvata est et interiorem circumdat 9 interior rursus sequen- tetn , et sic porro , quod in floribus cruciatis prae- sertim observatur (i). Atque hae sunt praecipuae aestivationes liic me morandae, sunt adhuc multae aliae, quae licet frequentius occurrant , minoris tamen momenti sunt habendae. Clar. du Ham el etiain egregie nobis compli- cationem partium intra gemmas tarn floriferas quam fo- .(i) De Candolle ttnd Sprengel> Grundzugc der Wis* tenschaftlichen Pflanzenkunde , 1820. p. 84. BOTANIC A. 49 floriferas , quam foliiferas ostendit , nulla autem no- mina distincta, variis complicationis modis tri- buit (i). C A P U T IU. SENTENTIAE BOTANICORUM DE BUJLBIS. ; s. i. DC bulbis in genere. Summus Malpighius in disputatione sua de radicibus plantarum , egregie pro tempore , quo vixit, naturam bulborum inquisivit et permultis exemplis hanc scientiae partem illustravit. Minus rccte tamen bulbos ac radices inter se confudit, dum Botanici , qui eum secuti sunt , illam differen- tiam quam maxime observaverunt. Ex Linnaei opinione, bulbi potius ad gem- mas, quam ad radices sunt referendi, eosque by- bernacula esse judicat, quoniam eodem modo, quo gemmae, intra se futuram plantam includunt fs). A CO Du Hamel, 1. 1. Vol.1. Lirr. II. Chip. II. p. 117123. CO Linnaei, Amoen. Acad., Tom. II. p. 191. D 50 C O M M EJN.T A T I O A gemmis stricte dictis eos ita distinguit Lin* naeus, quod gemmae caudici adscendenti , bulbi caudici descendenti insideant (i). In eo, secundum Dock Richard (2) differunt, quod praecipuead plantas monocotyledoneas pertineant, dum arbo- rum gemmae , uti supra memoravimus , modo in plantis dicotyledoneis observantur , Gramineis tan- turn exceptis. Probatur quoqtie bulb us non esse radix eo, quod bulbi pars aut bulbus integer auferri potest sine eo ut planta moriatur , quam- quam pristinum vigorem perdat , sed hoc in plantis foliis spoliatis etiam locum habet, quia tantum damnum non impune ferre possunt. Sententiae recentiorum Botanlcorum hue fere re- deunt: natura bulborum ab ilia radicum differt, et similis est naturae gemmarum, quia, uti gem- mae, jam folia et flores, qui insequenti demum an- no pullulare solent, continent (3). Quum igi- tur hodie nullum prorsus sit dubium , quin bulbi revera ad classem gemmarum pertineant, sequin* tibus paragraphis nobis de iis agendum erit ' et quidem primo loco eorum structuram spectabi- mus. in. -. CO L i n n a e i , Phil. Bot. p . 91. (2) Richard, Nouy. Elcm. de Bot. p. 114. (3) D u H a m e 1 , 1.1. Vol. I. p. 79, Bonnet, Cottsidtra* tions des corps organists, Ocavres , Tom. V. p. 407408. Link, Elero. Phys. Bot. p. 217. B risseau-Mirbel, 1. 1. Tom. I. p. I3S. alii, B O T A N I C A. 51 $. . De bulborum structura. Bulbus corpus est carnosum , succulentura , ma- gis minusve crassum et densum; constat e tunicis aur squamis saepe foliatim compositis, et disco quodam , aliarum plantarum rhizoma aut collum referente (i) , e quo radiculae enascuntur. Discus hicce quoddam est medium inter bulbum verum et radicem , et basi suae impositae sunt squamae , quae ab exteriore pane bulbum constituunt; squa- mae illae magis fiunt carnosae , crassae et succulen- tae ad interiorem bulbi partem , dum exteriores contra siccae, tenues et papyraceae sunt; interior pars scapum et folia includit (2). Corpus solidum , quod discum vocabimus ab in- feriore parte planum , a superiore convexura , figu- ram quodammodo cono'ideam format; maximae est utilitatis , quia radiculas emittit , quae suctoriam actionem peragunt atque ita radicis munere fun- guntur. Ejus structura similis est illius caetera- rum radicum, parenchymate et iisdem vasis ac ra- dices instructa et non sine magno hujus corporis detrimento pars quaedam auferri potest (3). Clar. (1) Sprcngel, Ueltr den Sou p. 376. (2) Richard, 1. 1. p. 114. (3) Sennebier, 1. 1. Tom. I. p. 319. D a 5a CQMMENTATIO Clar. S p r e n g e 1 tamen monet , se solummo* do in disco observare posse telam cellulosam , vaf- de compactam et compressam ; sed in superiore parte, ubi exoritur scapus, vasa invenit spiralia. Notanda venit acritas et viscositas succorum , qui non tantum spatium inter bulbi squamas replent, sed etiam in ista tela cellulosa compacta disci ad* sunt, quique nutritfoni inservire videntur (i). Radiculae , quae a nonnullis recentioribus fibril- lae vocantu* * ex inferiore parte disci proveniunt ; partes sunt tenuissimae , filiformes , quae minores minoresque fiunt, donee oculum inarmatum efFu- giant; pilis tenuissimis sunt obductae et earum fines terminantur corpusculfs spongiosis, verrucis dictis, quae absorbtioni et exhalation! inservire vi- dentur (2). Hae verrucae magis sunt evolutae, quando pili radicibus desunt , quod hiberno tern- pore in Hyacintho orientali dilucide patet ; radicu- lae secundurn Clar. S p r e n g e 1 structuram habent simplicissimam , vasis spiralibus carent et constant solummodo e cellulis elongatis , succo plenis ("3). Squamae vel tunicae, quae maximam bulbi par- tern constituunt, eodem modo oriri et explicari videntur, quo in caudice adscendenti oriuntur et evol-* CO Sprengel, Anl. zur Kennt. d. Gew. Tom. T. p. 244. (e) Linck, Elem. Phys. Hot. p. 121. Sprengel, Ueber d(-ti Ban , p. 393. (3) Sprengel, Ueber den an f 117. B O T A N I C A. 53 evolvuntur folia. Haecce comparatio folia inter et squamas sequentibus argumentis est stabilienda : i. Uti jam monuimus , plantae foliis orbatae , quamquam vigorem amittant, tamen non moriun- lur quod etiam in bulbis, squamis dcsumtis, ob* servatur. j>. Structura squamarum et foliorirm maxime convenit; utriusque generis organa structuram ha- bent perfectiorem , vasis ac cellulis regulariter dis- positis. In utraque parte praeterea epidermis adest, quae tamquam cuticula tenuissima facile est aufe- renda; extimum hoc involucrum facile notatur in Hyacinthis, Narcissis , Tulipis aliisque. Forma cellularum in utraque parte quadrata est , etc. 3. Coloris varietas ex lucis efficacitate videtur explicanda, qua squamae destitutae sunt; videmus enim nonnumquam , quando superior bulbi pars non terra satis est obducta , earn colorem accipere viridem. 4*. Eodem modo squamae ex disco proveniunt, quo folia sessilia cum caudice adscendenti cohae- rent. 5. Eadem ratione novi oriuntur bulbi eo in loco , in quo squamae cum disco nectuntur , qua gemmae ad petiolorum insertionem proveniunt. Videtur igitur in squamis solummodo petiolus desiderari, ut folia perfecta dici mereantur , pro- bant tamen haec argumenta magnam esse analogiam inter has partes. In 54 COMMENT ATIO In media bulbi parte, planta futuri anni, fo- lia nempe, calyx, petala, stamina , pistillura conti- nentur (i). Doct. Mariotte omnes istas par- tes distinctas primis in Tulipis observavit (a). Maxime notabilis est convenientia inter plantas bulbosas , quae fere omnes ad sextain systematis Linnaeani classem pertinent; familiae naturales Liliacearum 9 Asphoddorum et Narcissorum inpri- mis radice saepius bulbosa distinguuntur. 3 Formae variae bulborum. Forma externa bulborum in variis difFert, ita ut solo adspectu saepissime possimus distinguere, ad quamnam speciem pertineant. Sequentibus ter- minis a se invicem distinguuntur. Si varias bulborum substantias spectemus 5 bulbi in aliis cavi sunt 9 in aliis solidi. Cavi autem dicun- tur 5 qui sponte sensim excavantur , exemplum no- bis praebet Fumaria bulbosa. Bulbus solidus di- citur, quando tunicae vel squamae ilium consti- tuentes, tarn firmiter invicem sunt conjunctae, ut eas prorsus non liceat distinguere et bulbum ip- sum (i) Linnaci, Amoen. Acad. Tom. IV. p. 318* (a) Du Ham el, 1. 1. Livr. II. Chap. i. p. 104. (3) Richard, Elem. de Bot 115. B O T A N I C A. 55 sum corpore solido homogeneo formatum esse vi- deatur. Uti in Croco sativo , Colchico autumnali^ Gladiolo cummuni , aliisque (i). Forma externa bulborum sequentes ofTert diver- sitates, aDoct. Willdenow hisce terminis indi- catas (a). Imbricatas. squamosa dicitur, quando squamae ad margines suos plerumque liberae 9 ini- bricatim sibi sunt impositae, e. gr. Lilium candi- dum. Tunicata; squamae sunt intcgrae, non in- terruptae, concemrices. Haecce forma optima cog- nose itur , quando Hyacinthus orientals vel A 'Ilium Cepa ex transverso perscinditur ; tunicae tune velu- ti circuli integri , se invicem circumdantes appa- rent (3). Keticulata; dllium victoriale hanc formam ostendit, ita dicitur, quia cuticulis reticulatis con stat. Stmircticulat a; pars interior est compac- ta, solida, exterior reticulata, ex. gr. Gladiolus communis. Nidulans dicitur, quando pars interior mill- tis (1) Richard, I I. p. 118. (2) Willdenow, HondUiding tot , Fin. " BONNET. ERRATUM. 49- w** omitte: floriferas, quam THEODORI ADRIANI VAN SCHERMBEEK, MEDICINA.E IN ACADEMIA RHENO-TRAJECTIXA CANDIDATI. RESPONSIO A D QUAESTIONEM A NOB1LISSIMO ORD1NE MEDICORUM ACADEM1AE REENO - TRAJECTJNAE PROPOSITAM: Quacri(ur 9 quomodo Febris intermittent apo- plectica ab aliis morbis , cum quibus facile confundtretur et symptomatibus et decursu dis- tinguatur ? Quaenam sint causae 9 imprimis pa* w triae nostrac propriae e quibus ortum duett .? sit morbi natura et ratio curandi ? " QUATi PRAEMIUM REPORTAV1T D. xxvi M. MAHTI1 A. MDCCCXXXIII. P R E M I U M. Omnes omnium charitates Patria una complex* st ! Sic veteres censebant (i) , sic item nos ju- dicare oportet. A teneris hide haec co^itatlo mi- hi adfuit, ita ut Patriae aliquando inservirc in dulcissimis votis mihi esset. Quum igitur ante hoc biennium Patria , inopi- nata Belgicarum rerum catastrophe, omnes ad ar- ma vocaret, nullus dubitavi, relictis studiis, pro focis et aris pugnare carumque natale solum, ab insidiosae turbae iniquitate defendere. Nuila enim studia sine Patria, sine libertate. Redux , cum studiis denuo operam navarem , ecce ! hoc ipso anno horrendus cholera morbus omnibus medicinae studiosis olficium imponit Pa- triae afflictae succurrendi et omnes intendendi vi- res, (i) Chari sunt parentes , chari liberi , propinqui , familiares , sed omnium charitates Patria una complexa esc. " Sic suiu- mus Romanorum Cicero jam suo tempore efF.itus est. lino Patriae amorcm inter officia priraaria rettilit. vi P R O O E M I U M. res , ad tristissimum morbum debellandum , studiis tune iterum magna ex parte intermissis, gravissi- mae fatalis morbi curationi studere incepi , quo et opportunitatem , unam omnium raram , baud amit- terem ut re vera Patriae juveniles vires consecra- rem. Etsi, hac difficultate, accedente concursu stu- diorum academicorum , depressus essem , Quaes- tio tamen a Nob. Fac. proposita , propter argu- ment! et suavitatem et gravitatem , ita continuo mihi arrisit , ut nullus dubitaverim et meum ffuftpfafo conferre cum iis 9 qui ejus responsio- nem aggressuri essent ; cum apud me constet , turn demum rite Patriae commodis inservire me- dicum , si in cognoscendis , quae imprimis ei propriae sunt , affectionibus studium posueric. Eo lubentius igitur hanc Quaestionem tractandam mi- hi sumpsi, quo majores in praxi aliquando fruc- tus inde percepturus esse, mihi visus sum. Nequaquam autem vestro V. V. C. C. ! judicio meam submittere commentationem ausus fuissem , nisi apud me de doctorum et eruditorum viro- rum, in nostris Academiis, humankate et bene- volentia in dijudicandis studiosorum primitiis con- staret, quippe quae virilem referre laborem nul- lo modo possint. In commentatione autem conscribenda ita ver- satus sum , ut quae de nostro argumento 5 in optimis , quos quide.ii mihi parare et consulere po- P Pv O O E M I U M. vn potui, fontibus, invenirentur, studio perlegerem et judicio adhibito inter sc compararem. Imprimis vero operam dedi, uc causas Pa triae proprias, quantum potui colligerem et ex- ponerem , quandoquidem turn demum e mente Consult. Fac. responsurus mihi esse viderer , si ea exponerem, quae hunc morbum Patriae genuinum rcddunt. Morbi naturam tradere perdifficile mihi erat, cum pauca modo de ea apud scriptores recentio- res invenirem, qtias veteres habent de ea theo- rias , hae mihi videbantur ita a Physiologiae stu- dii hodierna conditione aberrare, ut eas assumere nullo modo immediate potuerim. Melius igitur duxi sensim sensimque ex febrium uriiversarum contemplatione, tandem Febris intermittentis apo- plecticae naturam derivare et explicare. In ea igitur exponenda semper in animo habui , de Febre intermittente hie esse sermonem. De Prog- nosi pauca tantum disputavi, quippe quae, nisi dato casu morbi, nimis generalis sit. Curationis denique partem ita absolvi , ut prius-" quam exponerem , quae veteribus cognita fuerit curandi methodus. Dein sequitur ilia, quae ho- diernae medicinae propria est. Tandem dissertatiunculae, appendicis loco, ad- jcci duos casus morbi, quorum alter a me est observatus et elaboratus. Ea de causa hos com- memoravi , ut his quidem omnia symptomata, de cur- vui P R O U E M I U M. cursus et curatio morbi, abunde repeterentur ; ut sic conscripta commentatio qualemcunque morbi dati monographiam contineret. In hisce conscribendis et perficiendis , sic nobis agendum esse proposuimus , ut neque Boerha- vi u m , neque S t o 1 1 i u m , neque B r o w n i u m , neque Sthalium, neque Sauvagesium, ne que Pine Ilium, neque Reilium, neque Sel- Hum, neque Broussavium absolute sequere- mur, in opiniobus , singulis his viris fere propriis* Amicus enim Socrates, amicus Plato, sed magis arnica veritas. In dulgentiam vestram V. V. C. C. ! in hocce opusculo dijudicando , iterum ex animo invoco. Cum enim tristis rerum clades Rei Publicae nos* trae continue in animo afflicto agitatur et satis precariam nostram reddit conditionem , ita ut ad stuclia seriora fere inepti sumus , cum simul mor bus epidemicus etiam exiguas meas vires alibi vocavit, ita ut nunc humanitatis gratia, pro vi- ta et samtate proximorum contendere et omncs vires consecrare inter dulcia habeam officia, quid enim humamus , vel homine etiam christiano dig- nius est, quam aliorum malis commoveri perinde ac si suae essent. (Mead). Scrips* A. MDCCCXXXIL IN- INTROITUS. Ingens febrium intermittentium numerus earum- que antiquitas , praecipue tamen epidemiae ex iis ortae, quae saepitis patriam nostram tristi clade affecere, has ipsas febres tanto nomine insignive- runt , ut vix , vel ne vix quidem sit aliquis , etiamsi rei medicae prorsus ignarus , qui , si de febribus intermittentibus sermo sit, se argumentum igno rare testetur (i). Non 0) Tantus enim earum numerus apud nos est, ut, Italia for- tasse excepta, nulla fere regio febribus intermittentibus copio- sior inveniatur quam patria. Conf. H. F. Thysseu, M. D. Getchiedk. beschottw. Itr ziekte in de Netlerl. pag. 112 seqq. Sebastiaan, M. D. et Prof, in ac. Heidelb. Xeschrijving dtr tustchenpozende moeraskoortsen , vertaald door J. Hout- m an, i deel. praef. M. Do 11 em an, M. D. Disquisitiones hittoricat d $Jt" risque apud Belgas teptentr. endemiis morbt'Sj pag. I* J. Banga, M. n.rerh.derepijemischc ziekten , welke in i8a5, in de noordeljjke provincicn der Nederl. hebben geheerscht, ubi pag. 8. hacc Icguntur. dat tusschenpozende koortsen tot de landziekte van alle nioerasMge gedeelten der aan zee A ic- a INTROITUS. Non minim igitur, huncce periodicum mor- bum, nisi malignis stipatur symptomatibus , sed consueto stadio paroxysmos suos et apyrexias ad finem usque percurral, a medicis facillime dig- nosci et curari. Accidit autem aliquando , ut epidemice aut spo- radice grassantes hae febres characteres sibi assu- mant, qui aegroto perquam noxii sinthabendi. (i) Horrenda epidemia, quae patriae pulcherrimas provincias , Groninganam et Frisiacam , aliquot adhinc annis devastavit, malignitatem febrium in- termittentium extra omne dubium posuit , (2) et docuit , hanc febrem , si causis universalibus , vehe- menter nocentibus , excitetur , adeo saevire pos- se, lit victimas plures sibi postulet , quam epidemia ista , quae plures jam per annos , ingressu suo le- tifero , totum orbem perlustrat , et bodie eheu ! ad .patriae fines jam accessit; epidemia quae ab omni fe. gelegene Nederlandsche provincien behooren , zal door nie- mand worden ontkend. Het is vast zeer bevreemdend hier bijna dagelijks van dezen te hooren spreken, terwijl ginds op eenen geringen afstand van weinige uren in dezelfde pro- vincie de naam naauwelijks bekend is." Porro haec habet : In Friesland heeft de landtaal daarvoor eene byzondere bena- ming , Tjienst noemt men eene tusschenpozende koorts; ter- ,, wijl men Goarre eene aanhoudende noernt.*' (1) Sebastiaan, torn. cit. pag. 112. (2) Cf. Specimen medicum inaugurale de Epidemia Gronin* gana ab J. Nghoff in academia llheno Trajsctina publice defeiisa. I N T R O I T U S. fere timetur et de qua , priore anno tarn egregie cecinit noster poeta. (i) Saepius autcm accidit, ut febris imermittentis, vernalis imprimis, character adeo sit mitis et benig- nus, ut febris re vera tanquam alicujus materiae nocivae in corpore haerentis , benevola extricatrix sit habenda , in quam igitur quadrat Hippocratis dictum , quod item patrio sermone pcetice efFatus est magnus ille poeta, idemque medicus, qui nunc scientiis et artibus fere cunctis, morte eheul ereptus est. (2) Latiore quideni sensu febretn intermittentem lar- vatam earn dicere solent medici, quam comitatur interdum affectio quaedam , quae durante paro- xysmo accedit cujusque duratio irregularis est. Plerumque haec afFectio ex ipsius corporis fabrica aut constitutione ortum trahens, ipsa febre gra- vior est et periculosior , sed non ita obfuscat fe- bris intermittentis characterem , quin haec dig- nosci possit. Hujus generis sunt ventriculi affec- tiones, nausea, vomitus , ardor etc. (3) Aliquando maligna quaedam affectio , non e cor- po- (i) Cf. Verwelkoming enz, na de wederkomst der leerlingen van dc Utrechtsche hoogeschool door Adam Simons, pag. 13. (a) CL Mr. W. Bilderdyk de ziekte der geleerden ifto zang, pag. 17. De ziekte is helingkracht, maar geen verdervingszucht." Cf etjam W crib of, Op. med. pag. isa 464. (3) Cf. Torti, pig. 177. lib. 3. c. i. A i 4 INTRO IT US. poris fabrica deducenda., adeo tegitur CO intermittentis praesentia , sub mendaci alterius af- fecvionis larva , ut obfuscata febris , ab ipsis me- dicis accurate baud examinantibus , non dignoscatur , et symptoma illud febrem obfuscans , tanqnam genuinus morbus habeatur et tractetur; febris igi- tur genuinus hoc loco morbus, non tantum non supprimitur , sed medicatione et cura contra aliud vitium institutis , vehementius stimulatur unde exacerbatur et in veram aegrotantis salutem, et in medici famam , perniciose tendit (2). Hisce febribus nornen dederunt febrium larvata- rum, quae a febribns intermittemibus comitatis sic distinguendae sunt, ut illae tanquam genninae febris intermittentis species dignoscantur et tractentur(3). Hand ita facile distinguitur , quando de febre in- Pop-ken, M. D. Hist Epid&miae ann. 1826, Jeverae ob- servatae, pag. 144 seqq. Uurserius, Instit. med. vol. i. pag. i. . 70. Senac, lib. I. pag. 113. de recond. febr. tnterm. turn re- mitt, natura. CO cf Stracke, Qbs. de Febr. inte r m. pag. 105. Nijhoff, Op. cit. pag. 4, 5 et 72 seqq. Ca) Cf. Waarn. over de vermomde tusschcnpozende koortsen , door M. de Ha an , Heelm. te Sttdum, in de vaderl. Letteroef. van 1821 , pag 560 seqq. (3) HeCker, Kunst die Measthlicke krankheitett z hei- ten, Erfurt 1813. torn. i. pag. 162 eas febres Verlarvte 9 - Ar.tttlichc vocat. Reil. , Erkentnist- und kar tier Fie far 9 torn. 3. pag. de iis , nomine vcrkaffte disputat. I N T R O I T U S. $ iiuermutente, e. g. apopletica, sermo sit, utrum incelligatur febris intermittens apoplectica comitata an larvata. Haec autcm diagnosis , casu dato , ex rebus adjunctis instituitur, Utraqi?e species curam antite- brilem requirit , larvata autem majorem , intensiorera et strictiorem quam comitata , cum in ilia febris tan- turn debellanda sit, haec autein simul sibi vindicat curam affectionis ex causa corporea deducendae. Optimi et principes de his febribus scriptores salutantur : Valesius, Mercatus, Morton, Ramazzini, Frassoni, Torti, Werl- hof, Lauter, Senac, R a h n , Cleg horn, Medicus, Lister,Comparetti, Lanoix, Boullon, Comte, Bailly de Blois, A 1 i- bert, Cranen. Latet febris intermittens aliquando sub cujuscun- que morbi forma (i) e g. sub syncope, car- diaigia , cephalalgia , hemicrania , colica , pleu- ritide, vel etiam sub exanthematibus , vel deni- que sub affectione soporosa. Haec ultima forma inprimis maxime letalis et perniciosa habetur (2). Varii soporis gradus, sub quibus febris latet, determinare solent morbi denominationem. 1. CO cf - Senac, 1. 1. pag. 77. Moll en van Eldik, tract. tijdschr, 3 de suppl. -band. i stt St. p. 1-12. Stracke, Lib. 2. pag. 105 173. (a) F. C. Medicus in ejus Beob. out Ait ArzntyvitstH- tthaftt , Tom. 2. pag. 350, talis febris historian! nomine Oder schlagfiusz oder tthlaffitber commemwrat. C INTROITUS. i. Febris interm. comatosa dicitur quando nem pe sub paroxysmo , continue dormiunt aegrotan- tes sed tamen e somno resuscitari possunt. 2. Febris interm. lethargic a 9 quando iterum resuscitari possunt aegroti, sed licet expergefacti mentis suae conscii non sunt et delirant. 3. Febris inter m. narcotica dicitur quando somnus adeo profundus est , ut nullo modo ex- pergefieri possit aegrotans. 4. Febris tandem dicitur apoplectic a ^ quando enumeratis symptomatibus se adjungit respiratio stertorosa et facies livida (i). Hae denominationes , quae varies afFectionis gra- dus determinant aliquo pretio sunt habendae. Febris interm. apoplectica est morbus , qui vel epidemice vel endemice vel sporadice, grassatur. Anno hujus saeculi 1808 , 1809 , adhuc epidemice -grassata fuit. Praecedente anno in castello An- verpiarum multos occidit milites , in Zelandia saepius occurrit , neque in observatione qtiotidiana xnorborum adeo infrequens est , quin a medicis fe- re omnibus observari obleat. Fe- (i) Cf. P. G. Werlhof, Op. med. ab J. E. Wichmann, colJecta , pag. 50 feqq. W. F. Biichner, M. D., t. i. pag. 465. Geneesk. hand- bock. Notandura, feb. inte.-mittentem larvam apoplexiae, quae nos- trae patriae morbus frequens esc, quaeque aliquando epide- mice grassata est , lubenter assurnere , conf. T h y s s e n , Of. tit. t p. 490 aps. INTROITUS. 7 Febris igitur soporosa in ultimo et vehementissi- mo gradu , apoplectico ncmpe , species erit de qua in nostra commentatione agetur. Ut ordine pro- cedat argumenti expositio , in quatuor capita di- vidimus scriptionem nostram , quorum singulis continentur quaestionis panes. Caput I. Continet rationem , qua diagnosis 'Febris interm. apoplecticae optime petitur. Caput II. Causas exponit inprimis patriae nostrae proprias e quibus ortum ducit. Caput III. Agit de morbi natura. Caput IV. Curandi rationem suppeditat. Tandem appendicis loco accedat hujus affectio- nis historia morbi a me observati , cui adjeci alius optimi scriptoris casum selectum. CA- C A P U T I. CONTINET RATIONEM QUA DIAGNOSIS FEBRIS INTERMITTENTIS APOPLECTICAE PETITUR. S- I- Definitio et Divisio. Febris interm. apoplectica est vel larvata vel comitata. Comitata dicitur ea, quae sibi obscura juncta habet non tantum quae in febre in- term, simplice conveniunt symptomata , verum etiam ea quae pariter apoplexiae genuinae paroxysmum determinant et constituunt (i) ; quae autem symptomata apoplectica in hac febris specie manifeste oriuntur ex corporis quadam pe- culiar! structura , aut constitutione , aut e causa in ip- (0 G. Cull en, Synopsis Nosol. meth., torn 2. pag. 190. Jndicat apoplexiam aliquando febris inierm. symptoma esse na- mine afoflexia* febricgsac* COMMBNTATIO MEDICA. 9 ipso corpore haerente (quod deinceps plcnius ex- ponemus) (i). In altera vero febre , larvata , apoplexiae sympto- mata adeo ipsam febrem larva sua obnubilare so- lent , ut ipsius febris paroxysmus , si non integer , pro maxima saltern parte delitescat et vix ac ne vix quidem appareat (2). Hinc apparet justam denorainationetn inde de- sumi , quod febris , larva apoplexiae tecta , nulla fere ofFert genuini morbi symptomata. (1) Notabile Febris apophcticat comitatae exemplutn ha- bemus comraemoratum ab egregio Richardo Morton qui de avunculo suo , viro obeso, hebete et somnolento historiam morbi nostrae fcbris breviterj enarrat. Cf. cjus Oj>. med , torn 2. p. 146. (hist. 24.) (2) ,, Cum isto (symptomate) alii non frigcnt, non calent, ,, non sudant, cibos non nauseam, urinara quidem rubrara, sed sine sediraento eraittunt. Alii calorem, sitim deindc sudo- rem, sordidas fauces nauseamque haberit, atque urinam cras- ,, sam reddunt, quae sedimentum, lateri trito simile praecipi- tat. Ubi certa accessionum tempora non serva:,sed modo breviora, modo longiora spatia intennittit, debet utique per sudorem, per urinae sedimentum dignosci. " Stracke, pag. i 06. Febris interm. apoplecticae larvatae in dissertatiunculae ap- pendice, notabile exemplum legitur. Alterum invenimus in dt Limroef. van 1821. jam citatae. Conferat. Morton, Of. dt. t t. 2. pag. 145. (///;/. 25.) s. t. io COMMENTATIO . 2- Symptomata et ddincatio morbi (i). #. Symptomata morbum antecedentia. Praecedit somnus natural! profundior, stupor et capitis ingens dolor, vertigine, sensuum all- quando obfuscatione et insania stipatus (2). Urina crassa coloris intensi, ad nigrum vergentis et in- natante quasi pinguedine. Sanguis vena detrao tus, in floridam et satis aequabilem insulam sece- dit, sed copiosissimo sero viridescenti innatan- tem. Haec (1) De hisce CfF. Werlhof, Op. eit. 9 . 5. P*S' 64 seqq. F. Torti, Therap. spec, ad febr, period, perniciosas , lib. 4. c. 3. universum inprimis hist. i. comitis Alphomi Saxii. Van Kranen, Dm. meet, inaug. , p. 46. J. L. Alibert, Traitt des Fisvres psrtticieuses , ed. 4. pag. 5f5 seqq. E.'M. Bailly de Blois, Traite anat. pathol. des Fik- yres internt. et pernic. , pag. 155 seqq. Etiam consul! possun:: Curt Sprengel, Ins tit. med., torn. 4. (Pat hot. spec. pag. 390 Senac, Of. cit. t lib. i. pag. 72 seqq. Morton, Of. med. , torn. 2. c. 9. hist. 2,5 et 26. Sebastiaan, Mocraskoortscn , torn. i. pag. 117. C. Pison, Select, obs. et consilia, fol. 78. (2) Hie illud Fracastorii quadrat (do Contag. lib. i, c. 3.) ....... Saepe exiguus mus. Auguriura tibi triste dabic. M E D I C A. ii Haec symptomata, corporis constitutionis ratio- ne habita, metum instantis aut Febris interm. apo- plecticae comitatae aut larvatae commovent. Aliquando nulla signa periculum installs denun- tiant, atque in exspcctatus adeo est paroxysmi pro- ventus , ut veluti ictu percutiantur aegri , et excep- tis pandiculationibus et levibus horroribns atque dolore exiguo capitis bene valere viderentur (i). (5. Symptomata paroxysmum dcclarantia. Ubi vcro ipsa afFectio erumpit , sive accu- ratius, ubi incipit febris forma insultus apo- plectic! , frigus algidum aegrum invadit , qui pariter, in soporem pronus est ex quo exci- ta* (0 Sebastiaan, torn. i. pag. 129. scquentia habet: Of- schoon de hoogere graden van slaapzucht, beroerte en ver- ,, stijving (in febre intermittente) in vele gevallen zich onver- wacht openbaren ; zoo koudigen z|j zich nogtans menigmaal , aan , door eene loomhcid, groote neiging tot slapcn en hoofdpun. " Senac habet Op. cit.: Soporosi fiunt aegri, impeditur mens , inducitur lethargus , imo accedit vera appoplexiae spe- cies et paralysis, quod vero magis infrequens est catalepsiae ,, quid simile observatum traditur, non mirum ergo si adsint convulsivi motus, tcndinum subsultus, tremores, visus , au- ditns alioruraque sensuum defcctus, aut denique vitalis spi- ritus omnis prostratio." Aliquando genuina apoplexiae symptomata adeo eminent, ut afTcctio idiopathica vidcatur et a febre intermittente prorsus aliena. i* COMMENTATIO tatus mox in eundem relabitur, antea gestorum inimemor, si aliquid poscit, eorum, quae sibi de eo proposuisset statim obliviscitur , verbis expri- mere non valet quaenam idea in mente versetur et licet bene percipiat se non ita agere ac qui- dem vellet , aliter tamen facere nequit. Verbo , functiones et motus, quae a voluntatis iinperio pendent perfici nequeunt. Si loqui adhuc valeat, balbutit, voces articulatas proferre non potest et alteram vocem pro altera profert. Ingravescente autem affectione (febre increscente) universus status apoplecticus evolvitur , aeger mi- sere prostratus, supinus jacet, genubtis contracts, naribus stertit et singultu spiritum continue tra- il it , carotides inprimis et temporales ac frontales arteriae vehementer pulsant. Oculi fixi aut rotan- tes summopere splendentes , (N y h o f f ) aut fracti , os semiclausum 9 lingua aspera , livlda , assiduo tremore movetur in ore pertinaciter saepe clauso retracta est atque copioso rauco tecta. Tumet et livet fades , cordis et arteriarum vis miro modo vacillat , hinc pulsus nunc intermittit 9 nunc exilis perquam et irregularis est , aut celerrimus et durus , (Nyhoff) aut frequens , tardissimus , durus ( W e r 1 h o f ). Cutis plerumque ad tactum insensi- bilis est , convulsivus motus saepissirne unius aliusve membri aut oris obtinet (i> Ca- CO Cf. Sauva^esius, Of, laud., t. i. pag. 354. n*. ao. M E D I C A. 13 Universum corpus riget et calet, aut alget, instar corporis e marmore confecti , qui uni- vcrsi corporis torpor et algor tristem consti- tutmt antithesin turbulentis illis motibus et ac- tionibus excitatis in capite observandis. Pulsus variat et irrcgularis est ob circulationem adeo im- peditam. Urina et faeces facile sponte excernun- tur (i). Ex hacce omni conscientia privata tristissima aegri conditione , parentibus et adstantibus horrenda , ne- que ullis parentum blanditiis et allocationibus , neque ulla vi frictionis , ligaturae , concussionis , neque ferri candentis , neque vesicantium applicatione , neque ca- pillorum evulsione , neque scalpendo , neque velli- cando , neque alia quacunque dolorifica operatio- ne, nisi finito paroxysmo febrili, resuscitatur aeger. Si autem post vellicationes , punctiones , scarificationes, sternutamenta , clysmata acria leni- ter oculorum palpebras attolleret aeger, statim tamen illae rursus connivent, interdum autem in- aequaliter adeo ut altera semiclausa appareat, aut manet immota et aperta, sine visionis ullo sensu (2). Sta- (i) Graphice hunc statum, verbis Eugalini depixit Werl- hof, Of. land.) pag. 65: ,, Absque omni sensu et motu jacet (ae^cr) ut ne digitum haberet quern dimoveret et sola respi- ratione a mortuo differret. " (7) Haec conditio periculosissiraa est. Cum enira timen- dura sit, ne inaai vitas cerebri , medullac spinalU nervis, com- i 4 COMMENTATIO Status spasticus tetani speciem referens , si su- peraccedat 9 tristi mcxlo symptomatum cohors mul- tiplicatur. Urinae et alvi excretio suspenditur , palpitationes cordis, pedum et totius corpo- ris convulsivi et fortiores motus locum habent, Oculi semiclausi, aut aperti, sine ullo splendore, lingua arida est , omnes artus contremiscunt , oculi atrociter circiimvelluntur. Pulsus plenus tar- dus est , cutis fit arida , omnes artedae forti- ter pulsant , sudor pungens erumpit , pulsus nunc fit minor, celerior et irregularior , sudor viscidus et frigidus , respiratio celer et stertorosa. Subito pallescit facies , collabuntur tempora , nasus fit acutus et spuinans mucus ex ore retracto na- soque stillat. Extremitates frigescunt , torpent. Susurrus oritur in trachea, excretiones nunc sponte defluunt, summa difficultate peragitur respirationis functio et alae nasi fortiter expansae, certamen in- dicant intensum inter vim vitalem declinantem et mortem celerrime adventantem. Diutius protra- hitur haec tragoedia, antequam inevitabili fato ce- dit aeger,, anxie caput retrorsum flectitur, corpus extenditur et suspiriose tandem ultimam vitae flam- mam miser efflat. Haec co.mmunicetur respirationis function! inservientibus; quandocito asphyctice moriatur aeger. Grainger, in hist. febr. anom. , p. 42. scribit : Aegro- n tantes post refrigeriura febrem contrahers, mutos et ri- M E D I C A. 15 Haec affectio apoplectica, aliquando non statim invasionem febrilis paroxysmicomitatur, sed versus ipsius augmentum demum accedit. Crescit, minui- tur et declinat cum ipsa febre, ita tamen ut febris aperta forma prorsus deficiat. Aliquando tamen me- dico tempestive vocato perspicue observare licet ge- nuinum febris intermittentis stadium frigoris. Torpet tune corpus, turbulenta affectione corripi incipit caput , desinente frigore , calor obruit aegrum ; tan- dem largo sudore desinit et solvitur paroxys- mus (i). Paroxysmi dtiratio varia est ; per spatium hora* rum VI , XII , XXIV imo et XXXVI extendi po- test (S e b a s t i a a n). Redeunt haec symptomata indicata illo tempore, quod typus febris sibi vindicare solet. Uni- gidos reddi , oculosque semiclausos habere , dura pars cor- poris refrigescebat , alttfra adhuc convulsionibus corripi- tur. '* (i) AUbert, pag. 41. hanc febrem non tanta symptomata pcruiciosa habere dicit: ,, La fievre pernicieuse intermittente soporeuse est la commune a rhospice da la viellesse , dite la Sa/- petritre. mais elle ne s'y montre pas ordinairement avec le ddgre" d'intensitd quc T o r t i et W e r 1 h o f ont retracd dans leur de- scrip-ion, on n*y remnrque pas gdndralement cette insensi- bilite" profonde aux stimulans inttirieurs , cette interception de la vue , de 1'ouie ct des autres sens , cette petitesse du pouls , ces traits du visage hippocratique , ces accidcns ner- veux qui caractc"risent dminemment les affections de ce gen- re, observ6s par ces deux cdlibres m6decins f * i6 COMMENTATIO Universam congeriem symptomatum sequentibiis verbis expressit Torti (i): Aeger cum hujusmodi affectio incipit primum est in soporem pronus , a quo excitatus statim in sommum relabitur ; paulo post fit immemor rerum immediate ante gestarum , nonnunquam obloquitur nee suos con- ceptus valet exprimere et licet sui erroris sit compos, se tamen corrigere nequit, aut conti- nere; imo quandoque balbutiens vel verba mu- tilat, vel unum pro alio profert , non secus ac si levi apoplexia in linguae paralysin degenerante foret detentus. Ingravescente tandem sopore omnino jacet , ac stertit naribus , neque ulla voce , ulla vi , frictione , cucurbitularum , aut aut vesicantium appositione imo nee igne, quan- dope actuali , valet excuti et si quidem excutia- tur aliquantisper, statim in eundem soporem, imo in profundiorem recidit , nee nisi declinate accessione , incipit expergisci , quod una vel altera vici resipiscat quidem , sed semper paulo difficilius , si soporosae afFectioni adjiciatur sin- gultus tertia ad summum vel quarta accessione inevitabili fato succumbit aeger. " Haec verbotenus ex ipsius scriptis accepi, ut perspiciatur antiquorum efficacissima scribendi met- hodus etiam nostris tempOribus , quae assumatur, dignissima. Me- 1. I. lib. 3. i. F. C. Me die us. loco citato. ; M E D I C A. 17 Medic us autcm loco citato haec habet: In intervallo obtusus capitis dolor, totius corpo- ris languor atque imbecillitas , cum anxictate aggros tenebant; videbantur tamen nihilominus rcfici. Alter paroxymus priore erat fortior ac y, potior. In sopore , nullo propemodum modo poterant cxcitari , ronchusque adcrat cum anxie- tatc ac dcglutitione laesa, linguaquc. minus vo- : lubiU--, inquieti erant aegri , ac apoplexia tactis similes conspiciebantur, oculis apertis , torvis ac fixis totaque Tacies spasticc distorquebatur. Tcrtius paroxysmus apparebat sopore , horrore iusigni , roncho , querelis ac deliriis ncc non spasmis ac convulsionibus stipatus , uti in epi lepsia intcrdum " (i). . y. Symptomata extra paroxysmum. Paroxysmo absolute aeger expergiscit, et bene multis in casibus fit, ut aeger hocce tempore apy- retico nihil amplius ab afFectione apoplectica sentiat, sed prorsus valeat , imo perfecte, aeque ac in fe- bris . O) De hac nostra febre interraittente igitur valet ilia surami Boerhaavii defuiitio, quam de apoplexia eflfatus est: quod ,, sit privatio omnium sensuum cxternorum, raotuumque ora- nium oblatio, superstitc pulsu, ut plurimum ford et respi- ratione raagna et diflicili, semper tamcn cum stertore una semper cum somao profundissimo. " Cf. Boerhaave, Praxis medicae pane 4. pag. 292. B tf COMMENTATIO bris intermittentis regularis apyrexia negotia sua perficiat et hilaris sit, cujus rei varia apud varies dantur exempla (i) Sae- O) Cff. Vaderl. Letterocf. 1. c. 9 Nyhoff, Op. cit., pag, 3$ seqq. AJibert, Of. cit. , pag, 56. Verhandelingen van tie Natuvr- en Geneesk. Correspondentie Societeit te '* Gra- venhage , torn 2. pars I. pag. 251. Jorritsma, Med. et Art Obst. Doct. te Hourn, Beknopte verh. van de ziektt , wilkt te Hoorn en te Sneck d.lZ2.6. tvaargenomen zijn 9 pag+ 13 e* 1-4- BU twee jonge lyders , sterke gestellen van hec mannelgke geslacht , zag ik eene zuivere anderendaagsche koorts met apoplectische toevallen plaats hebben; terwq'l, zoodra de ,, koonsen afliepen de toevallen geheel verdwetten. Daar de tong in beide gevallen zuiver , en 'er geene sporeri van eene 3 , gastrische ongesteldheid of andere complication aanwezig ,, waren, (Febris apoplectica interm. larvata) nam ik de koorts, na den derden aanval en met dezelve de toevallen van be- roerte door de sulphas quinine weg, zonder dat eenige ,, verontrustende verschynselen meer volgden Een derde soortgeljjke lyder , die zeer aan sterken drank verslaafd was , ,, bezweek in den derden koorts aanval. " Sebastiaan, 0/>. cit. 9 pag. 126: Echter heb ik rac- nigen Rus, dien ik in den koorts - aanval (Febr. interm. apo- plect.) verlaten had, by myne avond- visitatie met eene tabakspijp in (Jen ntond zien wandelen , gevoelende zich ta- mtlijk opgewekt, klagend6 over niets, en soms was deze, zoo her scheen , den dood ontsnapten lyder , des anderendaags , by den nieuwen aanval een lijk " Eodem libri loco , auc- tor memorabile habet exemplum hujus rei quod ex J. G. Medicus, Getch. der Period. K r ankh, 9 2* band p. 245. af* fert. Momentosum autem hujus rei exemplum invenimus apud W e rl- b o f i u ai , Of. ?**, 69, Memini raulieris viduae wondum quia- M E D I C A. 19 Saepe autem accidie, ut absolute paroxystno, aeger aequc ac post paroxysmum genuinae apo- plexiae, continuo queratur de vertiginibus , som- nolentia et memoriae abolitione , quae ingrata symp* tomata jam finito primo paroxysmo observantur et ad altcrum perstant. Alii enim stupidi, alii atto- niti videntur, inprimis autem laesio memoriae in his infelicibus saepissime apparet, unde si tali aegro quagenariae,quae* />//c subvetptram obviafacta, utcam insequente die inviserem , rogabat , quia febris paroxysmum ter- t> rium exspectaret. Hodie, inquit, egregie purgata sum a me- ,, dicamcnto sub hesternam noctem sumto. Access! altcro die, et quidem rursus ocius pecicus , atque non solum intense fcbricitantem , sed et apoplecticae inscnr immobilcm et ster- temem reperi , neque expergefieri ullo modo potuit sed sen- ,, sim, elanguente respiratione et ptilsu, exspiravit. Toto prae- ,, cedente paroxysmo blande dormire visa erat , ncque vigilias urgere voluerant, qui adsticerunt: ncscio an potuissentl " (Hoc excmplum ctiam retulit JJailly de Blois, Of. laud, 9 pag. 156.) Morton, Op. med., torn i. pag. 145. sequentia refert: Arcessitus anno 1620. ad invisendum filium reverend! admo- dura D. D. Fowler, puerum circiter XII. annos natum, cum observavi summo stupore correptura, stertentem, cetc- risque apoplexiae fortissimae symptomatibus aflectum et t somno isto profundo , puerum phlebotomia etc. excitare sat egi. Die scquente eum invcni (mirum dictu) non tantam expergcfuctnm verum etiam absque minima hebetudine tree- turn in loco tedentem , atque cum ttciis ludenttm , a ftbr* M perfects libetatum ac victum fctenttm. Postridie autem , eddem fere hori diei advocatus, cum apoplexia iterum labo- M rncem obRervtvi." B 2 so C M M E N'T 'A- T.I O aegrotanti v. g. matula praebeatur , hie earn mam- bus suis arripit, at memoria deleta, nescit cui- nam scopo matula inservire soleat, adeoque ma- tula rejecta, urina inscio effluit; aliquando autem organa vociferatiorn's notabiliter laesa deprehen- duntur, ita ut balbutiat aeger, edat tristes vo- ces, quas non. nisi summa misericordia ad aegro- tantis lectum observamus. Alii continue febrici- tantes videntur , interdum veluti catalepsi afFecti, aut delirantes motibtis involuntariis in lecto jactan- tur infausti 9 cum simul unum alterumve latus tan- q.uam hemiplegia affectum , immotum , vel saltern parum mobile sit. Tandem apyrexia 'stipattir magna debilitate, facile ex affectione adeo turbulenta et vires prosternente clerivanda (i). s s. Aforbi decursus. ; Decursus hujus Febris intermittentis apoplecti- cae talis est , ut prorsus periodicus sit , typum fe- (i) F. C. Medieus, Loc. cft.t In intervallo obtusus eapitis dolor, totius corporis languor atque imbecillitas cum 9 , anxietate aegros tenebat. '* Sebastiaan, Op. cit. t pag. 116: ,, Als de aanval door -eerie werkelykc inrermissie gelukkig geweken was, dan ge- ,', -veelden zich de meeste zieken zeer afgemat, en niet in staat ora zich buiteo het bed optehouden. " M E D I C A. ti febris tertianae potissimum , aliqnando quartame , accurate et regulariter sequens; accurate autem te- nendum , hanc febrcm, aeque ac regularcm intermit- tentem , anticipationem et postpositionem paroxysmi etiam habere posse. Die igitur febrili paroxysmus , eodem tempore, omnibus ingratis symptomatibus stipatus, rediturus est. Sponte intelligitur talem paroxysmum febrilem sub hujusmodi perniciosis et malignis symptomatibus la- tentem, necesse humanum organismum vehementer turbare, quandoquidem ipsa febris intermittens vulgaris jam corpus sic saepentimero debilitat. Decursus igitur hujus nostrae Febris est acutis- simus et periculosissimus (O, ita ut si tempesti- ve hand dignoscatur morbus et aptis frangatur remediis, accedente singultu infausto , versus ter- tium vel minimum ad quartum paroxysmum , in evitabili fato ad orcum trahatur aegrotans. Quid enim congestio sanguinis in hoc morbo non afFe- ra t? Implet vehementer vasa sanguifera eaque dilatando subitam adducit cerebri compressionem , quae simul actiones supprimit vitae animalis , cum- que vitae organicae non amplius gubernentur vehe- menter turbatur organismus. Vitae necessariae func- tio- . (i) Cf. Richter, Specielle Therapit , torn 2. pag. 644. De hoc morbo illud Ovidianum utique valet: Non est in medico, semper relevetur ut aeger, Intcrdum docta plUs valet arte malum. " Ep. ex Pont. 1. t. c. j. $a COMMENTATIQ tiones pulmonum, cordis, ventriculi cet. non atn plius rite gubernatae solvuntur . . . moritur ho- mo. Aut immediata sanguinis extravasatione vel effusione majore exitus brevi est letalis. Febris intermittens , apoplectica, si citissime in primo paraxysmo e. g. cognita fuerit et rite me- dela levata sit , rarius in decursu ingratum habet ilium exitum in mortem 9 aut in illos morbos , inprimis infaustam paralysin, quam quidem ge- nuinae apoplexiae paroxysmus saepissime habet, ipsius encephali tristes desorganlsationes affe* rens. Plures sic etiam exstant apud varios , qui de hoc argumento scripsere observatores casus morbi, felici exitu non carentes. Si neque in mortem neque in sanitatem exit Febris intermittens apoplectica saepe alii sequuntur morbi e. g. simplices febres intermittentes aut continuae , aut sequuntur affec- tiones ipso paroxysmo inductae , quales sunt para- lyses varii generis. Hie autem observandi locus est , hanc febrem saepius , prouti etiam aliae intermittentes recidivam pati. Etsi igitur, morbo sanato, a medicamentis abstinendum sit , hisce tamen animum attendere prudentis erit medici (i). 4- CO Cf - Senac, Op. cit. 1. 1. pag. iaa. Werlhof, Q/>. laud.) pag. 149 seqq. et pag. 158. MiU ju$a Werlbovii, Obaervatio d<^cuit Febrcs er tef. M E D I C A. Jt 4- . Genuhut Morbi Character. Ad genuinum characterem Febris intermittentis apoplecticae , larvatae , pertinet ut nullus directus inveniatur nexus inter symptoma illud perniciosum apoplecticum , paroxysmum febrilem referens , et inter universam conditionem ipsius aegrotantis. Si qui- dem enim symptoma illud atrox. derivari possit et explicari e conditione quadam , aeque propria aegro- tanti extra paroxysmum quam sub eo versanti, di- verso tantum gradu aegrum afticiens , jure dubitatur, utrum tails aiFectio , Febris intermittens apoplectica , larvata, merito dici possit. Est igitur accurate respiciendum ad univer- sum complexum symptomatum et conditionum^, quae in homine febricitante , non tantum sub paroxysmo , verum etiam extra ilium , tempore in- termissionis febrilis , observantur. Si nunc nul- lus tenianarum genere recidivas, quam plurimas secundae hebdoma- dis die S. post qunrtam lunaris mcnsis partem a cessata rera^- dii assumptione contigisse ; atque si ope naturae ac artis rur- sus emanserint semel vel aliquoties praeterea pro morbi sta- tusque epidemici ingenio, alternis semper hebdomadibus rS ,, versas esse vel molimina saltern satis manifesta ostendfc- se.*' Hoc ex ingenio Febris intermittentis jam explica- cur, antea enim diximus saepe febres esse naturae temamina quibug noxia e corpore eliminarentur. si quid itaque haererc in corpore , febris denuo suscitatur. ft 4 COMMENTATIO lus deprehendatur nexus inter aegri conditionem aut conformationem nattiralem et inter symptoma apoplecticum ; sed si symptoma illud non tantum non pendeat ab ipsius aegri statu , verum potius paroxysmum ipsum febrile , tanquam suam causam producentem , agnoscat ; . tune solummodo febris tails veri nominis erit intermittens apoplectica lar* yata. Febris igitur larvata apopl. toties adest, quoties symptoma ferox 5 periculosum , sub quo febris delitescit , immediate et unice dependeat a paroxysmo febrili, neque ekplicari possit ex com- plexu omnium rerum adjuncrarum ipsius aegrotan- tis ; nulliis itaque nexus, nulla ratio adesse debet in constitutione aegri ex qua illam symptomatum vehementiam explicare valemus. Ubi autem ex corporis fabrica aut constitutione, aut e causa quadam materiali , gastrica verbi cau- sa , apoplecticum symptoma febri : se adjungat , Febris erit intermittens quam comltatur apoplecticus insultus. In hujus dissertatiunculae appendice exstat ob- servatio Febris intermittentis apoplectioae vere lar- Hoc autem loco exempla morborum proponere liceat , quibus Febris intermittentis coinitatae ha- bitus explicetur (i). -ji'rfiqr.s mi *L: "" iZxem- (i )MeraorabiIe Febris apoplecticae, causa gastrica produc- ts cxcmplum^ rcfert quondam Academiae prpningaiiae , de. I ft E D I C A. 35 Extmplum I. Vir aetatc provectior, sana corporis constitutio- ne, diacta gaudcns laiuiorc, cum corporis universi habitu repleto , collo breviore , et capite aniplo , febre intermittent decumbens, in staclio frigo- ris, magna aflicitur versus caput sanguinis conges- tione , apoplcxiac sanguineae imaginem refcrcntc , ita, dccus, Clarissimus Thoraassen a Thucssink, in Com- mentations de Epidemia , Ai. 1826. pag. 25 : ,, Somtjjds waren zij (Febrcs soporosae) haren oorsprong aan over- ,, lading der maag verscluiklig'd. Onlangs wercl ik geroepen V) by een jong en sterk man van 20 jarcn , die , na v66r vier vve- ken het roodvonk gehad tc l^ebben , sedcrt eenigcn tyd sterk > gegeten had, en nu op eens 'savonds in eenen apoplectischcn staat met sterke stuipen vervicl. Ik zag hem den volgenden ,, dag 'snamiddags, h;} was toen reeds adergelaten en het bloed was niet ontstoken. Men had koude omslagen, spaansche vliegen , pappen enz. gebe^igd. Ik vond hem sterk opge- zct, rood aangezigt, kloppendc carotides, een harde en ,, snelle pols, groote benaauwdhcid en ronkende adernhaling, en volkomen bewusteloos. Na eene tweede ruime aderla- ting en eene sterke ontlasting van sordes door eene klisteer, kwam hy volkomen by, raakta in eene matige rust, ont- lastte door herhaalde lavementeu en zaclue resolventia , eene ongeloofely'ke menigte stoffen, en herstclde in weinige clagen grondig. In die gcval zou de sulph. quininae nadeel gedaan hebbcn." (Cf. etiam Sebastiaan, Op. eft., i. pag. 124.) Sic facile aliquando post ventriculi conditionem saburra onus- tarn apoplectica symptomata evolvi possunt, praesente febre intermittente , hie autem status nullo modo Febr. intern, opopl. larva ta dici potest, cum apoplexiae symptomata facile cedent curationi cvacuanti sordium et sanguinis cohgesti. s* COMMENTATIO ita, ut prima fronte crcderes re vera hie adesse Febrem interm. apoplect. larvatam; jam vero si hac falsa diagnosi hujus afFectionis curatio institui- tur , in perniciem aegrotantis facile tendit medicus , nam si respiciatur sola ilia afFectio febrilis, et, finite paroxymo, continuo ad solum ustim cort. peruv. confugiatur , facile negligitur ea cura 5 quam requirunt gravitates congestionis et corporis con- stitutio. In hujus morbi imagine , quam ad illus- trationem argumenti proposui , inveniuntur adeo apertae praedispositiones ad apoplexiam , ut hie casus, tanquam Febr. interm. apoplect. larvata mi- nime dignosci et curari posset. Congestio enim sanguinis hie oritur, quod nempe in stadio febri- li frigoris, humores a pheripheria interiora ver- sus repulsi cam sibi viam eligant , quae ilia prae- dispositione manifesta iis patet. Exemplum II. Homo florentis aetatis , sanguine repletus , Fe bre intermittente benigna, vernali, diathesi phlo- gistica juncta , affiicitur; in qua hand raro accidit, ut in paroxysmo febrili , magna sanguinis versus caput oriatur congestio , quae sat valida est , ut soporem profundum , imo et apoplexiae speciem generet* Hinc facile intelligitur etiam hunc casura non referri mereri ad Jebres Jarvatas apoplecticas ; ca- ret M E D I C A a? ret cnim genuino febrium larvatarum charactere. Nam hoc in casu manifesta ratio adest inter ple- thoram cotporis universalem , et inter motus vio- lentos febris commotae, unde, talia ingrata symptomata facile explicantur. Haec autem ple- thora, eadem symptomata aeque facile crearet , si hoc individuum epulis lautioribus se daret, aut animi pathematibus percellentibus indulge- ret. Exemplum III. Juvenis 22 annortim, corporis fabrica gra- cili, constitutione tenera, collo tenui, Ion- go , thorace angusto piano , scapulis prorai- nentibus , alarum forma exstantibus , vasorum structura tenera , colore faciei universe candido , cum genis rubris , aut subrubescentibus , febre in- termittente corripitur, valido frigoris stadio itt choante. Sub ipso febris paroxysmo, peripheria corporis in vehementem algoris statum transeunte, sanguis e peripheria centrum versus propellitur; unde oritur irritatio pectoris , levis tussicula, in majorem transiens , quam sponte insequitur sangui- nis e molli pulmone larga rejectio. Ad quamnam fe- brium intermittent] urn speciem haec afFectio est refe- renda? Omnino ad febrem intermittentem comitatam non vero ad larvatam , neque subsequente alterahae- snoptoe altcro febris paroxysmo, Nimis enim con sti- a8 COMMENTAT1Q stitutio corporis est praedisposita, et conformatio aperta ad pectoris afFectiones contrahendas , quani ut alias credi posset , ut hie ingratum symptoma haemoptoi'cum non ex congestione in pulmones ex- plicari posset. Definitur igitur morbus quo affici- tur juvenis noster Febris intermittent comitem ha~ lens symptoma utcumque periculosum , e cor- poris autem fabrica et structura semper 'metuen- dum (i). Dantur etiam Febres intermittentes topica afFec- tione stipatae non'confundendae cum larvatis, cum a (i) Doctissimus Bo del in Ephemeridibus 9 quas inseruit col- lectioni commentationum et observationum Medicarum ; vulgo Ceneeskundig magftzijtt, torn 2. part. i. pag. 145 178. in het . vcrslag der zickte , waargetiomen te Dordrecht in het jaar 1795. ubipag. 171. scribit: Ik behf.ndelde eerie zestigjarigelijd.resse aan eene Febris intermittens soporosa, welke in eene hemi- plegia overging. De koorts kwam regelmatig otn den ande- ren dag, doch de slaperigheid was aanhoudend , het hoofd en de ledematen werden dikwyls stuipachti^ getrokken. ,, Herhaalde vesicacoria en evacuantia waardoor eene menigts pituiteuse stoffen afgevoerd werden, bezorgde eene aanmer- kelyke afleiding. De koorts en slaperigheid verminderden allengs, de trekkingen werden door het ruim gebruik der / Flores Zinci weggenomen , en de lijderesse herstelde spoe- An haec fuit Febris larvata ? Non liquet. Nexus enim ma- nifestus inter statum pituitosum, etiam extra paroxysmum prae- sentem et symptomata sub piroxysmo , invenitur. Dependebat igitur affectio soporosa a statu abnormali pituitoso primarnm viarum j quocirca sordibus dejeccis febris cessabat. M E D I C A. 29 a febris rcactione manifesta excitettir, sic apud Baillydc Blois (i), prostat exemplum cujus- dam sacerdotis, qui febre corripiebatur , sub cu- jus paroxysmo, quavis vice, inflammatio membra- nae conjunctivae et cartilaginum narium observaba- tur. Haec oculorum et nasi inflammatio increscebat et cum ipsa iebre augcbatur , eaque disparente, diminucbatur, attamen in apyrexia non prorsus eessabat. Huic rerum condition! gastricisiuus ac- cedebat, qui emetica et purgantia indicabat. Pa- riter affectio topica hirudinibus et epispasticis curabatur ,' tandem corticis peruviani usu omnis affectio eessabat. Haec Febris intermittens topica , non larvata di- cenda est, quia symptomata ultra finitum paroxys- mum etiam perstabant; neque comitata diclpotest, quia nulla praedispositio , autcorporis conformatio, hujus affcctionis proventui favens adest. Haec igi- tur affectio a suscitata febris reactione, topica in- termittens dicitur. Non parvi moment! habemus , ut semper rite attendatur ad genuinum Febrium intermittentium larvatamm characterem , ne earum numerus ultra necessitatem augeatur ; quod facile fieret , si hunc genuinum characterem , non caute perscrutaremur ; qua in re magni ceteroquin in medicina viri pec- cavere , inter quos nominasse sufficiat S t o 1 1 i u m , qui CO >* "'' P a - 7i |Q COMMENTATIO qui (i) duo affert exempla observatarum sibi fe* brium larvstarum. In priore enim morbi his- toria symtomata graviora statim ope emetici extra paroxysmum administrati , tollebantur , unde mi- nime pertinere potest ad Febres genuinas larvatas. Neque etiam. altera historia juvenculae illius, quae etiam extra paroxysmum symptomata ingrata , ex statu gastrico orta habebat , adeoque post admi- nistratura emeticum egregie revalescere incipie* bat. Diagnosis morbi. Omnia 9 quae antecedentibus paginis indicavimus , unice inservire debebant , ut ipsa morbi diagnosis dein facilius exponeretur et explicaretur. Acceda- mus igitur ad gravissimam sane partem in omni morbi historia observandam , eamque certe hujus capitis maxime exquisitam. Facillime Febris intermittens apoplectica, cum genuina apoplexia sanguinea confundi potest, cu- jus nimirum formam prorsus induit ; unde etiain tanto jure , a practicis , perniciosa dicitur. Hinc magni est momenti, ut ab hoc morbo^ nos- CO cr - ejus Ration ff medendi , pars I. C e ^* Lugd.) pag. 53 ec 54* M E D I C A. 3* nostra Febris sedulo distinguatur, inprimis quoad curationem. Ut rite et apte instituatur diagnosis animadverti debent caussae et symptomata, quac in vere apoplecticis observantur. Primo igitur loco succincte caussae apoplexiae enumerandae sunt. l. Pracdisponenta (i). 1. Aetas ificrescens versus 5060, rarius CO termino juniores apoplexia infestantur. 11. Corporis certa structura, magnum caput f breve colluni , corpus obesum pingue. III . Plenitudo huraorum, praesertim sanguinis boni, autpravi, serosi. IV. Animi labores , studia, graves occupatio- nes, curae, animi pathemata ingrata, crebra, vio- lenta. Etiamsi potissimum pertinent ad excitantes causas aliquo tamen sensu referri debent ad has caussas. V. Tanquam praedispositos recensere liceat, qui (0 Cff. inter alios: Morgagni, dt sedibus torn 5. pag. 34*. M E D I C A. 33 hysterica, quae jure aliquando inter excitantea apoplexiae caussas recensentur. VIII . Laesiones violcntae et contusiones , ifl- primis capiti allatae. Symptomata Apoplexiae insuhum annuntiantia. 1. Vertigo crebra , cephalalgia frequens , gra- vativa , habitualis , cum susurru et tinnitu aurium aliquando juncta. Mentis segnities , memoriae la- bes, somnolentia insolita, aut somnus nimis auc- tus , stupor, torpor, tremor unius alteriusve membri , pedum vacillatio , loquela balbutiens , im- pedita, aut singular! modo mutata. Oris ad alterutrum latus retractio, tactus obtusio, vox tre- rnula , auditus momentanea cessatio , inter legen- dum facilis et frequens a linea aberratio , respon* siones implicitae , scintillae ante oculos micantes , aut maculae variegatae divagantes, mox oculi unius , mox utriusque obnubilatio , et corporis in lecto jacentis convulsivus motus. 11. Omnia symptomata congestiones ad. caput declarant, qualia sunt pulsus arteriarum et cordis plenus, ac durus, vultus ruber. IIP. Extremitales frigescunt, et color faciei cito variare incipit , oculosque protrudi et inflamroari saepius observantur (i). El 0) Cf. van Swiecen, Comm. y torn. 3. pag, 290* C 34 COMMENTATIO Ex his consideratis jam olim Aretaeus aflir- mavit longiora nonntmquam initia habere apo- plexiam (i). Plerasque apoplexias sensim esse genitas , quae tamen subito increverunt , assent T i s s o t u s (a) , etThyerius affirmat nullum morbum fortasse praenuntia antiquiora habere, quam apoplexiam idiopathicam (3). Sed nullis interdum praecedentibus signis , rarius tamen, apoplexia repente invadit et corripit aegrum , fulminis ad instar , cam eventu brevissimo letali , si sanguis subito e vasis in encephalum extravase- tur. (jAfopfafit foudroyante*). Symptomata indie antia genuinam dpopkxiam, Haec symptomata genuinum apoplecticum in- sultum declarantantia et indicantia hand multum discrepant a symptomatibus paroxysmum Febris in- termittentis apoplecticae efficientibus , nisi exci- pias , quod in genuina apoplexia color magis sit constans et sudor viscidus in collo. Hisce con- sideratis tandem diagnosin ponere audemus. Diagnosis 9 rations symptomatum. Diagnosis Febris intermittentis apoplecticae ab apoplexia idiopathica his articulis comprobatur: P. (1) Cf. Aretaeus, tie cans, et sign. morb. 9 c, 7. pag. 66% (2) Cf. Varior. argument, fpist. , 56. (3) c Medic, ixperiutent., pag. 146. M E D I C A. 35 1. Frigoris accessus , horror ingens , lassitudo et languor initio paroxysmi, tanquam sympto- mata Febris intermittentis vulgaris apparentes. 11. Transitus horum phaenomenorum in stadium universi caloris. IIP. Sudor largus , desinente paroxysmo , erum- pens. Haec symptomata non semper manifesta adeo sunt , ut ea singulatim observari liceat. Sae- pius tamen accurate observatori, si non universe saltern magna parte apparent. IV. Absentia indicatarum causarum praedispo* nentium genuinae apoplexiae. V. Absentia causarum apoplexiam excitantium , contra praesentia causarum febrem intermitten- tern producentium. VI. Absentia phaenomenorum prodomorum , quae in omni fere apoplexia genuina observantur. VII . Constitutio morborum epideinica saepius diagnosin confirmat. VIII . Lateritium tandem sedimentum , quod ali- quando die intercalari paroxysmum sequente, in urina Febre intermittente apoplectica laborantis spectatur, quod in aegro apoplexia affecto non observatur; hoc symptoma revera est diagnosti- cum . Illustris Anglorum Hippocrates, Syden- hamus, epidemiam harumfebrium anno 1675-1680 saevientfim hoc indicio declaravit (i). Dia- CO &' Sydenham, of. ef. i. nsf. ad Rob. Brady. C 2 Cf. 36 COMMENTATIO Diagnosis, rations decursus. P. Decursus Febris intermittentis apoplecticae est acutus et gravis; raro tamen aeger primo jam pa- roxysmo e vita tollitur, quod saepius in genuina apoplexia obtinet. Apoplexia enim ab omni medicinae tempore gra- vis- Senac, Of. tit. 9 lib. i. pag. 102. Rich. Morton, Of. Med. , torn. . pag. 47. : quamquam (scribit) mul- ta artc geniura suum clissimulent Febres intermittentes , certo certius tamen ex urina, (quae jam multum tincta est) ,, contends saturatur et sedimentum praecipitat, colore plus minus laterito , ut in vere intermittentibus fere semper fit ,, atque ex statis paroxysmorum et lucidorum intervallorum periodis et periodica horum symptomatum exacerbadone ,, et remissione deprehendi et cognosci possint. " Addic pag, 48 : ,, iterum iterumque apoplexiae symptomata obser- vavi certo tempore tertio vel quarto quoque die recur- rentia, scil. profundissimum somnum, stuporem et sterto- rem, urina interea (uti solet in Febribus intermittentibus), semper rubedine multum tincta contends saturata , atque ,, cum ae'ri exponeretur ad praeciphadonem sedimend lateridi vakie proclivi. " Hoc igitur lateritium sedimentum indicium apertum Febris intermittentis praesentis est habendum, tempore apyreto egi- tur summa cura ad illud est attenderidum. Aliquando etiam solvitur apopl xia genuina, ipsa urina multa crassa, sod haec urina non solum multum difFert a febrili lateritium sedimen- tum habente, verum etiam sub aliis conditionibus locum ha^ bet. Cf. van Swieten, Op. eit. t torn. 3. pag. 184. M D I C A. 37 vissimi eventus morbus et periculosissima affectio habita fuit , unde Hippocrates, medicinae pa- rens , sua aerate scripsit : Apoplexiam fortem quidem solvere impossibile esse " (i). 11. Paroxysmus accedit, crescit, durat , dccrcs- cit ex constant! natura febris intermittentis. III . Decursus nostrae Febris ex constan- ti febrium intermittentium consuetudine omnino est periodicus , ita ut paroxysm us rediturus sit eo ordine (typo) quern sibi eligit recondita febris intermittens , ita tamen, ut intelligatur , huic naturae constantiae nee obesse paroxysmi progressum, neque ejus regressum ; quae condi- tiones saepius in simplice febre intermittente ob- servantur. IV. Manifesto igitur sua tempora ab omni affec- tione libera habet (apyrexias) ; ita ut homines , tempore apyretico , valeant omnino , et suas res rite peragant ; cujus rei memorabilis apud varios scrip, tores plura prostant exempla (2). V. Cum celeriter detecta fuerit haec Febris , curatione apta instituta feliciorem habere solet even- turn , quam apoplexia genuina. Nequaquam in apoplexia genuina haecce manU fes- (1) Cf. Aphorism. 42. sect. 2. (2) Etsi aliquando accidie, m paroxysmo intensiore, non- nulla quaedam symptomata, uti vidimus, etiam tempore inccr- nissionis observemur; aflfectio t&men sub paroxysmo praesens, universa desinere solet. 3 8 COMMENTATIO festa emendatio afFectionis adest, etiamsi apoplexia optima medicatione feliciter curetur, imprimis eva- cuatione critica , per alvi fluxum copiosiorem , lar- giorem sudorem , vomitum , imo et per haemor- rhagias e naribus , genitalibus et intestino recto , obtinenda. Saepius autem fit, ut atrox et incurabilis fere aliquarum parti urn paralysis apoplexiam praegres- sam sequatur, quae tristi modo aegrum vexat. Dectirsum Febris intermittentis apoplecticae citis- sime absolvi diximus, hand semper tamen acci- dit, ut a primo inde paroxysmo Febris nostrae jam occidatur aeger, saepius autem id tertio vel qnarto paroxysmo accidere, affirmamus. A paroxysmo autem apoplectico genuine , graviore morbi intensitate , non paucis in casibus , aeger paucis post invasionem minutis praecoce morte decedit. Paroxysmus autem apoplexiae genuinae, per ali- quot horarum spatium aliquando protrahitur, sal- vo aegrotante, paroxysmo autem ejusdem morbi, ultra XXIV horas protracto , rarius aegrum ser- vari sinit. Inter omnes constat apoplexiam esse morbum, qui facile recidivam patiatur, nullam tamen instar Febris intermittentis apoplecticae habet definitum temporis spatium. Hisce addere lubet id, quod saepe accidit, ut, Jicet insultus vere apoplecticus durante applicatione re- M E D I C A. 39 remediorum humorum impetum dcrivantiura et eva- cuantium, imminui et fere solvi videatur, ipsa ta- men Febris intermittens apoplectica , derivantibus illis imminuatur quidem , non vcro solvatur , nisi tempore apyretico cort. peruv. usus tempestive ad- ministretur, quo nempe insultus apoplectici cau- sam excitantem (Febrem) auferimus. Ab aliis Febribus intermittcntibus apoplecticis spuriis dignoscitur nostra, ut ilia, quam comi- tatam diximus , iis accidat hominibus , in quibus evidens causa materialis , aut corporis constitutio , aut fabrica febri intermittenti ansam exhibet , qua ingrata soporosa vel apoplectica symptomata com- moventur. In hac vero larvata sola Febris in- terinittentis absoluta voluntate apoplecticus insul- tus oritur. Denique iterum redimus ad defmitum temporis spatium paroxysmi, cum perstat typo suo saevire in mera apoplectica larvata, donee cort. peruv. sublatus fuerit, aut aegcr succubue rit. In comitata autem hie periodicus paroxysrai, reditus ne longa quidem ratione , adeo constan- ter observatur. Ab inflammatorih morbis sedem in capite haben- tibus, ut encephaUtideViarachnitidc etc. facile dig- noscitur febre continua remittente et functionibus animalibus intensis , ita ut in his universi corporis , faciei inprimis adspectus sit horrendus , ferociam et roboris incrementum declarans , ipso delirio saepe furi- 4 o COMMENTATIO furibundo accedente, ita lit plures viri robusti requirantur ad talera aegrotantem cohibendum. Haec signa nimis aberrant a viribus in febre apo- plectica prostratis , ut primo intuitti jam dignos- cantur. A delirio tr&nente (0, etiam facile dignosci- tur, quamvis hie morbus saepe balbutientes faciac aegrotos motibusque convulsivis, laborantes et tan* dem saepe apoplexia succumbentes. Hinc suc- cincte diagnosin exhibeamus delirii trementis, ejus symptomara enumerando, 1. Delirium tremens nonnullis casibus exceptis , in quibus a gravi laesione externe corpori illata, ex- citatur (2), constans potatorum morbus est , qui declaratur magna inquietudine , potissimum tremore singular! perpetuo , praesertim contractione flexorum digitorum involuntaria producto. 11. Decursu diuturniore in orb i nulla spatia ha- bente sed symptomatibus suis , delirio inprimis per- (1) Cf. d'e delirii trementis symptomatoJogia et decursu G. Barkhausen, uit het Hooqd. vertaald , onder den titcl van Waarn over het Delirium tretnens , door G. Greeve, Med, et Chir, Doct. pag. 19 sccjq. pag. 37 seqq. (2) Apud Bailly, prostat exemplum hominis sobrii delirio tremente afFecti. Hie homo multum incaluerat, quum per me- dium diem vulcanum inclytum Vesuvium visitasset et in hac via affectionem contraxerat, prima intuitu, facile confundendam cum ilia affection e , quae aestu solari saepe adfcrtur, atquc ffancicis Uicitur coup dt solsit. M E D I C A. 41 persistente, uncte aegri ad finem usque delirant de rebus absurdis, se captos aut vencnatos csse ere- dunt , plcrique vano mecu corripiuntur animalinm niinimonim , uti murium , vesparum aut vcrmium repcntium. Haec omnia comitatur tremor singu- laris manutim , qui tremor cum incrcmcnto symp- tomatum pan passu augetur, ut tandem in veruiii tendinum subsukum transit. Pulsus frequens et debilis cst, anxietas magna. Pupilla dilatata, ocu- li sunt rubri, muscult faciei convelluntur , atque omnes res , quae peragimtur , insolitac festinationis indicia gerunt. A rebus suis tamen si aliquid incipiant post breve intervallum desistimt. Si autcm &KMV attigit morbus, vultus ferocia ma- nct ct adstantes non amplius curat aeger, atque .omnia quae pravis ideis sibi efficienda proponit satis magna virium intensione absolvit. His praegressis , in somnimi profundum incidit aegro- tans , cum stertore pectoris , sudore frigido , al- vo liquida involuntaria, et sic apoplectice de- cumbens, tandem quo fata vocant, trahitur ho- mo. Hac autem , ni fallimur , symptomatum et mor- bi decursus fideli enarratione, facillime etiam a Fe- bre intermittente apoplectica distinguitur. Tem- pus enim apyreticum et decursus periodicus febris intermittentis symptomata adeo essentialia habeu- tur, ut hisce absentibus, febris intermittentis prae- sentia assumi non possit. Hie- 42 COMMENTATIO MEDICA. De hoc morbo idcirco accuratius egimus , quia , Doct. Bailly deBlois (i), memorabile exem- plum retulit viri cujusdam Febre intermittente affecti,cui adjungebatur delirium tremens, quod delirium deinceps demum dignoscebatur, quum initio cum Febre intermittente apoplectica confun- deretur. CO Opere citato , pag. 301304. CA- C A P U T II. CAUSAS EXPONIT INPRIMIS PATRIAE NOSTRAE PROPRIAS, E QUIBUS FEBRES INTERMIT- TENTES APOPLECTICAE ORTUM DUCUNT. S- Gcncralis causarum remotarum Febrium inter- mittentium consideration Ex iis quae jam exposuimus facile efficitur , Fe- brem intermittentem sub larva perniciosissimae apo- plexiae latentem , earn esse , de qua nos agitaus. Hanc vero Febris intermittentis varietatem ex suis causis patriae propriis eo accuratitis exponere pos- sumus , postquam Febrium manifestarum intermit- tentium causas verbo saltern nobis in memoriamre- vocaverimus. Quamdiu enim Febres intermittentes variarum tempestatum foetus sint, tarn diu eheu! patria nos- tra abundantem exhibebit fontem, ex quo variae profluant Febres intermittentes. Quo- 44 COMMENTATIO Quotidiana experientia abunde docet , uno sae- pe eodemque die in nostro natali solo, aeris tern- pestatem et temperaturam ita mutari, ut licet matutino tempore coelum sit serenum et amoenum , fulgentibus solis radiis splendescens et ornatum, homines et bestias refocillans , plantarumque in- crementum grate adjuvans et stimulans; qua li sub coelo, arva frugibus implentur, prata viridescente herba variisque floribus ornantur, atque amoenum offerunt oculis lustrantibus spec* taculum , vegetabile regnum gratos spargit odores , atmosphaera pura, insectis varii colons et formae, nee non hilarium volantium avicularum volatu, as- siduo commota , gratissimum vitae pabulum exhibet, ipsa meridie atri obnubulent coelum inibres, phi* viam fundentes coelumque ingrate afficientes, ipsa- que ventorum cobors expergefiat et exsurgat , qui aerem et frigidum et humidum simul reddat. Haec coeli variatio et diversorum locorum sin- giilares mutationes omnino conspici mereiitur in ex- ponendis Febrium intermittentium causis (i). Ut haec probentur , recordemur modo autumni et temporis vernalis, quaenam temperaturae et tem- pestatis in iis observatasit ditFerentia! vernale tern- pus praegressum variabile semper, multas produ- xit (i) Hujus loci est illud Virgil ianum, Geogr. lib. i.vs. So. Ventos, ct varium coeJi praediscere morem ,> Cura sit ac pairios cukusque habicusque locorum.'* M E D I C A. 45 xit Febres intermittentes , quae etiam, quam plu- rime in urbe Kheno - Trajectina observatae sunt. Nonnulla autem loca et provinciae Patriae fe- brem intermittentem , morbum endemicum salu. tant , quod probant Provincia nostra Zdandia et ilia, quae optimi regis cura et fortium militum virtute , patriae fines ultra S c a 1 d a e ripas exten- dit. Anno hujus seculi XXVI. atrox Febrium inter- mittcntium epidemia, inchoante tempore autum nali orta, patriae partem septentrional em miserrime afflixit. Dum haec epidemia grassabatur, plurimae ob- servabantur Febres intermittentes malignae , inpri- mis apoplecticae, quae partim infaustam , partim vero felicem habuere exitum (j). Hu- (i) Accidit, antccedente anno, ut in iila arce, qaae tarn gloriose in calamitatibus Bclgicis honorem nostrum et salutera integram servavit, quaeque ita inimicorum, urbis vicinae cora- plures plagas devastavit, ut collapsae prorsus sint et a funda- mentis refictendae. Accidit inquam, ut plurirai milites a saeviente interm. apopl. ad orcum traducti sint. Quaeritur, num difficile sit hujus Febris causas indagare. Credimus eas satis esse manifestas. Scilicet, locus ille iniraicorum cohortibus adeo vicinus et patriae tanti momenti, caute erat custodiendus et defen- dendus, sicut milites plurimi adhuc aetate juniores (aetate cnim 19 annorum militiam intrant sorte infeliciores) et locis illis inconsueti , cum pertinebant ad divisiones militares illas , quae ex media patria illuc versus defendendi causa mittcbantur (antea bne divisiones urbes sanas Trajectinara, Ambemiara, Neoraa- 4<$ COMMENTATIO . . Hujus Epidemiae , universae causae habentur : P. Miasma quoddam peculiare e locis antea inundatis exsurgens. Loca enim inundata rece- dentibus aquis , multa corpuscula animalia et ve- getabilia necessario continebant , quae ardente so- le putrefacta , nocivas exhalationes emittebant , in- primis postquam loca ilia aratro aut alio opificio agrario essent commota (i). 11 . Calor ingens aestivus. IIP. gum cet. custodivere). Milites nunc et calaraitatibus belli ec loci veluti obsessi incommodis simul assuescere debebant. Sae- pius igitur , per hebdomadem in statione versari debebant, {de wacht betrekken} sic tempestatum injuriis expositi, tranquillo animo, audire ec videre debebant inimicorum contumelias , quo factum est, ut continuo in animi pathematibus ingratis versarentur, ita ut extus madidi et frigidi, intus excitati es- sent. Ciborum qualitas et cubiculorum spatia in tali militari habitaculo longe absunt, ut perfecta dici possint. Sic itaque dudum jam expositi causis illis , quae Febrem vulgarem in- termittentem facile procreant, iis etiam invasit evaporatio no- civa facile oriunda e locis inundatis quales , uti scitnus , com- plures in vicinia urbis Amverpiarnm factae sint. Quibus accessit quod, etiamsi ab optirno duce lex militaris, summa cura, du- rarite belli periodo , servaretur, impediendi diflicultas quomi- nusetiam apod multos abusus potuum spirituosorum intra arcis raoenia excitatus sit. (i) Cf. van Swieten, Comm,, torn 5. pag. 171. H. F. Sasse, in opusc. de Efid. Groning. Bakker, de Epidtm. Groninp. Nyhoff, Dits* dead, de Epidemia Grout ttganni 9 iBz6. part quinta . 13. Vertlag van He waarg. ziekta in Groningen door d* Gcneetk. Cotnmitsie. (variis locis). M E D I C A. 47 Ifl. Mala consuetude, quotidie insignem copiam infusionis tepidae coffeae ingurgitandi. IV. Terrae argillaceae, quae soils calore fissae , aut aratro commotae vapores specificos emittere videntur. Constitutio igitur aerisatmospherici, physica aut chemica ratione depravata, princeps illius epide* miae fuit causa. Nemo negabit, dictas causas, multis aliis in locis patriae saepe obvias , etiam facile producere posse, epidemiam Febris intermittentis vulgaris, imo et perniciosae. Hisce igitur expositis, facile mine transire pos- semus ad Febris apoplecticae causas, patriae pro- prias , nisi breviter simplicis febris intermittentis causas praedisponentes et excitantes exhibere ne* cesse crederetur. Pracdisponentes. 1. Temperamentum nervosum. 11. Temperamentum lymphaticum. III . Conditio universi corporis systematis debi- litata. Sed ut ingenue fateamur , universum genus hu- manum praedispositionem ad Febres intermittentes contrahendas habere credimus. Excitantes. 1. Miasmata paludosa quae ex aquis stag- nan- 4 S C O M M N T A T I O nantibus et paludibus elevantur , et odores mephi- tici ex locis subterraneis et insalubribus adscen* dentes ab omnibus fere medicis, in prirno ordine causanim Febrium intermittentium positi sunt (i). Inprimis quando paludes et aquae stagnantes , solis calore exsiccantur, tune miasmata propria elevantur e terra quae tecta est massa limi vel argillae tecta , sub- stantiis vegetabilibus et animalibus repletae. Sub- stantiae organicae etiamsi putrescentes sub aquae superficie latentes , nullas noxias spargunt exhala- tiones (2). Hinc paludes, dummodo aqua bene impletae sunt , non ita noxiae haberi debent , neque .etiam , ubi densa arborum umbra a solis radiis con- tinuo defenduntur (3). 11. (i) Cf. J. M. Lancisius, de Noxiis palaJtim effluvlit , eorurnqtie rcmediis in eftis operibus a Perro a Salto, Cell* Genev. 1728. J. Grainger, Hist. Feb. anom. J3at. 9 c. S a pag. 51-60. Verhandeling van van Mar um en Pacts van Troost- Wyk, in het %fte deel van de Rott. Maatsc happij , pag. 34. Ca) Hujus rei riotabile exhibet exemplum saepius laudatus Senac libro laud. pag. 17 et 18. (3) Cujus rei memorabile exemplura affert Alibert , Op. ctt., pag. 241. ubi huic habet: ,, Monsieur C ass an observe qne les marais sont peu pernicicux dans les Antilles, tant qu*ils sont converts de bois touffus , qui empchem Tac- c6s du soleil. Les voisins n'en cprouvent alors d'autres in- ,, conv^niens , que celtii qui rdsulte ordinairement, du voi- sina^e d'un air extrc'mernent humide, mais lorsqu'on abac les buis , et qvi'on met le terrain en contact itumedut avcc les M E D I C A. 49 11. Ventorum vis et directio miro modo ad- juvare possunt miasmatum deleteriam actionem, sic enim hanc imminuere valent. Haec miasmata, tempore sicco et calido e locis infectis emanantia , ventorum vi silente non turbata , loco inhaerent, aut vento fortiore longe lateque distribuuntur , aut denique magnis tempestatibus fugantur (i). III . les rayons solaires, de pernicieuses fievres ddsolent alora toutes les habitations environnantei. " VanMarura ee Pacts van Troostwyk, referunt Com- ment, laud. pig. 34: ,, In den winter, wannecr de mocrassige landed onder wa- ter staan en in drooge zomers , wanneer ztf g^heel zjjn uic* gcdroogd, zyn er doorgaans de minste zieken , doch in ,, de lente en in den herfst regeren z\j. " L. Bicker M D. , Verhandcling over dc doorgaande na- jaarsziekten in de droogmakerijen , opus praemio decoratum in Je Pitrh. der Rotter d. Maattchappij , torn 9. pag. 36. habet : wanneer de landen bovcn komen en nog met dras en min of mecr water bedekt Jiggen, dan blyfc net water op de- zelve stilstaan en bederft. Te gelyk rotten met hetzelve eene groote meni:;te vis^clien , die men niet heeft kunnen opvangen, welke zich veclal in den modder en bagger ver- bergen en smoren, gelyk ook milJioenen van insekten, wa- ,, terdieren en planten. (i) Cf. Tourtelle, Element d* Hygiene , ed. 2. torn. i. pag. 303. ubi ait: Les vents sont des douches d'air, et com- me la douche d'eau est plus efficnce que le bain, le vent agit ausJ plus que 1'air qui nVprouve point d'agita- tion." Cf. KerckhoffS, Diner ration tur I' Air Atnotphtriqut . D * 50 COMMENTATIO IIP. Pluviae torrentes. IV. Aquae argillosae , quibus usi erant homi- nes a Linnaeao inter Febrium intermittentium genitrices causas salutantur (i). V. Tempora veris et autumni. VI. Regiones , terras depressas , humidas haben- tes , cum coelo frigidiore , uti patriae provinciae nonnullae 2) , aut coelo calidiore , uti Helvetiae et Italiae nonnullae regiones. VIl. Habitatio in littoribus. VHP. Animi pathemata deprimentia , victus pra- vus, aqua domestica impura, et universum vi- tae regimen non conveniens climatis constitutio- seconde Edition, pag. 52: 1'action des vents sur Ics corps est relative aux coalite's dc Tair, outre cela ils exercent par ,, leur irnpetuosite" une action tne'canique ils agissent ou compriment, comme si le poids de 1'air e"tah augmente*. (i) Cf. ejus Amoen. Ac. 9 torn i. pag. 81. (ji) Faucis verbis patriae conditionem describere tentat J. J. Virey, Hist nat. du genre humain , t. 5. pag. 402: ,, Peti de contre"es sont plus exposdes ,quela Hollande a routes les ,, affections ende"miques r^sultantes d'un sol mare'cageux les enfans y sont sujets aux apthes, aux croups, presque toutes les femmes y dprouvent des fleurs blanches, les toux et catarrhes accorapagnent des fievres intermittentes trds ,, communes." J. Pringle, in Obs. on the diseases of the army , pag. 2. circa patriam dicit : it was no better than a large morass." (3) Praeclarus Anglorum Medicus Huxhainus, t. 2. Oj>er. fhys. mtd. png. 29 seqq. habet : Febrium intermittentium cau- M E D I C A. 51 IX. Inhabitatio locorum depressorum , humi- dorum , et luci solari imperviorum , mi in syl- vis profundioribus. X. Quid variae lunae formae et facies, quid maris affluxus et refiuxus, quid electrica conditio atmosphaerae , quid in genere variorum corporum coelestiurn vis et effectus valeant ad Febrium in- termittentium causas coadjuvandas ; id extra inge- nii humani limites positum est. XI. Illi homines, qui inhabitant loca salubria sicca, altiora (0, vulgo sanissimi aunt, quando vero degunt in Iqcis paludoso - aquosis opportuni omnimo videntur ad Fcbrem intermittentem , varia sub forma contrahendam (2). Non causae communes sunt humida, nebulosa ntmosphaera orta ,, a soli humidi puludosi exhalations vel perpetua frigida, plu- viosa crassaque tempestate , inde in regionibus depressis, paludosis , febres intermittentes observantur endcmicae et in ,, tali tempestatum ratione epidemicae. " (i) Qui montes incolunt, adcoque miasmata nullo modo pa- tiuntur fortes viri sunt et vegeti, adeoque jure dicit Tour- telle, Op. cit., torn I, pag. 398: , les montagnards r spi- ,, rent un air pur trcs oxigend et dlectrique. Us out, par con- sequent, le sang chaud, beaucoup de force et de vigueur." Sic etiam laudatus Kcrckhoffs, Op.cit., pag. 37. longae- vitatem Polonensium adscribit locis altioribus , quos habitant et aeri atmosphaerico gratissimo, exhalationibus terebimhi- natis oriundis e pino sylvcstri , arbore in hisce regionibus fr"quentissima. Exhalaiiones enim illae systemati nervio ami- cissimae habentur. (a) Hanc rcm ingeniose probat G. W. Callenfel*, in D 2 ej 52 COMMENTATIO Non possuraus quin hoc loco inseramus egregii Elleri effatum de Febrium intermiitentium cau- sis remotis : Quomodo autem fiat et fieri pos- sit, ut causae tarn diversae et in tarn diversas corporis partes agentes, eundem semper effec- turn, qui in harum Febrium paroxysmis depre- henditur, producunt, demonstrationibus solidis omnino repugnare videtur (i). ejus Comment, coronfita invenienda in het io de deel der Ptr- hand. van het Zeeu-wsch Genootschap , pag. 25: ,, In het begin ,5, van Augustus 1781 , rukte te Sluis in Viaanderen , het Regement Zwitsers van Sturler in, bestaande uit 1040 manschap- pen; zy werden welras , z6. to;ii i. pag. il6 seqcj. M E D I C A. 59 bantur, neque Febris naturae erat malignae, at- que apte institutae medication! brevi cedebat, at vero etiam integra mansit haec urbs ab omni prae- grcssa inundatione (i). In opusculo qoud inscribitur : Verslag der Com- missic voor de Noodlijdenden door dc ziekte in Fries- land) in November i?a6. ea quae diximus aflir- mantur: Het zijn voornamelijk de overstroomdc Grietcnijen, die hethevigst, door de ziekte wcr- den aangetast. " III . Commixtio aquae marinac, cum aqua dulci fluviatili miasmatum noxiorum evolutioni suum tri- buere videtur. Hacc miscela in plurimis patriae locis obtinet , atque ab incolis dichur : ha bij- malkaar komen van het brakke met het zoctc water. Inter causas ultimae Febris intennittentis ,epidemiae (1826) a multis enumeratur (2). IV. Tan q LI am magnum fontem miasmatum dU vcrsorum etiam malignorum , recenset historia ar tern illam , quae molando docet lacuum , paludum atque aquarum stagnantium aquas contentas eva- cuare et loca inde arida facta circum aggerare (3) (de droogmakerijcii). Sic (i) Cf. opusculum rMulderetRoclans Bijdra?.ttt enz. Banga, in opusc. de Epid. jfis(J. pag. io<5. (a) Cf. Vcnlag der Geneesk. Commissit jat* cit. p. 140115. Banga, Op. cit., pag. 98 seqq. Thyssen, Hcrfstkonrtsen , pag. 57. (3) Vid. opus egregium a doctiss. P. w. Buchner, M. D. 60 COMMENTATTO Sic explicatur et intelligitur miasmatum illorum magna copia , quae inprimis in patria nostra prae sens Perh. beltroond door het Prov* Utr. Gen. atque publici juris facta A. i824,titulo: Vtrh. over den invloed der Noord Roll, droogmakerijeit) na 1608, op de gtzondheid der ingezetenert pag. 24. hac de re sequentia monet: voor dat men be- gonnen is, in deze landen uitgescrekte bedykingen en droog- raakeryen te ondernemen , vindt men maar zelden van Epi- demische ziekten gewsg gemaakt , zelfs ook van diegenen, waaraan men naderhaud te regt of ten onregt den naam van pest gegeven heeft, schy'nen voor het jaar 1340. weinig of niet bekend geweest te zijn." Plurimae enim epidemiae, quas patria postea pnssa estet quae variis pestis nominibus insigniumur ,habericlebentFebres nostrae autumnales. Biichner, Qp.cit., pag. 130152- etin tabellis in fine ope- ris positis, egregie probat post has operationes institutas, com- plures exortas esse epide-.viias, quae, si non dirccte ex aliis cau- sis excitamibus Oldies sunt diluvia atrocia , urbium obsessio- ues et regionura per proelia devastationes,) ex his ita dictis Jroogmakcrijen derivandae sunt. Iterum Uuchneri verba citare liceat, cum vernaculo sermone solum ea tradi valent, quae patriam unice spec- tarn. Pag. 133, Op. cit. , habec: De Epidemic van 1580, welke in den omtrek van Hoorn het zwaarst en in andere ,, steden, onder verschillende benamingen geregeerd heeft, komt mij voor almede tot die ziekten te behooren, welke ,, uit moerassige dampen ontstaari zyn, daar in dat jaar in ,, den omtrek van Hoorn zeer veel gegraven en gebaggerd is , en de zomer tot de heete en drooge mag gebragt worden, ,, alzoo dezelfde schadeiykheden aanwezig waren, welke bij droogmakeryen ziekten verwekken. Indien het noodig wa- re bewijzen bUtebrengen, dat uitgrtvirigen door uitdrooging der M E D I C A. 61 sens febres intermittentes aut excitant, aut iis symptomata perniciosa et sevcra adjungit, quibus magnus hominum numerus exstinguitur. Ingeniose Biichner, ut panels verbis locorum exsiccatorum noxas comprobet , dicit (pag. 142 :) Zoude het nu juist geredeneerd zijn , indien men beweren wilde , dat de Geneeskundigen der voor> gaande eeuwen , de uitdampingen van pas droogge- maakte gronden voor onschadelijk , en daarente- gen , die , welke uit opgedroogde grachten en ver- vuilde havens , uit opgebaggerde slib en andere vui- ligheden gedurende heete en droogezomers opstij- gen, voor schadelijk zouden gehouden hebben?" Frustranei hue usque fuere omnes conatus insti- tuti , ut chemicis experimentis et analisibus partes constituentes noxiae horum miasmatum paludoso- rum detegerentur. Mi- der opgebaggerde slib in staat ztfn ziekten voorttebrcngen , behoefde men slechts te herinncren aan die ziekte, welke ,, in deze jaren, by de delving van het kanaal in Noord Hol- land jaarlyks geheerscht hebben en nog heerschen, en aan ,, de epidemic, welke dit jaar te Amsterdam, ten gevolge der roeringen van gronden en uitbaggeringen heerscbt. " Porro pag. 140: Telkens zyn op uitgestrckte droogmake- ryen , zoowel in vroegere als in latere tyden , epidemische ,, ziekten gevolgd. ** Cf, etiam: f^trhanJ. over de doortraande najaart ziektt* Jer droogmakerijen door L. Bicker, in de Verb, van het Rttterd. Batnaftch Proefandcrvind. Gen. , torn 9. pag. r qq. Gtntitk. Corrtsfondtmtii , torn i. suk 2. pig. 34. 50. 6a COMMENTATIO Minor deprehenditur earum differentia a parti- bus constituentibus ae'ris atmosphaerici , quam ut ex ea potentia sanitati adeo nociva explicari posset* Tutius igitur assentimur eximio chemico Fourcroy aliisqtie, vapores et effluvia paludo- sa in se solutas tenere panes corporum putres- centiuin tarn animalium quam vegetabilitim , cui solution! vires et proprietates morbifkae adscriben- dae videntur (i). Dantur etiam chemici, qui li- cet effectus miasmatum nocere posse hand negent , effectus tamen noxios paludum ae'ris atmosphaerici humiditati inde ortae potissitnum adscribunt. Tamdiu igitur solummocto observancla vis nocens miasmatum paludosorum est, sine explicatione de- (i) Cf. Recherches historiq. client, et wed. sur Vair maree oeuvre couronnee par V Academic de Lyon far J. J. Julia, Paris 1823. pag. 121. C. Sprengel, Path. Gen., pag. 129: Experientia po- dus quam eudometria noxas paludum explorare debemus, ** J. Frank, Praec. Prak, I. pag. 69. habec : corpus huma- 99 . num ipsum aegrotans, certe physicis opcimum, instrurnen- turn meceorologicum exhibere popest." Bakker, 0/>. cit. 9 pag. 41 : ,, De kennis van den dampkring is aan alien bijna ,, geheel verborgen , met uitzondering van ecn zeker algemeen verband tusschen derzelver afwisselingen, en de daarmede doorgaans te zamen gaande verandering in hec organisch le- ,, ven, bijzonder in de ziekte der menschen." Thyssen, in ejus opere de herfstkoortssn, fideliter fate- tur: , de grootste scheikundigen hebben tot heden vruchteloos gepoogd de natuur dezer smetstof te ontsluijeren." cr. etiarn Bang?, 0/. cit. , pag, 95 - V 8. M E D I C A. 63 debita pathologica aut physiologica , quamdiu eorum chemica vera compositio latcat. Miasmatum igitur naturam , indolem et characte- rem sedulo et fideliter observare prudentis atque rationalis crit mcdici. Haec miasmata paludosa , etsi diversae rationis et originis , omnia tamen in eo conveniunt, ut ipsum corporis human! dynamismum afficiant eosque morbos afferant quales dynamicos medici appellare consueverunt; quorsurn pertinent Febres illae, ty- po intermittente , charactere saepe pernicioso, in regionibns paludosis aut sporadice, yel endemice, vel denique epidemice saevientcs. Haec miasmata aliquando determinatam vim no- centem exercent in haec vel ilia organa , deviation nes normalis structurae et functionis producenda aut relationem variam inter varia organa destruen- tia , et sic tandem harmoniam quam inter varia sys- temata corporis exsistere observamus , infringen* tia, aut verbo, eos producunt morbos, naturae plerumque chronicae, quos organicos dicimus; quorsum referimus afFectiones scorbuticas nostrati- bus adeo familiares (i), inflammationes chronicas aut hepatis aut lienis, aut eorum emollitiones, aut expansiones (ficberkucherT) vel denique dyspepsiam, hydropes varii generis aliosque morbos. Ex memoratis intelligitnr, quantopere loci illi, (droog - (i) Cf. Doll em an, Of. c it. , inde a pag. 5665. $4 COMMENTATIO (drobgmakerijen}) sanitati incolarum nociturae sint inprimis si lacus expansions molando exsiccentur. Minime lacus ille Hollandiae septentrionalis vas tus, Barlcmemis dictus., ventis continue agitatus atque commotus, in numerum conferri potest illo- rum lacuum minorum , aquas foecidas stagnan- tes continentium , et vapores noxios edentium. Si tamen hie lacus arte exsiccaretur , multi om nino fertiles agri inde provenirent , atque provincia Hollandia singulare caperet emolumentum , sed pariter, quinam morborum , inprimis Febriura in- termittentiuin malignarum , numerus evolveretur. Totius. Hollandiae aer atmosphaericus inficere- ttir , et aerumnarum multarum fons aperiretur. Haec ratio esse videtur, cur ab Augustissimo Rege hoc propositum hactenus non sit proba- turn (i). Verbo commemorare liceat miasmata, quae exip- so mari aut e littoribus evolvuntur aliquando , praecipue ex substantiis animalibus, quibus saepe littora tecta sunt , oriunda. V. Terrae argillaceae Febrium intermittentium, tarn vulgarium quam perniciosarum , matres quo- que sunt habendae , unde Vir Cl. B a k k e r scrip- sit: (i) Cf. etiam de miasmatibus ex opificiis illis (droogmakt- rijen) oriundis: JBerigt van de ziekte te Berkei , in de nieuwi Jroogmaktrije, in 1779. door], van Zwigt. Gtnecsk. Carrctp. , torn i. pag. 580603. fork, van At Hall. M*flt*chappij , torn. 18. pag. 178 seqq. M E D I C A. 65 sit: Nee desunt quoquc exempla terram argilla- ceam , eamque valde compactam , qualis agrorum nostrorum facere solet , ardente sole din exsic- catam , ex hiatu profundo , hinc et inde aperto , vapores emisisse ruricolis manifcste nocentes. Ar- gilla autem vix potest, quin maxima in culpa po natur , si comparata fuerit cum solis terris arenosis. Praeterquam enim quod sabulum humore, quan- turn capere possit , imbutum , porositate sua aquara facile demittat , quodque reliquum est ardore so- lis ventisque dispergentibus , cito exhauriattir, ,, non obliviscendum cst nostrae experientiae fon- tes , sitve solum vaporem aqueum spectent , vel miasma quoddam specificum, maximam partem in terris argillaceis esse sitos " (i). VI . CO cf G Bakker, in opine, de tpid. Groningana titu- lo, epideraia quae anno 1826. Urbem Groningam afflixit t pag. 6 seqq. Cui sentcntiae fere convenit cffatura Cl.T homassenaThuei- sink,qui in opusc. deeademepidemia , pag. 61. scribit : ,,Alle Oostvriesche eilanden, die eenen zandbodem hebben , wisten van geene zickte. Ken gedeelte van het eiland Borkum al- leen, hetwelk klci bevat, heeft ook vele zieken geteld. " Alio loco Genecskundige Miam., Amst. 1810. pag. 167 seqq. Vir. Clar. affirmat : Hec is moeyelijk te bepalen , welke de stoffe zy , die uit de opdroogende klei ontwik- keld wordt, en tot najaarskoortsen aank-iding gceftj hec ,, komt ons voor , dat 'er uit de van water omblooce klei, opdroogende slijk en uit de slooten ecne nadecli- ge uitwaseming en stinkende lucht omwikkeld wordt, wcl- ke men duidclijk waarnecmt, vvaiine.r me.-: ecucn stok in 66 COMMENTATIO VI. Hisce igittir varii generis miasmatibus e patriae solo exhalantibus accedit temperaturae et tempestatis mutabilitas (i). Haec enim vicissitudo tanta est , ut subinde vehemens calor sit , alio tern- pore idem adeo dec reseat , ut viginti et quot excedit gradus saepe eodcm nycbthemero differant ther- mo- dien grond steekt. de kleistoffen in de slooten roert, en zelfs des zomers , lungs de wegen en slooten gaande , door den reuk kan ontdekken. " (i) Huic loco conver,it HippT>cratis aphorism. 4. sect. 3 : In eodera die, modo calor, modo frigns fit, morbos autem ,, autumnales exspecrare oporter. " Cf. J. A. F. Oz an a in, Hist. med. gener. et part, des malad, ipid. contag. ou ipi- zootiqnes , torn. 2. pag. 322 seqq. Ut iraraodici caloris in nostrn patria aliquando observandi exempltim exhibeamus sequentia ex Biichneri, Op. laud., Pg 73* > In 1634. was de zomer zeer droog, en het najaar ,, buitengemeen schoon, met weinig regen, tot het einde van ,, de maand november, zooals by menschen geheugennooit ge- weest was. In het laatst van October vond men eene me- nigtekievietseijeren, verscheidene ooftboomen bloeideruwee- maal , en bragten vruchten voort; men zag op nieuw aalbe- zien en blaauwbezien te voorschijn komen , en aan de ro- zeboomen, nieuwe knoppen en rozen. De tulpen bloeiden in liet laatst van October , en in het begin van november an- dermaal , dat nooit door eenigen bloemist hier te latide gezien was. Eveneens was het ook met vele andere aard- en boom- gewassen. De droogte was zoo groot dat de Maas, de Waal en de Yssel , zoo droog en ondiep werden , dat op sommige plaatsen niet boven de anderhalve voet water stond. " Cf. etiam W. Grant, M. D. , on enquiry into tht nature tf the Feyers west common in London , pag. 18. M E D I C A. 67 mometra; unde nemini mirum accidit inter nostra- tes, si una die therm ometrum 80 90% altera vero die 50 60 et infra indicet. De hac autera tempestatis mutabilitate jam supra monuimus. VIP. Qualitas aquae, domestico usui inservien- tis 9 depravata multum favere potest Febribus per- niciosis evolvendis. Sic e. g. Medioburgi, in Zelandiae insula Valacria siti, nulli fere inveniun- tur fontes genuini aquae potabilis (i). Utuntur igU tur incolae aqua pluviali , in cisternis nimirum con- servanda , quo fit ut facile corrumpatur substantiis vegetabilibus aut animalibus illapsisatqueputrescen- tibus. Haec enim aqua ex domuum tectis destillans simul etiam secum ducit omnes partcs saepe noxias ex pulveribus, aut fumo aut quibuscumque sub- stantiis tectis inhaerentibus oriundis. Hinc faci- le noxia redditur aqua ; accedit ejus fluxus per tti- (i) Cf. J. Raymond, Diss. exlnbens dtscr. fcb,. imterm. autumn, quotannit Mlddellurgi en in vicinis Zelandiae locit grassantium 1767. In libro antique , cui titulus Register tier dagvaart van Mr. Aart van cler Goes, pag. 207. invenimus Carol urn V. anno 1540. citation! juridicae Amstelodarai non interfuisse sed quidem Harlcmi, quia prouti affirmat auctor: ,, te Amsterdam de vier elementen gecorrumpeerd waren, en om te behoe- ,, den de gezondheid van Zyne KeizeH. Majesteit en van die ,, genen, die hoogstdczelve volgden en water drinken wil- 9 , den, hetwelk te Amsterdam met deugt, en waarin zich velen >, ziek en dood drinken zoudcn. " E 2 68 COMMENTATIO tubos plumbeos aut cupreos, unde saepe paraly- ticae affectiones oriri sclent. Mine merito dolendum hoc incommodo cum Ze- landia universa fere omnem Hollandiam septentrio- nal em et meridionalem , nee non alias patriae partes laborare (i). Qui defectus aquae bonae potabilis ah oinni tempore tanquam grave reipublicae dam- num habitus est (2). 0) Cf. C. J. Nieuwenhuis, Gen. Beschr. enz. 9 dcel I. pag. 49 88. W. S. Blichner, Perk, over de middilen ter ycork. van leersch. ziekt. bij aitgest. ilroogm. in de ycrhand* van de liaart. Maats., decl II. pag. 50 55. J, J. van den Bosch, Natuur- en Gcneesk. Verh. van Ac ourz. voorbsh. en gtnezing tier zitkten , pag. 602. ubi di- cit: ,, In weerwil van alle anngewende middelen , bleef in een ,, boerenhuis de moeraskoorts aanhouden, en hield niet op, voor dac men de menschen van goed regenwater had kunnen ,, voorzien , wanneer dezelve een einde nam.'* (2) Roman! suo jam tempore tanti habuerunt aquae purae co- piam , ut aquas per septem n/i!liarium spatium sub larericiis fornicibus, vasto opere subterraneo, Romam adduxerinr. Non- nulli enim aquaeductus ejus fuere amplitudinis , ut eas, vir equo insidens facile transire posset. Atque A grip pa ex P ] i- nii testimonio, septuaginta aqunrum receptacula (quae Pli- nio lacus dicuntur) in communes usus constriixit. Nihil ma- gis mirandum fuisse in toto terrarum orbe , riarrat Plinius, sive aqunrum abundantiam in publico spectaveris , sive aquae in urbem advenientis exstructos arcus, sive montes perfossos e-t convallos aequatos. Cf. PI in., Hist. not. , lib. XXX. c. aa. . 9 et ;o. Cf. etiam de aquae domcsticae potabilis valore Thomassea a M E D I C A. 69 /S. Specials. Ad has referimus omnes causas excitantes fe- brium intermittentium univcrsim jam indicatas. Quac autcm sequuntur singulatim indicandae cau- sae , majoris nobis videbantur momenti , quam ut silentio eas opprimeremus. 1. Constitutio corporis helminthiasi favens. Vermes enim multorum morborum patriae ende- miorimi matres merito habentur. Narium autc.n pruritus , pupillae dilatatio , atrox capitis dolor , quae symptomata in verminantibus saepissime ob- servantur , manifesta ratione docent vermes etiam in enccphalon agere illudque debilitare posse (i). 11. Victus pravus , quern jam antea inter causas excitantes communes Febrium intermittentium enu- meravimus. Hujus tamen loci inprimis est abusns cerevisiae minus laudabilis , atqtie alimentorum glu- a Thuessink, Geneeskunl. waarn., Jtmst. iS:o. png. 167. Scbastiaan, Op. cit. , I. png. 13. (l) Cf. J. J. van den Bosch, Medictu Haganns 9 in Hist* const. epiJ. verminosae quae anno 1760, 1763. ctt- ob m strvata est , cap. VI. pag. 354. Bailly de Blois, in sectionibus cadavcrum Fcbre intermit- tente apoplectic.! mortuorum sacpius plures vermes ofiendit,me- minimus ilium in autopsh alicujus historia morbi febre apo- 'plectica interemti inter alia habere : Beaucoup de vers dans les intestins ^reles, qui pre"sentaient aussi des porrions n- flamm^es , surcout li oft sc trouvai^nc des pe?otons d*ascari- des " Cf. etiim Sebastiuan, Op. cit., I. pag. 62 scqq. 70 COMMENTATIO glutinosorum et amylaceorum , utpote quae intes- tina valde infarciunt, flatus producunt, liberara circulationem per abdomen impeditmt , et congestio nibus ad caput vergentibus favent. Hinc partim directe praedispositionem ad apoplectica sympto- mata adjuvant, partim indirecte primarum viarum conditionem depravantes, 'per sympathiam capitis affectiones provocant. IIP. Damnosus potuum spirituosorum abusus, cui inter nostrates , inprimis pauperes dediti sunt (i) , qui potus sensu pathologico venenati habendi systema nervorum insigniter debilitant. (i) Cf. Cl. Matthias van Geuns, over ae verderfelij- ke werking der stzrke dranken en derzelysr verbazend ver- tier, in excursionibus , quae accedunt version! vernaculae Oradonum Academicarum. JDe Civiuat valetudine cett. CfF. Corollaria de cibo et pom invenienda in disq. hist. saepius cit. Mennonis Dolleman, pag. 117. Thyssen, Lib. cit. (G*/., torn 3. pag. 362. 7i COMMENTATIO MEDICA. V. Nostratium perversa consuetude collum col- laribus stringentibus tegendi , unde vasa jugularia necessario premi debent (i). Alii corpus vestibus angustioribus cingere solent , qui mos inprimis foe- minis thoraces gerentibus familiaris est. VP. Perversa consuetudo , quae sensim in patria increscit, infantes juniores ante debitum vitae termi- num in scholis instituendi. Hinc fit, ut juniora cerebra studiis protractis intempestive fatigentur, atque infantum tenera aetas rebus abstractis oneretur, unde congestiones sanguinis in cerebrum continuo alliciuntur. Quocirca haec res etiam a multis tan- quain encephalitidis , morbi hodie inter nostrates frequentissimi , causa remota salutatur (2). VIl. Turpis abusus , materna caritate indignus ^ quern plurimae inferioris ordinis matres adhibent, remedia somnifera syrupi forma, tenellis, ut quiescant, saepius porrigendi, (i) Bocrhave, Prcx. med. part 4. pag. 301. Jam dixie: quidquid externe caput comprimere potest facit apoplexiam , hinc compressis venis jugularibus, statim fit apoplexia. " (a) Cf. G. J. Pool M. D., Verhandelinr, over de oo,z, en voorbeh. middehn dcr herssenvliss , ontsteklngcn bij kinAe- ren. Uitgegeysn door het Prov. Utr. Gtnovtschap , pag. 22 cqq. 27. CA- C A JP U T III. DE MORBI NATURA , ATQUE PROGNOSI. JDifficillima sane et ardua res est, naturam Febris cujuscunque , inprimis autem Febris in- termittentis apoplecticae definire. His difficultati- bus oppress! fere R e i 1 i o assentiremur , dicenti : Sola cognitione historica febrium nos esse de- bere contentos, iis simpliciter esse operam na- vandam , secundum signa , accidentalia symptoma- ta et causas physicas gene ran tes ; cum cetera no- bis prorsus lateant." M e r c a t i sententia inspissationem , attenuatio- nem condensationem , congelationem et irregularem eiTervescentiam humorum causam proximam Febris intermittentis perniciosae habens, nostris , quaevi- viinus temporibus non amplius admittenda videtur. Mortoni sententia degenerationem spirituum animalium in medium afferens nitnis hypothetica videtur. Ipse T o r t i , adhuc minoris prctii liac de re protuJit opiniones. Aliae 74 COMMENTATIO Aliae quaecunque theoriae, quae de defectu, excessu , vel alteratione fluid! nervorum aliquid sta- tuerent, tamdiu rejicere coacti sumus, quamdiu ip- sum fluidum nervorum in sola imaginatione aucto- rum exsistere videtur. Neque illae sententiae sunt admittendae 9 quae ten- sionem et oscillationem systematis nervei tanquam causas Febrium intermittentium , ponunt. His enim vocibus facile quis longe aliara notionem systematis nervorum adscribere possit , quamquae in rerum na- tura exsistit. Tensio enim et oscillatio ilia menti ideam exhibet quasi chordarum musicarum, quae tensae et elasticae esse debent , minime vero convenit proprietatibus filamentorum adeo te- nuium , mollium et flaccidorum , qualia quidem systema nervorum nobis in quacumque demonstra- tione anatomica conspicienda exhibet, Praeter* quam enim , quod hisce sententiis re vera sana Anatomia et Physiologia, quae sunt egregia medi- cinae fundamenta, laeduntur, sic etiam iis quaes- tionis cardinem perscindi , non solvi , apertum est ; cum simul medicinae progressibus obsint. Haud incongruum fore duximus , primum expo- nere universam Febris naturam , ut hac via qua- si sponte ad nostri morbi naturae considerationem ducamur. Scilicet Febris , si rite definiatur , omnino est rnorbns spasmodicus regularis , periodicus, omnes organismi vires et facultates praeter nor- mam M E D I C A. 75 mam aflicicns, ex pltiribus invasionibus composi- tus, incipiens a constristione quadam peripherica et hiimorum e vasis miniinis et exterioribus in majora et interiora impulsione, procedcns cum reactione naturae stimulatae , qua fit , ut victo spasmo peripherico, sanguis extrorsum expella- ttir, et per omnc corpus celerrime agitetur cum calore aucto , pulsu alterato, naturali celeriore , nee non functionibus variis laesis , quique morbus tan- dem terminari solet crisi , ipsis naturae viribus praestanda. Omnium Febrium intimum naturam opinamur es- se analogam , sic ut varia Febrium genera et species, pro diversitate modo causarum excitan- tium, diverso modo, determinata sint (i). Om- CO Unde illud Boerhavii: apparet hos morbos (Fe- bres) varietate quidera infinites, ratione symptoraatum ; ta- men ex originc non acleo composita pendere , neque lam vario mcdicamenta medendive methodum rcquircre. " Altberc, Of. cit.\ des praticiens iustruits one parfaite- racnt ddmontrd I' analogic, qui existe entrc les FiSvres in- tcrtnittcntes ct les remittentcs. " Cullcn, Synops. meJ. 9 torn a. pag. 67. acute Fcbres con- tinuas ab intermittcntibus discinxuic dicendo : Fcbres con- tinuas sine intermissione nee miasmate paludum oriri , scd cum remissionibus , et exaccrbationibus , notabilibus pcrstare.** Cf. de cidcm fcbrium natura, Wuurn. over d* koortsen door J. Clark, // het Engthch vertaald, pag. 4. Coaf. ctiam D. Sch;n idtmann, bewerkungen fiber dis tvtch* 76 C O M M E N T A T I O Omnes qualescunque Febres , etiamsi variis causis allatae eandem tamen causam proximam in systemate nervorum haerentem, habere videntur (i), ei qui- dem ratione ut hoc systema praeter normam sanita- tis incitatum atque vitiatum , systema sanguiferum simul afficiat. Hinc aucta cordis et vasorum reactio- ne in toto corpore oritur acceleratus sanguinis cir- cuitus , quia systema nerveum et sanguiferum 5 sti- mulo eodem morboso conjunctim afFectum earn con- ditionem morbosam producit , quam Febrem riun- cupamus. Haec autem affectio varies edere solet effectus , ita quidem , ut In synocho simplice Opressio virium. In Febre biliosa Fractura virium. In Febre pituitosa Languor virium. In Febre nervosa (maligna) Ataxia virium. In Febre putrida Omnis prostratio vi- rium 5 locum habeat. Ilaec tabula Febriuin continuarum, quam proprie cla- wachselfieber caef. t in 1011172. pag. 4, diarii medico - practici Hufclandi. Ci) Conf. Dr. Lud. Wilh. Sachs, Ord. prof, du Medi- ter zu Koningsberg % 'm commencatione , ueber das wesen der wechselfieber als nervenkranheit betrachtet, ein versuch zu einem beitrage zur wissenschaftlichen Umersuchung iiber diese merkwiirdige krankheit in ihren verschiedenen erscheinungs- formen, quae inserta est, toino 7:. p. 6 p. i. Ephemeridum practicarum Hufelandi. M E D I C A. 77 clarissirao Richerando debemus , earum natn- ram , verbo exponere videtur. Febris autem inter- mittens , ut notum est , harum febrium charactereni magis minusve assumere potest , ita ut detur Fe- bris intermittens inflammatoria , biliosa, mucosa, putrida , nervosa etc. Interdum suam naturam recondere tentat, ita ut signa Febrilia fere non appareant , sed sub insolito syinptomate lateat , aut a tali stipetur. Sic saepissime Febris intermittens praecipue in locis paludosis , mephitids vere apoplexiae sangui- neae formani sibi induit. Etiamsi igitur sub alitis morbi forma latere Febrem intermittentem videamus , manet nihilominus estque revera afFectio febrilis, atque aequabilis incitatio motus circulatorii ab affecto systemate nervorum inducta , partim etiam in Febre intermitte apoplectica locum habet. Affectio tamen, sub qua Febris latet imam potis- simum corporis partem, caput exempli causa oc- cupare videtur, quae res eo sensu ab omni alio universali motu febrili plane differt. Neque hacce nostra consideratione illabimur in scntentiam illorum , qui statuunt Febres larvatas potius esse fcbres intermittentes topicas ; adeoquc Febrem intermittentem apoplecticam febrem capitis dicunt. Nam si revera topica febris esset , tune ne vestigium quidem reperiretur illorum symptomatum , quae febris interuiittentis essentialia habentur. Hisce perpensis , Febris intermittent^ apoplecti- cae 7 8 C O M M E N T A T I O cae larvatae naturam mine declaramus unice con- sistere in affectione quadam asthenica, peculiar! ^ystemati nervorum , a causa plerumqne miasmatica perniciosa inducta(ij ,qua producitur affectio qtiae- dam febrilis, quae modo non facile determinando , corpus baud aequabiliter , sed sub apoplexiae lar- va ., inprimis cerebrum afficit. Verum etiam post quaedam intervalla secundum Febrium intermitten- tium characterem , sua tempora ab omni affectione libera habet, secundum typum fixum. Dum redi- bit regulariter dein excessus secundum typum vel quotidianum vel tertianum. Modus autem , quo Febris intermittens hie apo- plexiam sibi eligit , ex eo videtur deducendus , quod haec vera systematis nervei debilitati conditio cerebrum aggrediatur, quae ibi provocat statum il- ium pro gradu majori minorive apoplecticum , si- ve soporosum. Aliis verbis 3 si status ille nervo- sus minus corpus universum turbet , ut alioquin in vulgari Febre intermittente fieri solet , sed potius cerebrum , congestione fortiore provocata , afficiat , tune Febris intermittens sub apoplexiae larva latebit. At si conditio nervosa, Febre intermittente orta, atoniam totius corporis inducat , tune aequabilis ad- est % (i) Haec causa miasmatica, licet adeo subtilis et exigua, ut tempore apureuco nulla hujusmodi causa adesse videatur, ne- cessario tamen raaterialis , sed nostris sensibiis exteniis nullo modo percipienda habenda esr. M E D I C A. 79 est universi corporis perturbatio et Febris inter- mittens syncopes sequentis origo est. Facile ex indicata natura morbi derivatur ejus causa proxima. Sanguis enim in Febre apoplectica afFecto aegro periodice ad cerebrum congeritur, ibique accumulatur , unde provocantur omnia symptomata apoplectica. Febris paroxysmo desi- nente pariter congestio ilia cessat, et cum ea simul symptomata evanescunt. Injectio vasorum cerebralitim , et sanguinis in his accumulatio, eartimque expansio, pressionem materiae cerebrali afFerentes, tanquam causa proxi- ma salutantur (i). In (i) Cum enim inter physiologicos constat duo esse, ut ica dicam, systemata nervoruin, alterum vitae proprie inser- vicndo, corpus conservat, quod deperditum est restiniic, unde nomine systematis orjanicae vitae lnsigni;ur. Alte- rum autem systema nerveum, cum sublimioribus mentis fa- cultatibus, ec sensibus externis inservit, systema nerveum vitae animalis dicitur. Nostra autem Febris hoc ultimum systema (cerebrale) f quod oeconomiam humanam conjungit cum omnibus rebus , quas circum se habet, et quibus indiget ad vitam aut susten- tandam aut defend endam, vehementer afficit. Facultates igi- tur, quac verum hominem ratione praeditum efficiunt, eum- quc caeteris animantibus excellere faciunt, turbantur in- signiter. Arctus adco esc nexus inter vitam illam anima- lem et organicam, ut una harum laedi non possit , quin altern injurins paiiatur. Neque in hac rerum conditione haec al> ilia separari potest; quod ne ipsa quidem cogitatione fieri licet. At vero rite eas distingucre omnino confert ad recrani iniel- So C O M M E N T A T I In mukis igitur cadaveribus, sectione instituta arachnoidea sanguine rubro vivide colorata depre- henditur, ipsa substantia grisea cerebri colore pro- fundiore tincta. Saepe omnis cerebralis substantia sero quasi intumescit, ventriculi humore seroso abundant, adeo ut ipsa cerebri massa e loco suo superiora versus protrusa videatur. Aut ipsa arachnoidea revera vebementer inflam- mata invenitur , vel incrassata , aut aliis membra- nis concreta. Plurimis etiam in casibus ventriculus et intes- tina inflammatione hand integre lib era sunt. Hae inflammationes adeo constanter a Viro saepius ci- tato , Bailly de Blois observatae sunt , ut ubivis in autopsiis suis arachnitis, cephalitis, gas- tro - enteritis cet. inveniantur (i). Hinc acci- disse videtur, ut fere ubivis inflammationem observans , nimis nobis indulgere videatur famosae Broussavii theoriae. Alii enim qui de his febri- bus optime scripserunt , hanc inflammationem non ita Jntelligenu-im eorum, quae eveniant, si alterutra laedatur. Hinc sequitur ut in Febre intermittente apoplcctica cerebro turbato , omnia universi corporis organa laedi aut in functione turbari debeant. (0 Cf. ejus Op. *//., pag. 155171. et pag. 265, 267 seqq. Add. J. Bang a, Op. cit. 9 cujus pag. 65. legiraus: In de hol- ,, te van bet bekkeneel , vond men bij overledenen aan Febrcs ,, nervosae, typhoideae, soporosae,apoplecticae,duidelijke be- wijzen van vooraf^egane congestie en zekere inflammatie.'* M E D 1 C A* 81 ita semper invenisse videntur. Assumsimus igitur propria verba viri doctissimi A 1 i b e r t , moderati morborum observatoris (i): Un homme mourut * a I'h6pital St. Louis d'une fievre intermittentc pernicieuse soporeuse, infructueuseraent com- battue par le quinquina. II dtait reste* dans un tat de somnolence continuelle, un delire tran- quille, unc faiblesse considerable, une insensi- bilite* extreme de temps a autre. Ces phdnome- nes amenerent la mort. Nous procddAmes ft Tou- verture du cadavre , dont la peau dtait de cou- leur citronnde et dont Taspect annongait une infiltration gdndrale ; 1'ouverture de la t^te nous offrit deux onces de se'rosite' dpanchde entre la dure mere et 1'arachnoide. Cette sdrosite* dtait jauniUre et transparente. Le tissu cellulaire ^ qui unit 1'arachnoide a la premiere dtait gorge^e ^ d'un liquide semblable a celui de I'e'panchement. Le cerveau dtait sain et de consistance assez ferme. On observait une Idgere de*sorganisa- tion a la partie moyenne, postdrieure du cerve- let, pres de Imminence vermiculaire. II n'y ^ avait dans cet endroit, aucune alteration de cou- leur, nidedensitd dans la substance du cervelet^ w mais simplement une petite excavation d'une ligne de profondeur et d'unpoucecarr^delargcur"(2). Ex (0 Of. cit., pag. 170. (2) / OfHtcfh Cl. Thuessiflk, Jt EptJ. 18 6. 82 C O M M E N T A T I O Ex hujns cadaveris sectionis consideratione effici- tur, ut saepc in hac Febrium specie exstinctis f eadem omnium fere organorum integritas observe- tur, qualem videmus saepius obtinere in cadaveri- bus Febre nervosa exstinctorum. Memini me duabus sectionibus hujus generis in- terfuisse, et in harum altera nihil vidisse, quod aliquomodo alicujus organi laesionem indicaret , ex- cepta levissima effusione serosi liquoris in ventri- culis cerebri praesente. In altera sectione obser- "vavi universam arachno'ideam praeter naturam adeo 'injectam sanguine rubro apparuisse, ut elegans certe ejus membranae exhiberet spectaculum. Ut explicemus ingrata ilia symptomata, quae in aegris Febre apoplectica interemtis durante vita ob- servantur, saepe nullam in cadavere aperto inveni- mus opportunitatem; unde concludimus vigente vi- ta causam morbificam , quae systema nerveum affe- cit, wy, pag. 39: By alien (a Febre soporosa exstincti) vend ,, men de bloedvaten van de hersenen opgezet. Bij eene kwam by het openen der dura mater het bloed uit ver- scheidene plaatsen der hersenen uitvloeijen, onder de Arach- noi'dea in de ventriculi cerebri vond men eene groote hoe- veelheid water; de galblaas vol gal; de iraag en ingewan- den rood en ontstoken. By alien was de milt week." Pag. 43. (in nota): In een geval van Febris soporosa by" een jong mensch, waren de vaten der hersenen zeer op- gezet, eene groote hoevcclheid bloed was geextravaseercl s> en het linker hemisphaenum daarmede opgezet." Ex al- latis patet quoiwodo variorum variae autopsiae difFerant! M E D I C A. 83 cit , solam producere tristem illam corcpagem di- rissimorum'symptomatum, quae saepe sibf invi- cem adeo opposita sum. Ilaec autem sympto- mata, systematis nervei vi et actione exstincta , cum ipsa morte disparcnt, neque vestigia eorum praesentiac relinquunt; cum ipsum systema ner- veum morbo a norma sanitatis aberrans et valde al- teratum , non ultra informationi organico-patho- logicae indulgere possit. Fortasse inflammationis signa in encephalo post cadaveris sectionem observanda in aegro Febre apo- plectica intercmto , saepe explicari possunt sequen- ti modo , ut statuamus jam praeexstitisse in capite aliquam , etiamsi levem irritationem , pedeten- tim febris actione auctam , et in inflammationem transformatam , ex qua tandem facile organismi laesiones et pseudo membranae explicantur. Quam- diu autem revera systematis nervei integra fabrica et agendi ratio nobis lateant , tamdiu ejusmodi consideratio denso velamine tecta erit. Natura febris intermittentis apoplecticae comitatae solum est quaerenda in febris intermittentis vul- garis natura, sed quae modificatur a partis, in quam morbi impetus maxime ruit , dispositio- ne morbosa. Quando nimirum in febris stadio frigoris (i), congestio sanguinis locum habet in ilia (i) Nota enim res est, illos, qui aeie frigidiore peregrlnan- tur , somnolentos fieri primum, atquc si huic somno F 2 84 COMMENT A Tl O ilia organa , quae a natura jam antea ad tales af- fectioncs contrahendas praedispositae sunt, sicut corporis fabrica et constitutio ad apoplexiam pro- clivis. Aut si haec Febris, ex conditione primarum viarurn gastrica depravata ortum trahat, tune si- ve mediate, ipsa circulatione abdominali impedita , congestions ad cerebrum , et exinde nobilissimi organi compressiones locum habent apoplecticum insultum invitantes , sive sympathia immediate ven- triculum inter et cerebrum status apoplecticus pro- vocatur. Ex natura hujus Febris sic considerata efficitur , ut hie adsit alia apoplexiae forma , quam qui- dem apoplexiae sanguineae esse solet. Cadit igitur hie ilia antiquorum apoplexiae divisio in sangui- neam , serosam, nervosam cet. (i). Brevibus verbis ita determinatur Febris inter- mittens apoplectica , ut sit febris intermittens vulgaris , sed quae sub larva apoplexiae sangui- neae cito apoplexia mori, cujus rei permulta invenimus cxempla in reditu exercitus Gallo Francici ex mediis imperii Russiae pro- vinciis. In nostra Febre corpus frigore febrili marcescens redditur, et venae exiliores imperviae fiunt, unde ad cerebri vasa sanguis potissimum propeliitur. (i) Cf. de hac devisione A. Ypey, Elem. med. praet. t torn 2. part. a. pag. 334 seqq. Recte igitur egregius van Swietcn, Coww., torn 2. pag. i?9 : tt Causa proxima in omnibus apoplexiis est eadem , sed ,i causae efficientes sunt sacpe divcrsissimae. " M E D I C A. 85 ncae ita latet, ut ipsius febris essentialia sympto- mata vix, ejus tamen vera natura omnino appareant. Quod docet curatio. Hae cnim febres non nisi cor- tice peruviano curantur et sanantur. Praeterea temporis intervalla febre libera in hac xnorbi specie optime probanthancFebrem omnino ad ordinem intcrmittentium pertinere ; unde T o r t i , Werlhof aliique, qui cle his febribus optime scripserunt , febrem intermitteniem apoplecticam con- stanter ad hunc ordinem retulenmt. Non negandum est, anticipationibus et postpo- sitionibus variis aliquando typum Febris adeo va- riabilem videri, ut minus accurate observanti- bus febris continua habeatur. Facile etiam in hunc errorem incidunt illi, qui virium lapsum, pulsum parvum , irregularem ,celerem , symptomata saepissime observanda, continuae febris praesentis indicia habent. Observatio fidelis docuit Febres perniciosas po- tissimum esse tertianarias, etsi aliquando alium typum assumentes, etiam quotidianae, quartanae imo et duplicatae esse possint (i). Imo etiam hcs (i) Wcrlhof, htc dc re pag. 64. Op. laud, dicit: Ex tertiannrum generc fuere omnes in quihus id quidera , de quo agiraus, Febriura sympioraa observavimus, sim u liett aliae , paroxysrao secundario adscico aliae , Juplicti quam- quam Gal en us sopo^em quotidianne roaxime esse propriutn notat , et Forest us carum ex quartana mciuorac. " J. C, Reil, ubtr elii Erktnntnin vnd k*r dtr li9tr t torn ?6 COMMENTATIO has Febres quartanas in continuas exeuntes cha- racteris funesti observavit Bianchi (i). Opinionem illorum, qui hujus morbi naturam contagiosam defendant, rejicimus. Haec enim fe- bris nullam profert materiam contagiosam; neque enim natura febris intermittentis , neque ejus symp- toma ferox ulli materiae morbificae contagiosae generandae occasionem exhibet, Saepe autem epi demice saeviens, plures homines simul (2) corn- pit. Interim saepe difficile est rite determinare, utrum morbus frequens aut epidemice grassans contagiosus sit , nee ne. Quam difficultatem etiam experti sunt viri illi doctissimi, qui regis potes- tate choleram in Borussia observarunt (3). Ipsa epidemia Groningana , ab omnibus fere medicis , tune temporis ibi locorum morbum observantibus , baud contagiosa habebatur , excep- to- 2. pag. 124. de hoc argumento haec hahet: Der Typus die* ser Fieber ist alltagig , dreytagig , wie beym gefafs Fieber , auch verdoppelt er sich, ist stat oder bcweglicb, fortzet- zend Oder nachsetzend, wie beym Gefasffieber. *' (O Cf. ejus~*Hist. Hepat. , part. 3. pag. 7<5i. (2) J. Raymond, saepius citatus exponit in Diss. : sae- pissime in Zelandia accidere, ut una causa general! com- plures homines magno numero Febre corripiantur characteris perniciosi, ita ut nulli aetati, aut sexui, nulli ordini, divi- turn aut pauperum Febris maligna parcat. Cf. Diss. exhibens descript. Febr. int. auct. seqq. (5) C. Algnmecn rapport der commisne etc. van Jett Aziati~ sehett Braaklaoj} , pag. 19 seqq. et pag. 74. M D I C A. 87 to Thomasscn a Thuessink viro clar. In Frisia omncs etiam medici, excepto forsan viro doct. Vitringa Coulon, ejusdem fuere opinionis , cpidemiam ex causa communi miasmati- ca ortam declarantes (i). Quis vero tantas com- ponere possit opinionum diversitates ? Prognosis. Prognosis, nisi in dato morbi casu, accurate determinari nequit. Nee etiam in ipsa nobis pro- posita quaestione de ilia sejunctim quaeritur ; hac igitur ratione , solummodo prognosin tradere in- stituimus, ut etiam magis magisque illustretur morbi natura. 1. Prognosis universe infausta est habenda , quia hie locum habet laesio organi totius corporis nobi^ lissimi. Tails enim laesio gravi adeo morbo illata , qualis Febris intermittens apoplectica esse solet, quae periculo suo longe recedit a vulgari febrium intermittentium turba , non potest , quin graviores secum adferat eventus. Quod igitur Hippocra- tes (i) Cf. Of use. Thoraasscn a Thuessink, pag. 546-. Doctiss. Triche, in opere Bcricht ticLer mcine reise n,ich Holland zur Erforschttng dtr im Sommer 1826. gehcrrtchtc* Krankkcitcn , Epidemiam etiam durchaus nich ansteckend dicit: sondern vorziigwcise durch die grosse Hit^.e und Diirre erzeugt wurde, und durch die Lokalen schadlichcn Einfliisse cine so grosze Auibreiiung und Bosartigkdt er- hicli. 88 CO M M E N T A T I O t e s olim pronuntiavit : Febres , quocunque mo do intermiserint , periculo abesse , " de nostra Febre non accipiendum videtur, 11. Bene tamen tenendum , hujus Febris , quae universe apoplectica dicitur , diversos gradus obtinere. Dependet igitur prognosis a gradu ma* jore vel minore, quo hie morbus invadat. IIP. Dependet a viribus aegrotantis. IV 9 . Irregukritas vis vitalis factorum summatim periculum hujus Febris adauget. Vis vitalis fao tores 9 irritabilitatem nempe et sensibilitatem , sys* tematis nervorum insultu tarn gravi vexatos, sin* gulari ratione alienari debere, et universe toti cor- pori malam dispositionem inferre , sana docet ratio. V. Sympathica ratione producta symptomata, corpus variis modis vexanda, prognosin infaus- tam reddunt. Si igitur accedat cordis et arteria- rum debilitas, respiratio prorsus stertorosa, faciei intumescentia livida , singultus , motus convulsivi ct plena aphonia, prognosin infaustissimam habeant adstantes et morbi observatores, Vl. Infausta omnino etiam habeatur venter me- teorismo tensus, oppletus et tumefactus , neque ullam pressionem ferens , dolor vehemens ventricu- li , cum rejectione materiae tenuis aquosae aut ni- grae. Faeces foetidissimae colliquativae nigrae , cum inotibus convulsivis excretae, aut sponte effltientes. Urina parca et nigra, sedimento membraniformi impleta , aut praeter voluntateai ex ure- thra M ' E D I C A. 89 thra destillans, aut prorsus retenta. Pulsus par- vus , irregularis , intermittens , debilis. At vero pulsus liber ct magnus, durance pa- roxysmo in eodem statu perdurans , baud infaustum exhibet omen. Contra pulsus contractus , vclox , vibrans , peri- culosus est. Ingratissimum autem indicium exhibet , si pul- sus quovis paroxysmo identidem supra dictas ma- las facilitates assurr.it, et si mentis alienatioaugetur, atque cjus conscientia vehementer imminuitur. Quoties nullum sentitur frigus , sed staiim apo- plectice jacet aeger , insultus vcbemens , cj usque exitus tristis erit. Pariter carpologia aliique mo- tus convulsivi fortiores , tristem morbi exitum indicant , et mortem jam instantem annuntiant. .In hoc enim symptomate uUimum moribundi certamen videmus musculos flexores inter et extensores. Quandoquidem hujus morbi symptomatibus vultus atrociter saepe mutatur , oportet omnino, ut ex divini Hippocratis praeceptis aegrotantis facies sum- ma cura observettir, et consideretur , utrum vul- tus, quantum fieri possit similis vultui benevalen- tis sit, et potissimum sui, ita enim optimus erit. Si vero quam maxime sibi contrarius est , malurn habetur signum. Inprimis attendatur ad periculosum ilium motum palpebrarum et oculorum tremulum , quo nil nisi albumen oculorum animadvert! tur, aut oculus ita convertitur , ut palpebris semiclau- sis 90 COMMENTATIO MEDICA. sis sub ciliis nigrescentibus, albus ille discus oculi apparens , minim, tristem et ingratum spectaculura exhibeat. VI. Prognosis formanda est inprimis secundum aegrotantis aetatem. Nulla autem aetas pericu- liosior habetur, quam aetas senilis, quae si potue- rit perferre paroxysmum , saepe tamen brevissima dein fruetur vita, aut sanitatem laesam habebit. Hinc fatalis haec Febris senioribus habenda est. VIII . Secundum paroxysmorum formam etiain prognosis est instituenda fausta vel infausta. At- tamen paroxysmus anticipans non semper malum et contra paroxysmus postponens non semper faustum omen exhibet. Plurimi tamen auctores contendunt , anticipationem saepe malam esse ha bendam , alii autem prorsus negant et affirmant anticipatione paroxysmi patere nattiram sufficien- tibus viribus nondum carere, ut luctetur contra febris ingressum. Febribus autem apoplecticis quotidianis in ter- 1 tianas mutatis , aut tertianis in quartanas conversis fausta formatur prognosis , quia nunc intermissio- ne longiore affectio jam per se minus periculosa redditur. In continuam transire si minetur Febris, gravioris eventus est. Prognosis jure fausta habetur, si temporis inter- vallo febre vacuo , jam post primum paroxysmum , criticum sedimentum lateritium in urina observetur. CA- C A P U T IV. CORANDI RATIO, Accedimus nunc ad illam nostri argumenti par- tern momentosissimam , qua exponuntur curationis momenta , et ratio , qua aeger servetur et medicus humanus suo proposito satisfacere queat. ' i- Curationis indicationes. Absolvitur cnratio his tribus articulis : 1. Curatio paroxysm! ita institucnda est , ut aeger neque vehement! impulsui aut prcssioni himiorum , neque curationi nimis debilitanti succumbat. II* 3 . Instituatur justa curatio radicalis morbi tcmpore apurexiae ; promoveatur reconvalescentia , arceantur recidivae , et morbi secundarii , facile post hanc febrem oriundi. III . Exponantur ilia artis auxilia, quibus ge- neralis hujus morbi causa miasmatica , qiiaiuum fie- 92 COMMENTATIO fieri possit , destruatur $ quae igitur auxilia curam prophylacticam absolvunt. $ a. 1. Cwnz paroxysmt (Palliativa),, Ut primo curationis articulo satisfiat , hanc uni- verse indicationem medicus sibi proponere debet, gravitatem symptomatum vehementium , organis- mum adeo perturbantium , quantum possit im- minuere aut mitigare, potissimum medicina eva- cuante 9 aegrum non nimis debilitante. Cum vero morbus noster characteris sit Fe- brilis , hac sola via aeger servari nequit. Hinc , ut in Febribus interinittentibus fieri solet, sic etiam hujus loci est cura antifebrilis intermissionis tempore adhibenda. Haec igitur cura sub pa- roxysm o administranda cum morbum tantum levet , adeoque mere sit mitigatoria, tamen est magni mo- menti. Moderando enim symptomata , et effusiones in encephalo avertendo , baud exigua afFeruntur emo- lumenta in sequentem curationis partem. Haec igitur pars methodi curationis requirit se- quentia indicata. 1. Aegrotanti talis exhibeatur situs , qualis con- venit , ut humorum ad encephalon affluxus arcea- tur, quique promovet liberiorem respirationem ^ at- M E D I C A. 93 atque tollit obstaculum sanguinis effluxum ex ence- phalo in dextram cordis partem impediens. Huic fini convenit, ut aeger decumbat in lecto, pedibus potissimum declivibus, et capita denu- dato atque parumper elevato. Ut symptomata mitigentur , inprimis circulationis laesae restitutio requiritur , quocirca secundum artis legem et ne- cessitatem urgentem administretur , 11. Venaesectio (i) conveniens in fortissima et abundance vasorum sanguifcrorum oppletione , protrahenda pro gravitate insultus apoplectici , pie- tho- (0 Moneamus non perindc cssc, quaenam ex mox indican- dis artis auxiliis adhibeamur, singula enim suas habere so- lent indicationes et contraindicationes , ad quas bcne eric atcen dcndum. Apud B a illy de Bloif, pag. 474. exemplum prostat ho- minij curati, cui sanguinis bis, bono cum effectu, unciae VIII Xlf. detractae sunt. R.Morton, Op. met. , torn II. pag. 58. et p. 145. ca- sum memorar , in quo phJebotomiam in vena jugulari insti- tuendam curavit. Add. Di venaittctlint in gtnere : Jits, de yenat sect. term, in morb. actit. in of. med. C. A. Kloekhof, M. D. Legantur inprimis quae de venae sectione scripsit Wer Ihof, pag. 113. denique Cf. de ejusdem usu Sylva, dt fvtnge dtt Jiff", torttt dt taigalcs. Inprimis tamcn curetur nc nimis intrepide medicus heroicura remedium adhibeat, ne de eo valeat versicuJus : Quod Mars non potuit, raedici potuere secando : Sic Mavors iplois, pag. 470. C-0 Quum nostris temporibus eodem proposito ac 96 C M M E N T A T I Satis cognita est in Medicina horum vis detra* hens et revellens a partibus interioribus nobili- bus, et vero eorum virtus manifesta ad topicos spasmos resolvendos abunde in quovis casu observari potest, ut -minime requiri possit ul- teriorera cxplicationem addere. Id solummodo in memoriam revocetur, hisce remediis exter* nis, humorum impetum a capite et pectore non tantum ad inferiores panes reduci, verum etiam, his applicatis contra stimulum induci , et singula- rem universi morbi commutationem, atque emen- dationem locum habere posse. Vesicantia inpri- mis in complicatione spasmodica adhibeantur opor- tet. VII . Clysmata non tantum demulcentia , sed saepe etiam acria , multam semper humorum copiara ad ab- adhibentur aqua sinapeos, quae cutim cslerrime rubefadt, et oleum altherium sinapeos, quod ope, chartae bibulae cud applicaturn statim ruborem efficit, quodque stimulo suo va- lidissimo cutim in bullas cito elevat. Haec igitur remedia cxterna stimulantia, rubefacientia et fortissima sunt: unde non video , cur in sopore profundissimo ea remedia non ten- tarentur et applicarentur. Eodem consilio uti possetnus moxae specie confecta ex panno lititeo, alcohole madefacto nuchae aut alii corporis parti applicando et inflammando. Haec moxa fortiter stinlulan- do cerio certius humores extrorsum allicit et si scopo satis* fecerit, facillime etiam levissimo afflatu , exstinguitur. Cf. de hisce Atgem* Rafport dtr Committie tnz. van di JUraokleep, pag. taS 125 M E D I C A. 97 abdomen provocant, ejus cavo ampliando et in- testinis evacuandis , quo diaphragmatis descensus adjuvetur, thoracis lumen augeatur et sanguinis e cerebro refluxus promoveatur , unde symptomatum levamen augeatur. Praecipuc conveniunt clysmata laxantia in Febre intermittente apoplectica a sordi- bus primarum viarum inprimis oborta. Ablata enim saburra intestinal! directa via patet ad apoplexiae paroxysmum funditus tollendum. Accidit autem aliquando , ut accedentibus mo- tibus convulsivis anus spasmo claudatur et clysmata injici non possint, antequam cataplas- matibus calidioribus adhibitis, spasmus resolutus sit. VIII . Ut quantum fieri possit, corpori in- geratur magna copia potuum mucilaginosorum , relaxantium, refrigerantiura et temperantium (i). Universe fatendum est , hoc saepe nonnisi sum- ma (i) Ubi symptomata nervosi majore nuraero accedunt, de opii usu cogicavere nonnulli. Meraurabile ejusmodi condi- cionis exemplum cotnmcmorat B a illy sntis temporis patet." Sydenham Epidemiam febrilem, anni 1669. merito dicic perversa medicatione esse adauctara. Notum enim est Cort. Pe- ruv. anno 1638. in Peruviano regno detectam, moclica tantum quantitate inEuropam missam fuisse,ibique a multis in medicina haud imperitis fuisse contemtujn et rejectum ; neque ante finem cjus seculi ejus usus generaliter divulgabatur, quando saepis- sime ad sidera usque elatus fuit, cum auro argentoque par a plurimis ducebatur. Epidemia autem 1719, quae a doct. de Koker sub auspicio Hippocratis Batavi nobiscum communicata est, ipsius cor- ticis administratione minus saeva fuit: Mortonus testatur, Nunquam revirescentiam parox\smorum praepedire potui abs- que china in intervallis lucidis, manu liBerali, ministrata,'* tferttm Meclicoruin , torn 2. png. 48. Cf. de Cort. Per. laudibus J. Grainger, Lib. tft. , pag. ico 118. Inter alia pag. 104. afBrmat: ,, quid sudores nimios f) tarn adeo potenter comprimit , quid robur intestinis tarn cito conciliat," omnes hue virtutes probantut a Lystero, Bahneo, Deckero, Mortono, Hofmanno, Werlho- vio, cet. cet. Cf. Torti, lib. a. c. i. lib. 3. c. 3. lib. 4. c 3 et 4. Werlhof, inde a sect. a. pag. ?6 seqq. Senac., lib, 2, pig. 252 seqq. Alibcrtj pag, 312364. Stracke, lib, 2 -P|- flQ. H4* M E D J C A. ioi At vero indicatione febrifuga decoctum, extrac- tum, tinctura et infusio aquosa atit vinosa corticfs per. non adhiberi possunt. Nimia enim quantitate huncinfinem haec praeparata adhiberi deberent(i). Prima itaque in hoc usu lex haec est, ut in sub- stantia (ut dicitur) adhibeatur corticis subtilissi- mus pulvis, cum vino vel alio liquore spiri- tuoso permiscendus et ante ingestionem per unam alteramve horam digerendus. Hujus tnixtionis ope non tanturn aegrotantibus minus molestus rcddi- tur, verum etiam majorem efficaciam praestat. Hac forma omnia quae insunt cortici activa prin* cipia simul corpori ingeruntur. Altera vero lex est, ut tarn cito cortex et tanta quantitate simul applicetur , ut ei tempus suf- ficiat in corpore tales edendi effectus , quibus se- quens paroxysmus avertatur. Saepe igitur non cxspectari potest perfectae intennissionis tempus sed quantocius id fieri possit, in ipsa febris de- clinatione cortex jam administretur oportet, Hac ratione, acquiritur major temporis distantia a pa- roxysmo statim subsequenti, qua quantum suf- ficit cortex adsumatur. Praesertim si intermis- sio- (i) Fourcroy, tribuit majorem activitatem pulveri corti- cli, quia hac formt cortex principium extracto-resinosuin praeparatione non nlteratura neque oxygenio absorpto de pr*- vatum habeat, Jnnales dt Chimie. Ftvritr, 1791. Cf. etUm van Kranen, Ditstrt. , pag. ?4 Burscrius, /'/. Mill. Pratt, , vol. i. pars i. $. 1:6. 102 COMMENTATIO sionis intervallum brevius est , citius ab usu majoris dosis corticis erit incipiendum , ut sic major adhibi- ti remedii quantitas brevitatem temporis compenset. Inprimis huic legi est obtemperandum , si vires admodum deficiant, cum ingenti pulsus debilitate. Torti igitur aliique huic fini quantitatem Cor. Peruv. in adultis ad unciam I vel unciam I /3 (i) definiunt. Quae quantitas pulveris subtilissimi in formam linctus redacta, aut aliter mixta, aegris repetitis dosibus ingeratur 9 antequam novus acce. dat paroxysmus. Constat multiplici experientia Cort. Peruv. quan- titatem indicatam universim sufficere ad cohiben- dum insequentem paroxysmnm , saltern ad eus vim valde imminuendam. Eo efficacior ceteroquin videtur exspectanda Cor- ticis Peruv. vis et efficacia , quo major ipsius quantitas adhibita fuerit intra brevissimum tempo- ris spatium ; quare observat Torti, nonnullos medicos quasi ex consuetudine magnam quantita- tem Cort. Peruv. attamen sine ullo efFectu prae- scribere, cum eum talem in modum exhibent, ut aegrotantibus , nonnisi parca dosi simul , et post longa intervalla porrigatur. Non Ci) Pag. 203. discribic: ,,de more non minus requiritur quam , quantitas VI drachm, nee plus quam unciam I ad inpedien- , dum scil. futurura accessum et tandem circiter postea ad finnandam valcuidinc^ ct infringendam recidivain. M E D I C A. 103 Non possum us non hoc loco citare ingeniosarn comparationem ad hanc rem illustrandatu a Doct. Cranen(i) institutam , et seq. verbis expressam i Non solum enim conducit sufficiente quantitate corticem unaquaque vice exhibuisse , sed et opor- tet hocinter parvum et breve admodum temporis spatium fiat, sic ut quando e. g. duobus aegris uno eodemque tempore certa quaedam detur et sibi respondens corticis quantitas , ea tamen ra- tione ut alter spatio VIII horarum sumserit unciam dimidiam pro dosi ad initium intermis- sionis , alter autem eandem quantitatem , sed qua- tuor in doses divisam, per quatuor intervalla durante illo VIU horarum spatio ingesserit. Prior tali in casu curabitur, diim posterior succumbet vehementia paroxysmi proxime se- quentis (i). Egregie in libro suo de hoc medicamento scrip- sit Werlhof ita ut inde a sect. 2. ubi cura- tionis articulus incipit ad finem usque opus sea- teat problematibus et opinionibus et variis theo- riis quibus efficaciam indicat , quam habet hoc inc. 0) Df** citatai , pag. 78. (2) Huic sententiara convenit Chauffard, Traiti sur Jet Filvret pritendues esstnticlles 9 pag. 274. nee non in nota. 11 vaut micux donner le quinquina a assez haute dose pour supprimer les accds tout d'un coup en produisnuc une Torre revulsion, que de 1'administrer a dose moiiulre ct aiscz eloigntfr. " 104 COMMENTATIO medicamentum , quae autem omnia quamquam lec- tu dignissima, si cuncta enarrare vellemus. Ion- gius profecto a scopo aberraremus. a. Appticatlo remcdii antifebritis 9 impcdita deglutitionis functione* Ubi vehementia insultus apoplectici tales ner- veo systemati incutiantur laesiones, tit paralyticae afFectiones quam plurimae exinde nascantur, in- primis si paralysis earum partium locum habeat, quae deglutitionis functioni inserviunt , aut si ventriculus continue inedicamentum rejecerit , tune primo tali in casu curandum est , ut alia via sub- stituta , debita etiam Cort. Peruv. quantitas corpori injiciatur (i). Tern- CO Exemplura tale omnis deglutitionis fuiictionis perturba- tae refert Werlhof, pag. 138-, ubi in casu morbi, ait: Aegro penitus consopiio et stertente et faucibus sine de- ,, glutiendi facilitate hiantibus remedium intus nullum adhi- here possum.** Torti, lib. 5. c. 4. p. 460. sequentern profert sententiam: qui non tolerant in stomacho hunc pulverem in unciam I in* clysteribus utiliter recipiunt; ut nobis contigit observare in ,, miiliere cum facie semper maxime rubicunda Haec enim ,, assumtam per os chinam non tolerabat, a producto autem clystere sanata est. " Torti, etsi hanc sententiam Scharaliac 4 assumscrit non mag- M E D I C A. 105 Tempore igitur apuretico statim post paroxys- mum, intestinis clysmate emolliente relaxante elu- tis, injiciatur clysma v. g. ejusmodi formae: fy. Pulv. cort. peruv. F. unc. 1/3 Aq. distill, unc. V Syr. diacod. unc. I. Aut clysma paratur ex infusione aut decocto cort peruv. v. g. ad unc. I v. 1/3 quae citissime co- quantur in vasis clausis angustiore apertura prae- ditis , et quae sedulo a contactu aeris praeserventur. Coctio aut infusio ad colaturam unciarLim VI ad VIII. Clysmatis action! coadjuvent cataplasmata ampla abdomini imponenda ex pulv. Cort. Per. in aqua aut vino cocta. Accedant pediluvia cum de- cocto corticis instituenda, nee non balnea univer- salia (Alibert) (i). Si igitur ex disputatis pauca quaedam corollaria facere velimus , in Corticis Petuv. administrandi methodo haec sunt tenenda : magni peudcc clysmata, cum hanc applicandi rationem tanquam imbecillam ec ancipitem rejiciat. (0 Q/>. tit. pag. 359, 360. Cf. etiam de his clysmacibus Chauffard, lib. cit. pag. $05310. ubi pag. 306. habet: ,, Deux onces partagees en cinq doses dgnles litcnducs , chaque fois dans quaere onces de ddcoction sout le jour de 1'apyrciic , injectdei dans le rec- turn toutes les trois hcurcs." io6 C M M E N T A T I P. In hac Febrium specie citissime corticem in auxilium vocare debemus , et quidem omnibus qui* buscunque praeparatis (praeparatis salinis exceptis) pulvis meracus praeferri meretur : cum sane ," in- quit Sy den ham us, qui aliquid Cortici adji- ciunt praeter vehiculum ei necessarium 9 aut ex ignorantia peccant , ut mihi videtur , aut dolo malo, a quo vir probus ex animo abhorre- bit (i). 11. Apurexiae angtistia et symptomatum inten- sio requirit , ut statim a finito inde paroxysmo in usu Corticis versemur. IIP. Ex secundo articulo sponte patet, tempo- re intermissionis corticem esse adhibendum. IV. Quando vero paroxysm! adeo continuan- tur, ut unum in alter um transire minitetur, turn conducit, ut declinante paroxysmo statim Cortex administretur. V. Uncia 1,11, dosibus secundum tempus apu- reticum adhibendis plerumque 5 coadjuvante na- tura , sufficiunt ad sequentem paroxysmum debel- landum. VP. Haud incongruum erit si prima" hor^, to- tius quantitatis dimidia pars aegrotanti porrigatur, dum reliqua pars dosibus sensim decrescentibus exhibeatun Actia enim et vis Corticis iricrescere videntur , si certa quantitas breviore spatio ad- ministretur, VIP. CO Cf. Sy den ham, Efist. Rf!p. i. M E D I C A. 107 VII . Prae recidivae metu , oportet ut aeger per aliquod tcmpus pergat in usu Corticis. VIII . Deglutionis functione impedita aliae nie- dicamenti administrandi viae a medico eligendae sum. 3. Cur at to nostris temporibus convent ens. Postquam diu Corticis Peruviani usus quern diximus in medicina summis laudibus in curandis Febribus , f tarn rcmittentibus quam intermittentibus, cclebratus erat, accidit, ut ante XII circiter annos (1820) ex- pertissimi chemici Pelletieret CaventouPa- risiis chemica experimenta instituentes in ipso Cor- tice Peruv. duo invenirent alcaloidea , quorum cin- choninum unum alterum chininum dixerunt. Illud copiosius in Cort. Peruv. fusco , hoc copiosius in cortice flavo occurrit (i). Chininum , praecipue post- CO Annulet de Chfutie et Physique, vol. 15. pa?. 289, 315 ec 340. Jam antea anno i8i<5. in Germania Ficinus, Duct, et Prof. Cheat, et Phyt. in Ac. Chir. Med. Drcsd. de principio quod einchonine vocac, tanquam medicamento ef- ficacissimo in Febr. int. scripsic, Cf. Verhand. over de sul- phas chininac als geneestniddel bcschouvtdy bekroond en uitgt- geven door de //// Maatich. , torn 15. pag. 7. door I : . J. Witt man. Add. De utu therap, Stratingh, Scheikund. P"erlt t over de ChiacliAnfne enx. Van xo8 COMMENT A TIO postquam cum acido sulphurico combinationes iniit , egregium utique et frequentis usus medicamentum in febribus intermittentibus sanandis exhibuit , ita ut Cort. Peruv. ipsi , etiam in pulvere aut quacun- que forma exhibito, anteponatur et praeferatur. 1. Quia Sulph. Chin, nobis multo accuratius de- terminandum esse videtur , quam ipsecorticispulvis. IP. Sulph. Chin, medicamentum exhibet, quod propter formam et naturam omni modo commo- dius porrigi potest qnam ipse cortex, qtiia in illis Febribus , quae parvam aclmodum habent in- termissionem , licet ampla dosis requiratur, ea ta men longe minor esse debet, quam Cort. Per. ip- sius 9 neque fere unquam ventriculum aggravare so- let. Bene igitur definita medicament! dosis, et apta mixtio procul dubio Febrem intermittentem frangit et tollit; adeoque sponte intelligitur quanti sit va- loris in Febre, brevissimam habente apurexiam et characteris perniciosi (i). III . Van den Bosch, Waarn. amtrent dc Sulphas Quininae. Alexander enz. in Hippocrates Magazijn, 6de deel 3/? stuk pag. 265. (i) Doctiss. Galama, M. D. in de Verh. tver htt g*- bruik dsr Kina enz,, uitgeg. door fiet Prov. Utr. Gen. 1832. jar,. 87 seqq. affirmat: De Epidemic van 1826. heeft ge- leerd, dat alle kwaadaardige Febres, Soporosae eriz., door stoute giften van de S. chin, of voorgekomen of gene- zen werden , en dac in vele gevallen van Febr. sop. als er nog geene effasie of excravasatie plaats had, er zelfs midden onder het acces, door het brengen van groote gif- ten M E D I C A. 109 III . Omnes fere homines in quacunque con- ditione versantes uti gravidae, debiliores, infantes et senes ipsum corticem non ferentes, hoc prae- paratum fere semper facile ferunt,quod minimenau- seosas illas qualitates ventriculum. ingrate afficien- tes, flatus intumescentiam et diarrhoeam saepe producentes habet, quam ipse Cortex Peruvianus. Bretanneaux enim qui sulph. chin, semper ad gra- na XII pro dosi exhibuit, affirmat, se nunquam ven- ten Sulph. Chin, herstelden, die anders zeker eene prooi ,) des doods zouden gevvorden zy'n. H Cf. eiiam Sasse, Of. cit. 9 pag. 59. Bang a, Of. tit., pag. 139. Witt man libro cit. , png. 51. dicit : ,, Met aandoening herinneren wy ons eenen jongeling, die, ten ty'de der ,, laatste constitutio stationaria asthemica tusschen 1803 iSic. ,, ran eene kwaadaardige anderendaagsche koorts (Feb int. ,> tertianaria syncop) overvallen werd , en trots , het krachtda- digst gebruik van den kinnbast in don vijfden aanval stierf, gelqk ook eene zeer volbloedige, reeds bejaarde vrouw, die w\J aan eene Febr. int. apopl. verloren. Wjj hou- ,, den ons voor, dat, naar onze tegenwoordige ondervinding, beide zicken gered zouden zyn gewecst, wanneer wy des- tyds reeds de zwavelzure chinine gekend hadden." Vivit adhuc et Patriae ec Academiac egregie inservit Phy sices Professor in urbe Groningana, qui Epidcmia iSstf. gravi afficiebatur Febr. int. apopl. quae breves adeo habebat intermissiones, ut cortex nullo moda adtnintstrari potuisset. Sulphas chin, autem in paroxysrao administratum , adeoque hrevitatem apurexiae coropensans eum prorsus servavk et rc-i- tituic. no C O M M E NT A T I ventriculi oppressionem aut nauseam ejus adhibi- tione ortam vidisse. li etiam, qui digestione 'labefactata laborant, quin etiam hypochondriaci hoc remedium facile ferunt. Unde W i 1 1 m a n n o facile concedimus hoe medicamentum esse egregium divinae provi- dentiae donum debilioris structurae generi humano justo tempore datum (i). His (O F. J. W i 1 1 m a n ,/./., pag. 54. ubi ait : Ja , her is een goddeljjk middel door de Voorzienigheid aan de be- schaafde en maagzwakke menschheid te regter tyd geschon- ken." Pag. 27: Eene ongehuwde vrouw van middelba- re jaren , kreeg dagelijks op hetzelfde uur cene hevige kna- gende pijn in de maag, die met neiging tot braking, dorst, hitte cnz. vergezeld ging. Soms eindigde de paroxysme met het braken eener zure en grasgroene stof, daar de Epidemische constitutie tusschenpozende koortsen oplever- de, zoo beschouwden wjj dit toeval als Febr. int. lavata ,, en lieten in de tusschenpozing, alle drie uren vier grein 5 , chinine nemen, waarbij dc aanval eindelijk geheel achter- bleef. " (An tale in casu unquam cortex in substantia adhi- beri potest). Bailly de Bio is, Op. cff. 9 pag. 407. sequentia hac de re anir.iadvertit : Lorsque 1'estomac est d^ja si souvent ,, trouble" dans scs functions, comment veut-on qu'il ait Ja force de dig^rer I , II onces de poudre de bois pour en ex- traire la partie amere? Aussi arrive -t-ii souvent, qu'il les t , vomit, et alors on a fatigue" le malade, sans aucun rdsul. tat avantageux. Combien de fois, dans la grande salle de THdpital du S. Esprit, n'ai-je pasvu les draps ou Jes plan- cbers couverts de quinquina rcjete". Sur 100 lits il eut etc" difficile d'en trouver 10, dont les draps n'en euisent pas M E D I C A. in His propositis argumentis, quibus Sulph. Chin, usus praeferri meretur usui pulveris corticis, fa- be- ,, t plus ou moins salis. Comment 1'cstomnc ne rejeterait ,, il pas une dose aussi considerable de bois amcr et nr.u- slcux? Le bois de quinquina, outre la panic ligneuse, ,, contient la partic rcJsineusc, extractive, qui, sans clfet con* tre la 116vre , ne pcuvent qu'ajouter de nouvelles matid- res irritantes, qui nuiront aux bons effets, qu'on doit es- pe"rer du quinquina, que I'estomac extrait dc ce ve"ge"- tal." Cf. etiam Galama, Op. a't. 9 pag. 131. ubi dicit: Hoe- ,, danig zoude net in de ziektc van 1826. met ons gesteld zijn geweest , indien onzc lijdcrs aan Febris intermittentis apoplcctis, geheel bcwustloos, in dien toestand 1,2 of 3 ,, oncen kina hndden moctcn slikken, by koortsen, wanr een nieuwe aanval het oogenschijnljjk gevaar dreigt, en alles ,, dnarop aankomt om den paroxysmus zoo spoedig mogelijk ,, te onderdrukken , en waar de zieke te zwak is om het poeder van den bast, te kunnen gebruiken. Hoedanig zou- ,, de bet geweest zyn, indien in deze boossardige koortsen, ,, waar slechts eene intermissie van a of 3 nren aanwezig was, men eenc zoo groote menigte kina, die gemeenlyk ,, aanstonds door brr.king weder uitgeworpcn werd, had moe- ten toedienen ? Alleen de s. chin, in groote giften , in den tusschentyd toegediend, werkt hier zeker; en in die ,, opzigt allecn is reeds de uitvinding der chinine , met regt eene belangryke uitvinding voor de geneeskunde. Door dezclve zijn in iC:<5. velen van den dood bevryd gewor- den, en kwamen er vele gevallen voor, waarin dit miiiel allten hulp konde anbrengen. * Porro pag. 133: Men kan de s. chin, op alle ttfden, zelfs ook onder liet accds veilig toedienen." Cf. etiara Op pert, to Hnfelanf: Jtvmat , 1824. Ctt- lit COMMENTATIO cile efficitur , quare tanta aviditate nuperioribus tern- poribus hoc medicamentum in epidemiis fuerit desi- deratum , neque ad hanc rem probandam opus est , ut in memoriam revocemus ingentem Sulph. Chin, copiam , quae ex universa patria , durante epide- mia febrium intermittentium in provincias septen- trionales humaniter missa est. Inprimis cura Febris apoplecticae hoc remedio perquam simplicior redditur. Vidimus enim om- nem curam eo tendere, ut scilicet sequent! pa roxysmo obex ponatur et hanc curam medico injungi diximus , ut sufficiente quamitate semel et simul sumta effectus saltitares , a remedio an- tefebrili exspectari possint. Huic consilio optime respondet Sulph. Chin, cum etiam urgente neces- sitate sub paroxysmo applicari possit , et sic con- tinuato usu, breviorem intermissionem qualitate sua egregia compenset. Aeque tuto igitur et jucunde , ac celeriter hodie Sulph. Chin, tempestive applicatum, curam extra paroxysmum in Febre intermittente apoplec- tica absolvit. Dosis qtiavis vice corpori ingerenda difFert pro diverso casu morboso. Sic legimus apud Doct. Gu nther, ibidem , 1825. Cf. da militate sulph. chin, in infant urn m or lit cur and it t* F. Tourtual, Practiich* eytragt zur Tlierafit dtr Ki nitr'krwitkheittn , Mvnstcr M E D I C A. 113 Doct. Nyhoff (i) excmpla, in quibus omni hora granuni (3 hujus remedii aegrotanti exhibebatur , quae exempla sane indicabant minorem morbi vehemen- tiam , quae parvam modo remedii dosin requirebat. Universe magis convenit , ut majoribus dosibus insequens paroxysmus efficacius tollattir. Etenim experientia docet, saepe observari in Febre in- termittente , si singulis horis imum granum ad VIgrana usque assumantur , ut insequens paroxys- mus vehementer exacerbetur , et veluti certamen ponat luctantis naturae contra specifictim reme- dium , in quo tamen certamine tandem remedium morbum vincere solet (2). Genius igitur agemus, si omni hord ad minimum grana II et III tempore apyrexiae aegrotanti exhibeamus, quae dosis ad grana IV, V, VI et ultra augeri possit, imprimis si apyrexia brevior fuerit. Neque absurdum videtur adhuc majores doses qua- (i) Oper. citat. pag. 73, 74 75. Ca) Hujus loci sunt verba a doct. Bailly, pag. 294. as- sumta: Cc febrifuge semble encore quelquefois allumer ,, la fievre apres la premiere prise , mnis il ne I'augmenre , que pour la mieux combattre, ee ce .dtfsordre apparent esc ,, la marque la plus assurtfe de son triomphe ; car plus il a rendu un acccs violent, plus on est assure", qu'il ne sera pns suivi d'un autre." Ab hac vero post sulph. chin, usum cxorta fchris exncer- batione, nihil mali metuendum est in febre intermirtente vulga* ri;at vcro in febre perniciosa apoplectica paroxysmus insequens non exacerbari sed prorsus dcstrui deber. H ii 4 C M M E N T A T I O quavis vice porrigere , ubi symptomatum vehe- mentia acgrum vexet, et ubi summum vitae pe- riculum ab insequente paroxysmo sit nietuen- dum (i). (i) Saepius laud. Bailly, pag. 254. Oper. eit. exemplura Febris intermittentis algidae exhibet, in quo durance ipso paroxysmo 9 gr. sulph. chin, dedic, imo innocue no gr.de die hujus remedii exhibuit. Pag. 473. inveniraus eum 15 gr. tribus dosibus divisis ponrexisse. Cl. Thomassen a Thuessink, in ejtis lib. Alg. over- zigt tier ziekte , welke in 1825. te Grottingett geheerscht heeft, pag. 25. habet : Voor velen doodelyk was de febris soporosa of apoplectica , welke somtijds geheel onverwachts ,, de zieken, die te voren zeer wel schenen te zy'n, als hst ware overrompelde , en soras in het eersre acces, maar raeer in het snel daaropvolgendc doodelijk werd. Somtyds was dit acces met geweldige smipen , een opgezet en rood tvezen enz. vergezeld, en vorderde onmiddellijk eene mime aderlating , bloedzuigers aan hec hoofd , klisteren enz. }9 Wanneer het acces bedaarde , moest tnen aanstonds sterke giften van de sulph. chin, geven. Wanneer men het geluk had, dat het tweede acces niet spoedig volgde, en dnardoor tijd had cm 20 of 25 grein sulph. chin, inte- brengen, was de lijder meestal behouden. Doch niet zel- den volgde het tweede of derdc acces zoo spoedig op hec eerste, dat alle hulp vergeefs was, en de zieke daarin bleef.'* Chauffard, Jib. c!t , pag. 325. in casu morbi sequentia ait: des que Tinstant de 1'Apyrexie se manifeste, il prend ,, 30 grains de sulph. de chin, divises en 6 bols, a pen d'intervalle !es uns dcs autres. TAcces nc reparait pag ,, et il retourne au champ 8 on 10 jours apres." S- 4- M E D I C A. 115 $ 4- Cura stadii Revalescentiae. Regimen vitae et diaeta in hoc morbo ita insti- tuantur ut aegrotantis vires superstates non dimi- nuantur, sed sustineantur et instaurentur. Vitae regimen igitur sit tranquillum nullis ani- mi pathematibus commotum. Diaeta sit leniter instaurans petenda ex victu blando nutriente non nimis stimulante. Utatur igitur revalescens carnibus vitulinis aut bovinis tenuioribus, aut gallinaceis , jusculis carnis, et vegetabilibus nutrientibus , qualia sunt hordeum , oryza, sago. Evitentur omnes potus spirituosi, at vero mo- dica quantitas vini generosi non nocebit. Diaetae accedat medicatio instaurans , ex iis me- dicamentis quae aut stimulo naturae amico, aut blanda nutritione aegrum reficiant , qualia sunt ra- dix gent. , vinum amarum , extractum helenii , decoct, c. p. aut lichen islandicus , gelatina cornu cerv. , ichtyocolla , pulvis arrow root , jcjuno ventriculo assumendus. II 2 Jj. 5- n6 C O M M E N T A T I O $ 5- Ctfra Recidivae. Ne morbus recidivam patiatur, in quam in- dole (i) sua pronus est, convenire videtur, ut aeger , non statim ab usu remedii specific! abstineat, sed illud potius assumere pergat, po- tissimum illis diebus , quibus si morbus perstitis- set , accessus febrilis observatus esset. Hanc ob rem J. Grainger (2) habet : Quapropter quan- do plane Febris quieverit, non solum pharmaca sumere,sed ejus diei diu meminisse , quo invade- 3, re debuit , convenit; eaque vitare frigus, calo- rem, cruditatem , lassitudinem." Banga (3), Op die dagen, waarop anders de koorts plag intevallen, gaf ik des voonniddags IV of V grein Sulph. Chin, in poeders van ddn grein , en op de tusschendagen , niets. " Itaque in Febre intermittente apoplecrica , tertiana v. g. convenit, tit alternis diebus Sulph. Chin. as~ sumat aeger solum , aut aliis remediis junctum > si (i) Illi morbi acuii, qui post nullam aut iniperfectam erf- sin resurgunc abHippocrate etGaleno, tanquam prio- ram morborum continiisiionern habentur. Kloekhof, Op. McJ. t pag. 261. (o) Laco citat. pag. co. (3) Loco citat. pag. 145. M E D I C A. 117 si illud pro re nata conveniat, donee omne semi- nium Febrile dcstructum sit (i). Sanatus a morbo porro diu summam gerat cu- ram , ne vitia diaetae aut vitae regiminis commit- tat , imprimis abstineat a causis , quas tanquam excitantes hujus Febris antea recensuimus. Qua in re haec inprimis cautio ipsi tenenda est, ne vespertinis horis in acre aperto ambulet aut se- deat. Si vefo accidat, ut non obstante bono regimine tamen recidiva facta sit , nova Febris ante dicta methodo curari oportet. (i) Fuerunt qui ponerent, Febretn intermittentem apoplecti- cam sulph. chin, tractatam multo citius recidivam pad , quam quidem si ipso cortice in substantia esset tractata. Quod tamen ita explicari debet, non acsi core. per. sulph. chin, supe- raret vi Febrifuga, scd ita, ut debilitatem et atoniam re- manentem auferendo quominus recidivam patiatur rnorbus , impediat. Quod igitur probat ipsum core. per. omnino re- valescentiae stadio esse praeferendura. Cf. Doct. Miquel, V e rh. uber Jit Epid. v. i8:<5. in Horn. u. s. w. in Archiv. fur Med. Erfahr. Jan. Ftbr. 1-84. Ex hujus Miquclii, obs. patet omnes aegrotantcs qui solo sulph. chin, tractati fuisscnt , omisso cort. , in stadio reconva- lescentiac , post 14 dies recidivam passos fuisse. Recte igitur Werlhof docet: non exspcctandum esse, donee Febris denuo caput exseruerit, sic enim fere ut re- novanda veniat tota medicament! dosis, quasi dc co nihil adhuc devoratum esset." S- ii3 C O M M E N T A T I O $. 6. Cura Mcrborum secundariorum. Quandoquidem morbus, de quo disputavimus , characteris perniciosi 9 natunt sud , ad Febres in- termittentes referri debet , hinc nullo modo directe ad morbos plerumque post genuinae apoplexiae in- sultum secundarios , tendit. Attamen saepius ac- cidit, ut tali symptomate pernicioso magna nerveo systemati inducatur commutatio , atque paralyses , aliique morbi vulgarium Febrium intermittentium baud secundarii , evolvantur. Haec paralytica afFectio requirit remedia inter- na et externa, quae illi semper opponi solenti. Ad interna remedia praecipue pertinet infusio florum arnicae, radicis pyretri , oleum et spiritns lavendulae cet. (i). Ad externa balnea vaporis , quibus incoctae sunt species aromaticae, balnea stillatitia , spiritus fortes afFectis partibus frictione insinuandi , frictio frequens et verberatio partium urtica urente instituenda. Motus continuus partium aiFectarum sustentandtis est. Electricae scintillae partibus afFectis admotae saepe ingentis sunt uti- litatis. Ver- CO Cf. Julia nius, Of. tit., pag. 169. 'M D I C A. 119 Vertigo saepe a morbo remanens infusione ruji- cis valeriani tractari debec , saepius auteni ad mortem usque remanet. Aliae morbosae afFectiones quae remanere pos- sunt a paroxysmo Febris intermittentis apoplccti- CAC , ex indolc et natura sua curentur oportet. . 7- Cura Prophylactica , quae, continct ilia ar* tis auxilia 9 quibus princcps hujus morbi causa miasmatica, quantum fieri possit, destruatur. Ex institutionibus chemicis novimus anno 1773. immortalem virum Guyton Morveau primum fuisse , qui de depurando acre atmosphaerico atque contagione destruenda, egregie meruit et veram methodum accurate definivit (i^, ita ut uni versa gens humana fumigationibus illis a recentioribus emendatis multum emolumenti ceperit. Perquam enim cognitum est , quot quantaque sine commoda , quae profluunt ex his fumigationibus sive ex praescriptione hujus Chemici administratis , sive adhibitione illorum praeparatorum , quae nomine chlo- (i)Cf. Guyton Morveau Trait i dts moyent tie '.'..//- ftcttr /*W<>, dt prevtnir la ctntagitn *t ftn utrtter Its 120 COMMENTATIO chlorureti sodae aut chlorureti calcis veniunt , coi> fectis. In nosocomiis majoribus et in locis infectis et in aegrotantium cubiculis secundum legem artis adhibitae, multa commoda afFenmt et multo nomi- ne praeferenda sunt illis fumigationibus , quae ex aromaticis ,, resinosis , bituminosis aliisque antea peti solebant. In epidemia igitur hujtis Febris ex causa uni- versali miasmatica orta , oportet , ut in quavis do- mo et quovis loco publico , quotidie gnayiter in- stituantur tales ftimigationes , quales etiam pin- rimis in patriae urbibus jussu magistratus eo tern- pore , quo variolae , morbilli , aut scarlatina epide- mice grassantur, adhiberi solent (i). Re- (i) Cf. de hiiice Thomassen a Thuessink, quo inter alia pag. si. dicit: Wat men ook zeggen moge, ik heb ,, zoodanige duidelijke yoorbeelden van uitwerking dezer bc- ,, rooking ondervonden, dat geene negative proeven mij van ,, het tegendeel zullen kunnen overtuigen. " Cf. F. A. L. Popken, in Hist. Ep. Malign. 1 816. Je- versae observatae pag. 28. refert: data occasione, quum in aedibus hujus loci militaribus fossae perquam paludosae ap- ,, positis, novi quotidie a morbo corriperentur milites in eodem ,, cubiculo fossae memoratae quam proximo degentes, has fumigationes, quae a Clar. Guy ton Morveau noinen ,, traxerunt experiment! gratia adhibendas curavi, eo quidem ,, cum effectu, ut ab hoc indc die nemo militum hoc in cu- ,, biculo degentium correptus amplius fuerit, dum antea duo ,, quotidie morbo succumberent. " Cf. Van StipriaanLui'cius, Prijsyerh. over dc Ckloor* btrooking in di aat. vtrhand. der lldarl. Maatsch. t dcel 13. Hie M E D I C A. 121 Rccentiorum chlorii combinationes in aqua so- lutae , etiam prodesse possunt forma lotionum , aut frequentis adspersionis publicarum viarum cum his institutae. Ilinc mirandum est has fumigationes aliquando nullitis haberi valoris, atque iis ventila- tionem cubiculorum et vapores ex aceto vini a nonnullis praeferri (i). Alii vero harum fumigationem laudes latius exten* dunt, atque commendant largissimas chlorii fumi- gationes per aerem apcrtum spargendas , ut sic cau- sa miasmatica destruatur , et acr atmosphaericus his vaporibus saturatus qualitatibus suis noxiis, privetur. Sic doctissimus W. F, Buc liner, in Comment, praemio ornata (2) , habet : De zee- Hie medicus Batavus omnibus notus afilrmat in quocunque casu prodesse has fumigationes et earum laudes etiam extolJic, ubi in mngnis sunt adhibendac. Quam Anglo- Britanni A. 1809. Patriae urbem Vlissingen, igni ferroque inhuraaniter devastarent, omries fere Gallo Franci his fumigationibus praeservabantur a Febribus ma ignis. (i) Cf. Cholera rapport, pag. 113. et dissertatiuncula Doct. E. Horn, de Cholera, zoo als die te Berlyn waargenomen is. Huic sententia etinm favet Doct. J. H. Jans sen, in Optuc. dt Cholera , pag. 17, ubi habet: het doen van beroo- ,, kingen , ten minste 3 maal daags , in de ziekenzalen , is ook zeer aantebevelen. Men neme slechrs eene yzeren pan, vvaarin een gloeyende, met wy'nazyn begotcn kogel gelegd wordt. Deze berooking is eenvoudig , en brengc den lyder eene aangename verfrisschende lucht toe." (a) Cf. Vsrhand, dtr Haarl. Maats. , deel a. pag. 38. an. f. ' 122 COMMENTATIO zeezoutzure berookingen in het groot 9 op de minst kostbare wijze in het werk gesteld. " In hoc articulo scribit : Het gevaar , waarin het leven en de gezondheid van duizende menschen zweven, zal voor een liberaal en menschlie* vend Gouvernement eene genoegzame reden zijn , zich , met terzijde stelling van alle financiele be- trekkingen , alleen met het belang van zoovele ingezetenen te bemoeijen. " Banga, autem (0/>. cit. pag. 125.) hanc opi- nionemrejicerevidetur, quando scribit: Grootsch en verheven is het denkbeeld om door kunst- 3, matige berookingen geheele gewesten te zuive- ren van schadelijke dampen , wanneer de hitte des zomers de moerassen langzaam uitdroogt, w en de zaden der ziekte wijd en zijd zich ver- spreiden. Dat de voorgestelde berookingen den stank der moerassige uitvvasemingen zou- den kunnen vvegnemen 5 is niet onwaarschijn- lijk, maar, of met de vernietiging van deze ^^nige waarneembare eigenschap , de geheele schadelijke invloed dier dampen kan worden weggenomen , dat durven eri kunnen wij niet beslissen. " In illis locis ubi miasmata ex vastis plagis ar- gillosis 9 paludosis , aqua non rite tectis exhalen- tur , necesse est tit magistratus sedulo curet 9 ut harum plagarum superficies, quantum fieri possit ? cito aqua inundetiir ^ experientia do- cen- M E D I C A. 123 cente paludes aqua benc submersas innoxias es- se (i). Si miasmata artificial! exsiccatione locorum antea inundatorum suscitata sum , tune loca ilia nuperrime exsiccata , cito arboribus et frugibus sunt conserenda ; vegetabilia enim , ut notum cst , aerem atmosphaeri- cum depurant. Ubi illud commode fieri potest in regionibus illis et locis miasmate infectis perdititur- num ternpus ignes bene instructi alantur, explosio- nes fiant pulveris pyrii,et pixliquida magna quan- titate simul comburatur; quae omnia auxilia saltern aliquo modo aerem rarefaciendo , miasraatum cur- sum et directionem deviare valent. Prophylactica tandem cura, quae singulos homines spectat , summopere augetur , si hi grassante epide- mia quantum fieri possit ab aeris vicissitudinibus se abstineant, cutis functionem nullo modo turbent, uiodice vivant , perspirationem sustineant calidis ves- tibus , animi hilaritatem conscrvent nee morbum timeant; nunquam jejuni foras exeant, atque si plethorae nimiae signa adsunt venam sibi secan- dam curent, imprimis autem negiigant perver- sum ilium morem, vespertino tempore extra do- mus in plateis ad familiaria colloquia se colligen- di; frigore enim vespertino omuis generis terrae (i) Cf. idem Hiichner, Commtnt. saef. tit. v. Pacts T. Trootswyk, pig. 35. COMMENTATIO MEDIC A. exhalationes condensantur et in minus volumen rediguntur, unde quavis respirationis actione ma- jor copia aeris miasmatibus scatentis 5 forinsecus corpori ingeritur, quam si tempore diurno aestu solari expansae in majus quidem volumen, sed in minorem autem massam redactae sunt. APPEN- APPENDIX. Finem nunc disquisition! nostrae qualicunquc tandem imponere possemus, nisi appendicis loco duo saltern morbi casus adjungendos duceremus, unum a Clar. Torti alterum a me observa- turn. Eo autem proposito hosce adjecimus, ut om- nium eorum , quae in commentatione habentur, brevis quasi conspectus habeatur. Casus Morbi a Cl. Torti (Op. cit. pag. 293.) obscrvatus. Decumbebat duplici tertiana intermittente intensa tamen detentus Comes AlphonsusSaxus, in medio cursu floridae adolescentiae suae, eumque curabat Doct. Rice i us. In quodam graviore paroxysmo circa XIV mor- bi diem incidit ille repente in soporem profundissi- mum , a quo difficillime expergiscebatur. Gravitas symptomatis et extraordinaria Febris intensio, co ad- 126 APPENDIX. adjuncto tnaniuim tremore, qui bibentem in ac- tione penitus impediebat, amantes parentes impu- lit ut alterum etiam medicuin consulerent. Ar- cescitus ego , vespere inveni ilium gravissimo somno oppressum, non respondentem etsi alta voce vo catum , vixque octilos aperientem , dura valide con- cuteretur et dolorificis cruciaretur irritamentis. Appostierat ideo medicus vesicantia , antea venae- sectionibus institutis. Circa noctis primam horam supervenerat particularis et minuta sudatiuncula cum majore Febris intensione universal! tendi- num subsultu et lethargo adjuncto , insuper na- rium stertore et spiritu sublimi. Metuens ego , ne in ilia ipsa accessione diutius protracta oc- cumberet aeger non ausus sum chinam proponere , nisi sub conditione quod pulsus post aliquot horas explorandus ab assidente juniore medico mecum praxin observante polliceretur securitatem protrahendae vitae in alteram saltern accessioneiiu Adstantem monui , ut adimpleta conditione , quam illi indigitaveram, ex pulsu dignoscenda, in noctis decursu drachmas IFI Cort. major/ qua posset celc- ritatc, exhiberet aegrotanti, duramodo is deglutire non prohiberetur a somniculosa sane stupiditate. Deo dante ? qua diligentia paracta fuere animae ne- gotia in lethargico , eadem quoque fuere absoluta reliquum morbum respicientia per oblationem cor- ticis et mane paucula aliqua observata est Febris remissio , ut et aliqua mentis et sens u urn alacri- tas. APPENDIX. 127 tas. Atque ideo cum ca die levior tantum acces- sio fieri consuevisset , speravi continuationem remedii posse tempestive impedire paroxysmum graviorem atque adjunctum soporem. Tertio quo- que die , ut mox intellexi aliquo modo etiam an- tea recurrere solitum. Sed ed ipsa die vehemen- ter adhuc facta cst exacerbatio, cum motibus convulsivis et lethargo fortiore, ita ut nee per capillorum evulsionem , nee per aliam quamcumque dolorificam vim illatam responderet , dimoveretur , aut oculos aperiret. Tune vere credidi mortem imminere cortice ante paucas horas oblato , ad earn impediendam , baud satis idoneo , propter viciniam insolitam, insolitam vehementiam talis accessions, etsi alioqui major Febris accensio ab epota china china nonnunquam contingens in bonis haberi solet, ab auctoribus, quod et ipse non semel observavi. Repetito sub accessione , debito modo sale volateli viperino administrato et coadju- vante natura juvenili robusta, sustinuit ille revera eandem aceessionem , in cujus progressu aliqua facta est soporis diminutio. Propterea statim re- petitus est cortex ad unciarn /3 duplici haustu febrisque post aliquot horas cum lethargo remit- tere coepit. Cum vero appropinquasset hora gra- vioris accessus , qua obitum illius sibi nuntiari metuebat exspectabatque trepidans afflicta genitrix, loco novae accessionis , major apparuit veteris de- clinatio , in tantum , ut ea ipsa die vegetus men- tis 128 APPENDIX., tis ac sensuum et quoad Febrem satis leviter se habens , ab omnibus vel rudibus vel famulis ne- dum amicis atque nobilibus evidenter cognitus fuent, Procedente igitur per gradus levamine et continuato juxte methodum chinae chinae usu brevi remansit a reliquis Febrilibus liber, ut statim a pe- riodo liber remanserat ct a soporoso symptomate. Febris solutionem comitata est copiosa prius , ac critica urinarum excretio. Mox et diarrhoea spon- tanea, non sine infectione mucosa et subcruen- ta , cet. Sic integram nactus est ille valetudinem sine ulla recidiva. " Hie casus morbi nobilissimi T o r t i verbis de pictus , nobis egregium exemplum exhibet cu- rationis strenua ipsius corticis adhibitione insti- tutae. Casus Morbi a me observattis. Anamnesis. A. S. J. femina aetatis anno 48, constitutionis sanae , corporis staturae procerae , nullo modo ad apoplexiam dispositae, nunquam antea morbos ma- joris momenti passa , pluriura infantum mater, post praegressam cephalalgiam horrorem et horripilatio- nem die XXI Septembris hujus anni , subito apoplec- tice decubuit, versus horam pouieridianam VI. Statim cognati nie adeunt, enixe precantes , ut APPENDIX. 129 ut subito ad aegrotantem jam morientcm (ut vi- debatur) accedam. Extemplo me ad earn con- tuli. Conditio pracscns. Inveni feminam supinam , cum facie livida , in- tumescente. Extremitates frigidae erant ec insensi- biles, oculi aperti, atque papilla dilatata, immobi- lis. Os pertinaciter clausum , cum ingratissimo stridore dentium , stertor narium adeo gravis, ut quasi ronchus in profunde dormientibus saepe ob servandus , audiri videretur. Pulsabant vehementer arteriae carotides , et mentis conscientia prorsus de- leta videbatur. Pulsus radialis , irregularis , frequens , intermittens sentiebatur. Brachium sinistrum per in- tervalla sine voluntate attollebatur , atque mox gravi- tate veluti plumbea decidebat. Spuma os obsidebat* tremebat labium inferius , dentes vehementer stride- bant, os hiabat, et oculi semiclausi erant. Statim praescripsi julapium antiphlogistico - temperans ex saturatione sub carb. pot. in acet. vini , aq. hord. diluta, addito oxymell. simpl. extr. gram, et elix. salut. Sinapismi ruta graveolenti instruct! suris applicabantur , et ob summaiii congestionem atque conjunctivae injectionem quinque liirudines utrim- que capitis temporibus apponebantur. Capitis posi- tio erecta servabatur , pariter pedes declinantes pone- bantur. Hisce vero non sufficientibus venaefectio 5 I iffrf 130 APPENDIX. unciariwn VIII instituebatur. Interrogavi adstantes , qui , ut in anamnesi dictum est , affirmabant earn dolore capitis laborasse , frigoris sensu subito fuis- se correptam , et tandem apoplectice decubuisse. Applicatis artis auxiliis, inconscia tamen et con- sopita manebat , ita ut neminem audire , neque sti- iDiilos percipere videretur. Versus horam vespert. IX paroxysmus diminui videbatur: versus horam X cum suspirio magno palpebras aperire et adstantes observans videre et intelligere incipiebat, sudore simul madens et de ingenti debilitate, miserrima voce querens. Urina exacte in vase apto conservata erat. Decursus. Die sequente XXII Sept. a Febre omni libera de- prehendebatur, atque cephalalgia et debilitate excep- tis , bene valebat. Ratione habita constitutionis hujus feminae , ejusque staturae procerae , cum collo lon- giore , nunc intellexi afFectionem hesternam esse Fe- brem intermittentem apoplecticam vcre larvatam* Cui opinioni favebat anni tempus autumnale, res ad- junctae et perfecta hodie apurexia. Praescripsi igi- tur pulveres ex sulph. chin, dosi granonim II om- ni hord sumendos. Die ^XXIII Sept. hora 5! pomeridiana aegram adii , ut si fieri posset 9 inde ab invasione obser- varem redeuntem paroxysmum, Ilactenus femina nul- APPENDIX. 131 nullam molestiam perceperat. Urina heri misst nullum sedimentum deposuit. Hora Vil auteni uno veluti momento , universus rediit paroxys- mus, atque praegresso horrore ingente, adeo sae- viit ut metuerem feminam paroxysmi decursui sus- tinendo imparcm futuram. Excepta venaeseetio- ne, eadem curatio. Sustinuit tamen insultura ita, ut versus horam XI libera fuerit a febre. Die XXIV Sept. Tempus apurexiae perfectum , levis tantum capitis dolor, urina lateritia , sunima debilitas, atquc rerum suarum prorsus conscia maritum et infantes , debili saltern voce alloquebatur et consolabatur. Eadem cura antifebrilis. Die XXV paroxysmus non rediit , hora VII qui- dem incalescebat et inquieta evadebat, nulla vero apoplexiae symptom ata. Die XXVI bene valebat, debilitate exeepta et susurro aliquo aurium. Urina mansebat lateritia. Confortantia et nervina praescribebantur. Die XXVII. Conditio emendata, assumsit (est nempe dies alioquin Febrilis) VI gran, sulph. chin, instaurantibus et nervinis interpolatis. Die XXVII. Querebatur aegrota de torporis sensu brachii sinistri et pedis , quae vero afFectio remediis externis stimulantibtis tractabatur. Sic pedetentim bono regimine, apta diaeta et medicatione, coadjuvante natura in pristinatn vale- tudinem restituta fuit affecta ita, ut tribus hcbdo APPENDIX. madibus a primo paroxysmo elapsis 5 publice pia animo Deo gratias agere potueric. Epicrisis. Haec qualiscunque historia morbi luculentissi- mum , ut mihi videtur , Febris intermittentis apo- plecticae larvatae et sporadicae exemplum exhibet. Neutiquam enim haec femina constitution, ant vitae regimine ad apoplexiam erat praedisposita. Lauta enim diaeta non tantum carebat, verum etiam aerumnarum cohorte, paupertate, omnibus- que vitae aertimnis laborabat. Praeterea hunc morbum solitae causae Febris intermittentis vulgaris produxere. Per diuturnum tempus aegra victu Lisa fuit duro, in habitaculo vends patente et humido degit, unde refrigerio sae- pefuit exposita postquam corpus antea incaluisset, (erat enim lotrix), et tristibus animi pathematibus diu commota erat. Haec igitur sunt Viri Clarissimi ! quae respon- denda ad propositam quaestionem habeo. Honoris studio minus, quam dilectissimae Pa- triae amore, eo ductus sum, ut gravissimum hoc argumentiun tractare ausus sim ; quippe persuasum mi- APPENDIX. 133 mihi habens, claborationera hujus disquisitionis perutilem fore ad rectam intelligentiam naturae atque curationis illius morborum generis (Febris intcrmittentis ,) quod in Patria nostra hand infre- quens, majore etiam et pleniore omnium medico- turn studio dignissimum est habendum. A N T U M. M . . . Quodcunquc e pcciorc rivt Fluxcrit) hoc Patriac scrviat omnc mcac* " I'ROPERTIUS. IN- INDEX. Pag. PROOEMIUM, . . * . ..." * INTROITUS. ........... J C A P U T I. CONTINET UNIVERSI MORBI RATIONEM , AT- QUE DIAGNOSIN FEBRIS JNTERMITTENTIS APOPLECTICAE E CAUSIS ET SYMPTOMATI- BUS PETENDAM 8 S. i. Definitlo et Divisio . " . 2. Symptomata et delintatio morbi. 10 a Symptomata morbum antecedentia * /3. Symptomata paroxysmum declarantia. n y. Symptomata extra paroxysmum obser* vanda 17 . 3. Morbl decursus. ........ no . 4, Genuinus Morbi Character exempli s illus- tratus 23 Exemplum I. 25 Excmplum II , . 26 Excmplum III 27 . 5. Diagnosis morbi. ........ 30 1. C^^J^ Praedisponentcs* .... 31 a. ^_ Excitaxtcs. . . 3 2 INDEX. 135 Symptomata Febris apoplccticac insul- tum annuntiantia ...... 33 Symptomata indicantia gcnuinam Apo* plexiam ......... 34 Diagnosis , rations symptomatum. . Diagnosis ratione decursus. . . 36 C A P U T II. CAUSAS EXPONIT IMPRIMIS PATRIAE NOSTRAB PROPRIA8, E QUIBUS FEBRES INTERMIT- TENTES APOPLECTICAE ORTUM DUCUNT. 43 S i. Generalis causarum remotarum Febrium intcrmittentium consideratio. .... Praedisponentes ......... 47 Excitantes. ... ...... J. a. Causae Patriac nostrae propriae 9 e qui- bus Febris intermittent apoplectica or* turn ducit. ......... 53 . Generates* . . ...... . fi. Specialcs. . . . ..... .69 C A P U T III. MORBI NATURA, ATQUE PROGNOSIS. . 7387 C A P U T IV. CURANDI RATIO .......... pt J, i. Curationis indications ....... . a. 13<5 INDEX. PH- J. 2. 1. Cur a paroxysmi {Palliativa)* . . 92 $ 3. IP. Cur a antifebrllh extra paroxystnum instituenda (radicalis*). ..... 98 a. i. Administrate Corf. Peruv. antea laudata 99 /S. 2. Applicatio remedii antifebrilis im* pedita natura deglutitionis functione. 104. y. 3. Curatio nostris temporibus conve- nient 107 . 4. IIP. Cur a stadii Revalescentiae. . . 115 . 5. Cura Recidivae . . n5 . 6. C/r^ Morborum secundariorumm. . 118 . 7. Cura Prophylactica , ^z/^rd continet ilia artis auxilia , quibus generalis hujus morbi causa miasmatica , quantum fieri possit dcstruatur. . . . . 119 APPENDIX 125 Casus Morbi a CL Torti (Op*cit. pag. 293.) observatus. Casus Morbi a me observatus , ef usque. . . 128 1. Anamnesis .......... 2. Conditio praescns^ . 129 3. Decursus , 130 4. Epicrisis . 132